ΑΡΧΑΙΑ ΙΘΩΜΗ ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΙΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ

Για πρώτη φορά θα βάλω έναν κατάλογο 500+ ατόμων, επώνυμων και Ανώνυμων!

Γυναίκες και Άντρες που τους ξέχασαν, όχι όλοι Ευτυχώς!

Γυναίκες Αγωνίστριες του 1821

Αγόρω Αγραφιώτισσα  – Μαρία Αθανασοπούλου- Ελένη Αναειπόνυφη —Ελένη Βάσσου– Δόμνα Βισβίζη– Πανώρια Βοζίκη– Γαλανή Γαρρή —Αντιγόνη Γιαννα– Ιωάννα Γιατράκου– Ασήμω Γκούραινα– Αδαμαντία Γρηγοριάδου– Τασούλα Γυφτογιάνναινα– Μαρία Δασκαλογιάννη– Τρισεύγενη Δεληβοριά– Δούκισσα της Πλακεντίας Αικατερίνη– Ευστρατίου Αλεφάντω– Ζανά Μαριγώ– Ζαραφοπούλα Ζαφειράκαινα Κωνσταντία– Ζαχαριά —Πολυξένη Καβάκου– Δροσιά Κάβουρα– Ευανθία Καΐρη– Δέσποινα Κανάρη– Μαρία Καρατάσου– Σουλτάνα Κασομούλη– Τασούλα Κουρκουμέλη– Ζαμπία Κωτσάκη– Ελένη Λιαροπούλου– Μαρία (Ζαφείρης)– Πασχαλιά Μαρούσι– Μαντώ Μαυρογένους– Γαρυφαλλιά Μιχάλβεη– Μαρία Μοναρχίδη– Μανώλαινα Μπινιάρη– Αικατερίνη Καρατζά– Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα Κυριακή– Ναύτη Ευφροσύνη– Νέγρη Σεβαστή– Ξάνθου Μαρία– Παλάσκα Αγγελική– Πάλλη Πανωραία– Χατζηκώστα Στεκούλα– Πλαπούτα Κορνηλία– Ροΐδη Σταυριάνα– Σάββαινα Δέσποινα Σκιαθίτου– Μαρία Σπανού– Ανδρονίκη Στάρκου– Ρωξάνδρα Στούρτζα– Βασιλική Τζαβέλα– Τζουρκατιώτισσα Άννα– Λαούπη Τριτζοπούλου– Ακριβή Τσαρλαμπά– Τριανταφυλλιά Τσιρώνη– Ελισάβετ Υψηλάντη.

Η Ελληνική Επανάσταση ή Επανάσταση του 1821 ήταν η Ένοπλη Εξέγερση των Επαναστατημένων Ελλήνων εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με σκοπό την αποτίναξη της οθωμανικής κυριαρχίας από τα Ελληνικά εδάφη και τη δημιουργία Ανεξάρτητου Κράτους.

Η αφύπνιση της Εθνικής Συνείδησης των Ελλήνων εντοπίζεται κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο, περί τον 13ο έως 15ο αιώνα,[4][5] αλλά οι απαρχές του Ελληνικού Εθνικού Κινήματος που οδήγησε στην Επανάσταση εμφανίζονται πολλούς αιώνες αργότερα, στην ώριμη φάση του Νεοελληνικού Διαφωτισμού το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα.[6]

Την περίοδο αυτή η διάδοση της Παιδείας συνοδεύτηκε με τη διάδοση -αρχικά μεταξύ των Ελλήνων που ζούσαν στις παροικίες της Δυτικής Ευρώπης και είχαν φιλοδυτικό προσανατολισμό[7] – της ιδέας της ύπαρξης ενός Ελληνικού Έθνους, που συνδεόταν με την Αρχαία Ελλάδα και Δικαιούταν χωριστή πολιτική Ύπαρξη.

Μία από τις οργανώσεις που δημιουργήθηκαν μέσα σε αυτό το ιδεολογικό και πολιτικό κλίμα ήταν η Φιλική Εταιρεία, μια μυστική οργάνωση που ιδρύθηκε το 1814 στην Οδησσό από τρεις Έλληνες εμπόρους,τον Εμμανουήλ Ξάνθο, τον Νικόλαο Σκουφά και τον Αθανάσιο Τσακάλωφ, με σκοπό την προετοιμασία μιας ελληνικής επανάστασης.

Οι Φιλικοί είχαν αρχικά περιορισμένη επιτυχία, οικειοποιούμενοι όμως μια παράδοση ορθόδοξων προφητειών για την ανασύσταση της ανατολικής Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και αφήνοντας να εννοηθεί ότι είχαν τη στήριξη της τσαρικής Ρωσίας, κατάφεραν εν μέσω μιας κρίσης της εμπορικής ναυτιλίας από το 1815 και εξής, να προσεταιρισθούν τα παραδοσιακά ελληνορθόδοξα στρώματα.[8]

Τον Φεβρουάριο του 1821 ο αρχηγός της Εταιρείας, Αλέξανδρος Υψηλάντης, εισέβαλε στη Μολδοβλαχία ενώ τον επόμενο μήνα οι Φιλικοί δημιούργησαν επαναστατικές εστίες από τη Μακεδονία ως την Κρήτη.

