ΑΡΧΑΙΑ ΙΘΩΜΗ ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΙΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ

Μόλις πριν από τέσσερις εβδομάδες, το Πακιστάν αποτελούσε έναν από τους μεγαλύτερους γεωπολιτικούς κερδισμένους του πολέμου μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν.

Η διπλωματική του δραστηριότητα είχε αναβαθμίσει θεαματικά τον ρόλο του στην περιοχή, παρουσιάζοντάς το ως τον μοναδικό αξιόπιστο μεσολαβητή που μπορούσε να συνομιλεί ταυτόχρονα με την Ουάσιγκτον, την Τεχεράνη και τα κράτη του Περσικού Κόλπου.
Ωστόσο, η αναζωπύρωση των συγκρούσεων ανέτρεψε πλήρως αυτή την εικόνα.
Σήμερα, το Πακιστάν βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα ιδιαίτερα δύσκολο δίλημμα: να συνεχίσει να διατηρεί σχέσεις εμπιστοσύνης με το Ιράν ή να εκπληρώσει τις στρατιωτικές δεσμεύσεις που έχει αναλάβει απέναντι στη Σαουδική Αραβία και τους υπόλοιπους συμμάχους του στον Περσικό Κόλπο.
Η ισορροπία αυτή γίνεται ολοένα και πιο εύθραυστη, καθώς κάθε νέα στρατιωτική εξέλιξη αυξάνει τον κίνδυνο το Islamabad να βρεθεί από διαμεσολαβητής στο επίκεντρο μιας περιφερειακής σύγκρουσης.

Ο καθοριστικός ρόλος του Πακιστανού αρχιστράτηγου Asim Munir

Ο αρχηγός του πακιστανικού στρατού Asim Munir, αφιέρωσε μήνες σε συνεχείς επαφές μεταξύ Ουάσιγκτον, Τεχεράνης και των πρωτευουσών του Κόλπου.
Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, το Πακιστάν φιλοξένησε τις πρώτες απευθείας συνομιλίες μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν μετά από πολλά χρόνια.
Παράλληλα, συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση του Μνημονίου Κατανόησης του Islamabad, το οποίο υπέγραψε τον Ιούνιο ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ JD Vance.
Ο ίδιος ο Vance ευχαρίστησε δημόσια τον Asim Munir, χαρακτηρίζοντάς τον «έναν από τους πολύ, πολύ σημαντικούς ανθρώπους» στη διάρκεια της διαπραγματευτικής διαδικασίας.

Η κυβέρνηση του Πακιστάν επιχείρησε να αξιοποιήσει το θετικό κλίμα προσλαμβάνοντας εταιρεία lobbying στην Ουάσιγκτον, με στόχο την ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την προσέλκυση επενδύσεων στον εξορυκτικό τομέα.

Παράλληλα, ο Πακιστανός πρωθυπουργός Shehbaz Sharif έκανε λόγο για μια «ανατολή προόδου και ευημερίας» για την πιεσμένη οικονομία της χώρας, εκτιμώντας πως η αποκλιμάκωση θα δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για οικονομική ανάκαμψη.

Η κατάρρευση της συμφωνίας και η επιστροφή του πολέμου

Η αισιοδοξία αποδείχθηκε βραχύβια.
Στις αρχές Ιουλίου, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Donald Trump ανακοίνωσε ότι η συμφωνία ήταν πλέον «νεκρή».

Λίγο αργότερα ακολούθησαν νέες αμερικανικές επιθέσεις εναντίον στρατιωτικών αλλά και πολιτικών στόχων στο Ιράν.
Η απάντηση της Τεχεράνης ήταν άμεση.
Στις 18 Ιουλίου, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Kazem Gharibabadi ανακοίνωσε ότι το Ιράν «αναστέλλει όλες τις υποχρεώσεις» που απορρέουν από το σχετικό πλαίσιο συμφωνίας.

Η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε μια νέα, πολύ πιο επικίνδυνη φάση της σύγκρουσης, η οποία πλέον εξελίσσεται σε πολλαπλά μέτωπα σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Η Σαουδική Αραβία επιστρέφει στο στόχαστρο

Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τη Σαουδική Αραβία.
Το Ιράν πραγματοποίησε επίθεση εναντίον της αεροπορικής βάσης Prince Sultan στην περιοχή al-Kharj, σηματοδοτώντας το πρώτο άμεσο πλήγμα σε σαουδαραβικό έδαφος μετά τον Μάρτιο.
Λίγες ημέρες νωρίτερα, οι αντάρτες Houthi είχαν εξαπολύσει πυραυλικές επιθέσεις κατά του αεροδρομίου Abha, στο νότιο τμήμα της χώρας.
Η κλιμάκωση ήρθε ως απάντηση στην επίθεση φιλοσαουδαραβικών δυνάμεων στο αεροδρόμιο της Sanaa στην Υεμένη, προκειμένου να αποτραπεί η προσγείωση ιρανικού αεροσκάφους.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών υποστήριξε ότι το αεροσκάφος συνδεόταν με τους Φρουρούς της Επανάστασης (ΙRGC), χωρίς ωστόσο να παρουσιάσει δημόσια αποδεικτικά στοιχεία.

Το αμυντικό σύμφωνο που μπορεί να αλλάξει τα πάντα

Το 2025, Πακιστάν και Σαουδική Αραβία υπέγραψαν συμφωνία αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής.
Στο πλαίσιο αυτής της συνεργασίας, το Πακιστάν έχει ήδη αποστείλει μαχητικά αεροσκάφη και χιλιάδες στρατιώτες στο σαουδαραβικό έδαφος μετά από προηγούμενες επιθέσεις του Ιράν σε ενεργειακές εγκαταστάσεις του βασιλείου.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η κυβέρνηση του Islamabad έχει διαμηνύσει απευθείας στην Τεχεράνη ότι οποιαδήποτε νέα επίθεση κατά της Σαουδικής Αραβίας θα θεωρηθεί και επίθεση κατά του ίδιου του Πακιστάν.
Μετά τις επιθέσεις των Houthi, ο Πακιστανός πρωθυπουργός Shehbaz Sharif καταδίκασε έντονα τα πλήγματα, χαρακτηρίζοντάς τα παραβίαση της κυριαρχίας της Σαουδικής Αραβίας και επαναλαμβάνοντας την «ακλόνητη υποστήριξη» του Πακιστάν στην ασφάλεια του Ριάντ.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το Πακιστάν έχει ήδη αναπτύξει περίπου 8.000 στρατιώτες, μία μοίρα μαχητικών JF-17, δύο μοίρες μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) και συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας HQ-9 στη Σαουδική Αραβία, στο πλαίσιο του διμερούς αμυντικού συμφώνου μεταξύ των δύο χωρών.

Η μεγάλη αντίφαση της πακιστανικής πολιτικής

Η σημερινή στάση έρχεται σε αντίθεση με μια ιστορική απόφαση του 2015.
Τότε, όταν η Σαουδική Αραβία είχε ζητήσει τη συμμετοχή του Πακιστάν στον πόλεμο κατά των Houthi στην Υεμένη, η Εθνοσυνέλευση της χώρας είχε αποφασίσει ομόφωνα τη διατήρηση ουδετερότητας.
Σήμερα όμως, ένα αμυντικό σύμφωνο ενδέχεται να υποχρεώσει την κυβέρνηση να πράξει ακριβώς αυτό που είχε απορρίψει το Κοινοβούλιο πριν από μία δεκαετία.

Η εσωτερική απειλή – Η σιιτική κοινότητα

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω της εσωτερικής κοινωνικής ισορροπίας.
Το Πακιστάν διαθέτει τη δεύτερη μεγαλύτερη σιιτική κοινότητα στον κόσμο μετά το Ιράν.
Η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Ali Khamenei, προκάλεσε σοβαρές αναταραχές στις πόλεις Karachi και Islamabad, οδηγώντας ακόμη και τον Asim Munir σε προσωπική παρέμβαση για την αποκλιμάκωση της έντασης.
Τόσο ο Asim Munir όσο και ο Shehbaz Sharif παρέστησαν στην κηδεία του Ali Khamenei, ενώ ο Πακιστανός πρωθυπουργός δήλωσε ότι «η σοφία, η ηγεσία και η επιρροή του θα μείνουν αξέχαστες για πολλές γενιές».
Η δήλωση αυτή ερμηνεύτηκε ως προσπάθεια διατήρησης της εσωτερικής κοινωνικής συνοχής, αλλά και ως μήνυμα προς την Τεχεράνη.

Το Κουβέιτ ζητά ανάλογες εγγυήσεις

Την ίδια στιγμή, το Κουβέιτ εξετάζει την ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας με το Πακιστάν.

Σύμφωνα με πληροφορίες, οι δύο χώρες συζητούν νέα αμυντική συμφωνία που θα περιλαμβάνει ανάπτυξη χιλιάδων Πακιστανών στρατιωτών, μαχητικών αεροσκαφών, μη επανδρωμένων αεροσκαφών, συστημάτων αεράμυνας και πρόσθετων στρατιωτικών υποδομών.