Οι Επαναστάτες αφορίστηκαν, διπλωματικά, από τη σύνοδο του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως αλλά οι οθωμανικές αρχές προχώρησαν σε σφαγές αμάχων και εκτελέσεις προυχόντων συμπεριλαμβανομένου του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε’.

Ο Επαναστατικός αναβρασμός εκείνων των ημερών ήταν τόσο μεγάλος που καθιστούσε πια επικίνδυνη την αναβολή της εξέγερσης ενώ από τις 14 έως τις 20 Μαρτίου έλαβαν χώρα σε διάφορες περιοχές της Πελοποννήσου επιθέσεις εναντίον Μουσουλμάνων,[9]

Στις 17 Μαρτίου ορκίστηκαν στην Μάνη που ήταν ελεύθερη και στις 23 καταλήφθηκε από Μανιάτες και άλλους οπλαρχηγούς η Καλαμάτα, όπου συγκροτήθηκε η «Μεσσηνιακή Γερουσία ή Σύγκλητος » με επικεφαλής τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Αργότερα, οι πελοποννησιακές δυνάμεις με επικεφαλής τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη πολιόρκησαν την Τριπολιτσάς, την οποία και κατέλαβαν.

Η εκστρατεία του Υψηλάντη απέτυχε και σε σύντομο χρονικό διάστημα τα οθωμανικά στρατεύματα έσβησαν τις περισσότερες από τις επαναστατικές εστίες της ηπειρωτικής Ελλάδας όμως οι επαναστάτες κατάφεραν να υπερισχύσουν στην Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα και σε πολλά νησιά του Αιγαίου.

Τα επόμενα δύο χρόνια οι Έλληνες εκμεταλλευόμενοι την αδυναμία των Οθωμανών να επικεντρωθούν στην επανάσταση λόγω των πολλαπλών ανοιχτών μετώπων που είχαν (με το κυριότερο μέρος του στρατού να πολεμάει τους Πέρσες στα βάθη της Μικράς Ασίας) νίκησαν τις στρατιές που έστειλε εναντίον τους ο Σουλτάνος Μαχμούτ Β΄, οργανώθηκαν πολιτικά και συνέστησαν προσωρινή κεντρική διοίκηση, η οποία επέβαλε την εξουσία της στους Επαναστατημένους μετά από δύο εμφυλίους πολέμους.

Οι οθωμανικές δυνάμεις με τη συνδρομή του Ιμπραήμ πασά της Αιγύπτου κατάφεραν να περιορίσουν σημαντικά την Επανάσταση αλλά η πτώση του Μεσολογγίου, το 1826, σε συνδυασμό με το κίνημα του Φιλελληνισμού, συνέβαλαν στη μεταβολή της διπλωματικής στάσης των ευρωπαϊκών Μεγάλων Δυνάμεων, που είχαν αντιμετωπίσει με δυσαρέσκεια το ξέσπασμα της Επανάστασης.

Η διπλωματική ανάμιξη της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας και η ένοπλη παρέμβασή τους με τη ναυμαχία του Ναυαρίνου, τη γαλλική εκστρατεία του Μοριά και τον ρωσοτουρκικό πόλεμο συνέβαλαν στην επιτυχή έκβαση του αγώνα των Ελλήνων, αναγκάζοντας την Πύλη να αποσύρει τις δυνάμεις της αρχικά από την Πελοπόννησο και έπειτα από τη Στερεά Ελλάδα και τις Κυκλάδες.

Το 1827 επιλέχτηκε ως πρώτος Κυβερνήτης της Ελληνικής Πολιτείας ο Ιωάννης Καποδίστριας, που ως τη δολοφονία του το 1831 ασχολήθηκε με την αναδιοργάνωση στο εσωτερικό και την προώθηση των Ελληνικών θέσεων στο εξωτερικό.

Από το 1827 και εξής συνομολογήθηκε μια σειρά συνθηκών και τελικά η ελληνική ανεξαρτησία αναγνωρίστηκε το 1830 με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου.

Τα σύνορα του νέου κράτους οριστικοποιήθηκαν το 1832 στη γραμμή Αμβρακικού-Παγασητικού και αναγνωρίστηκαν τον ίδιο χρόνο με τη συνθήκη της Κωνσταντινούπολης.

Μετά από πολλές μάχες και μεγάλες ανθρώπινες απώλειες, το κράτος που προέκυψε ήταν περιορισμένο εδαφικά δίχως να περιλαμβάνει όλα τα εδάφη που κατοικούνταν από ελληνικούς πληθυσμούς.