Παρά ταύτα, Πακιστανός αξιωματούχος ασφαλείας ξεκαθάρισε ότι η χώρα «δεν μπορεί να εξετάσει αποστολή μάχιμων δυνάμεων στην παρούσα φάση», γεγονός που αποκαλύπτει τον έντονο προβληματισμό του Ισλαμαμπάντ.

Οικονομική πίεση δισεκατομμυρίων

Οι εξελίξεις έχουν ήδη σοβαρό οικονομικό αντίκτυπο.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα απέσυραν δάνειο ύψους 3,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων και ξεκίνησαν μαζικές απελάσεις Πακιστανών σιιτών εργαζομένων, καθώς θεωρήθηκε ότι το Islamabad είχε υιοθετήσει υπερβολικά φιλοϊρανική στάση.

Η Σαουδική Αραβία κάλυψε μέρος του χρηματοδοτικού κενού με νέο πακέτο στήριξης ύψους 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Το μήνυμα, ωστόσο, ήταν σαφές: η ουδετερότητα του Πακιστάν δεν ικανοποιεί πλέον κανέναν από τους βασικούς περιφερειακούς του εταίρους.

Η ενεργειακή απειλή

Η οικονομία του Πακιστάν παραμένει εξαιρετικά ευάλωτη.

Η χώρα συμμετέχει σήμερα στο 25ο πρόγραμμα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, ενώ περισσότερο από το μισό των φορολογικών της εσόδων κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους.

Το κλείσιμο των Στενών του Hormuz προκάλεσε νέα εκτίναξη του πληθωρισμού και αύξηση του ενεργειακού κόστους.

Ήδη από τον Μάρτιο, η κυβέρνηση είχε αναγκαστεί να κλείσει τα σχολεία για δύο εβδομάδες και να εφαρμόσει τετραήμερη εργασία προκειμένου να περιορίσει την κατανάλωση καυσίμων.

Εάν προστεθεί και πλήρης διατάραξη της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, η κατάσταση ενδέχεται να επιδεινωθεί δραματικά, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των εισαγωγών καυσίμων του Πακιστάν προέρχεται από τις χώρες του Κόλπου.

Ένα μέλλον γεμάτο αβεβαιότητα

Παρά τις δυσκολίες, η διπλωματική αξία του Πακιστάν δεν έχει εξαφανιστεί.
Το Κουβέιτ εξακολουθεί να αναγνωρίζει τον εποικοδομητικό διαμεσολαβητικό του ρόλο, ενώ το Islamabad παραμένει ένας από τους ελάχιστους διαύλους επικοινωνίας ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν.
Ωστόσο, η βασική στρατηγική επιδίωξη της πακιστανικής ηγεσίας —να μετατρέψει τη διπλωματική επιτυχία σε οικονομικά και γεωπολιτικά οφέλη— δεν έχει ακόμη αποδώσει.
Αντίθετα, η επανέναρξη του πολέμου επανέφερε τη Σαουδική Αραβία στο στόχαστρο του Ιράν, αναζωπύρωσε το μέτωπο με τους Houthi οδήγησε σε νέα διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Hormuz και αύξησε σημαντικά τον κίνδυνο γενικευμένης περιφερειακής ανάφλεξης.

Το Πακιστάν αντιμέτωπο με τη δυσκολότερη εξωτερική πολιτική πρόκληση

Το Πακιστάν βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με ίσως τη δυσκολότερη εξωτερική πολιτική πρόκληση των τελευταίων δεκαετιών.

Από τη μία πλευρά, επιδιώκει να διατηρήσει τις παραδοσιακές σχέσεις του με το Ιράν· από την άλλη, οι αμυντικές του δεσμεύσεις απέναντι στη Σαουδική Αραβία και οι οικονομικές του εξαρτήσεις από τις χώρες του Κόλπου περιορίζουν δραματικά τα περιθώρια ελιγμών.

Όσο η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν επεκτείνεται και τα περιφερειακά μέτωπα πολλαπλασιάζονται, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος το Islamabad να εγκαταλείψει τον ρόλο του διαμεσολαβητή και να βρεθεί, παρά τη θέλησή του, στο πεδίο της σύγκρουσης.

Για την πακιστανική ηγεσία, η διπλωματία δεν αποτελεί πλέον μόνο εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, αλλά ίσως τη μοναδική επιλογή για να αποφύγει έναν πόλεμο που θα μπορούσε να αποδειχθεί καταστροφικός τόσο για την οικονομία όσο και για την εσωτερική σταθερότητα της χώρας.

www.bankingnews.gr