Ως πολίτευμα καθορίστηκε η ελέω θεού μοναρχία και βασιλιάς εκλέχθηκε ο Βαυαρός πρίγκηπας Όθωνας.

Το σύνθημα της επανάστασης, «Ελευθερία ή θάνατος» έγινε το εθνικό σύνθημα της Ελλάδας και από το 1838 η 25η Μαρτίου, επέτειος εορτασμού της έναρξής της επανάστασης, καθιερώθηκε ως ημέρα εθνικής εορτής και αργίας.

Με την ονομασία Αγωνιστές και αργότερα Αγωνιστές του ’21 επεκράτησε να χαρακτηρίζονται όλοι οι επιφανείς και αφανείς εκείνοι ήρωες που μετείχαν στον απελευθερωτικό Αγώνα του 1821, από τις θυσίες και τις προσπάθειες των οποίων ανέκτησε την ελευθερία της η Ελλάδα.

Ο όρος “Αγωνιστές” (Αγωνισταί) επεκράτησε κυρίως μετά την απελευθέρωση από τον Οθωμανικό ζυγό και συνδέθηκε στην αρχή με τις επιθυμίες και προσπάθειες του νεοσύστατου κράτους να ανταμείψει τουλάχιστον ηθικά αλλά και υλικά τους άνδρες εκείνους που συντέλεσαν κατά διάφορο βαθμό στην επιτυχή έκβαση του Αγώνα, αλλά και με τις προσπάθειες που κατέβαλαν οι ίδιοι προκειμένου η κρατική αμοιβή να είναι όσο το δυνατόν καλύτερη.

Οι Αγωνιστές του 21 διακρίνονται επιμέρους στους επιφανέστερους εξ αυτών Ήρωες του 21, που περιλαμβάνονται κυρίως στρατηγοί, ναυμάχοι καθώς και κληρικοί, στους επιφανείς οπλαρχηγούς και τέλος στους υπόλοιπους αγωνιστές.

Εμφάνιση – οπλισμός

Γενικά η εξωτερική εμφάνιση των Αγωνιστών εκείνων δεν ήταν όμοια, αφού ούτε οργανωμένοι σε τακτικό στρατό ήταν, αλλά ούτε και ίδια ενδυμασία έφεραν.

Η ενδυμασία τους ήταν εκείνη που χρησιμοποιούσαν στον καθημερινό πολιτικό βίο τους. Έτσι άλλοι ήταν φουστανελάδες, (οι στεριανοί), άλλοι βρακοφόροι, (νησιώτες), άλλοι με φέσια, (όπως ο Γ. Καραϊσκάκης), άλλοι με σαρίκια, (όπως ο Νικηταράς), άλλοι με τσαρούχια και άλλοι όχι και σπάνια ανυπόδητοι (πυρπολητές).

Τα δε όπλα που χρησιμοποιούσαν κατά ένα μεγάλο μέρος προέρχονταν από λάφυρα. Μάλιστα στην αρχή του Αγώνα ελάχιστοι είχαν πυροβόλα όπλα, οι περισσότεροι ήταν οπλισμένοι με γιαταγάνια, χατζάρια και άλλα αγχέμαχα όπλα.

Αγωνιστές και Πολιτεία

Μετά τη λήξη του Αγώνα έντονο προέκυψε το ζήτημα της ηθικής και υλικής ανταμοιβής των Αγωνιστών καθώς και της απονομής σύνταξης των οικογενειών των πεσόντων.

Ευνόητο όμως είναι ότι η πραγματοποίηση μιας τέτοιας πρόθεσης, της τότε Πολιτείας και της κοινωνίας, προσέκρουε σε πολύ σοβαρές δυσχέρειες αφού με τα τότε δεδομένα ήταν σχεδόν αδύνατον να καθορισθεί επακριβώς η συμβολή ενός εκάστου προκειμένου να λάβει την οφειλόμενη ανταμοιβή.

Σ΄ αυτό ήλθε και προστέθηκε και η αντιπαλότητα που δημιουργήθηκε μεταξύ των Αγωνιστών και των τότε πολιτικών, όταν οι πρώτοι έβλεπαν τις κρατικές αμοιβές που έπαιρναν οι δεύτεροι.

Έτσι οι έντονες αντεγκλήσεις που δημιουργήθηκαν μεταξύ εκείνων και της Πολιτείας επεκτάθηκαν ακόμη ζωηρότερα (και με απειλές) και μεταξύ των ίδιων των Αγωνιστών κυρίως από προσωπικά πάθη, φιλοδοξίες κ.λπ., όταν μάλιστα κάποιοι εξ αυτών κατέλαβαν δημόσιες θέσεις.

Αρχικά επικράτησε η σκέψη να δοθούν στους Αγωνιστές τουρκικά κτήματα που είχαν περιέλθει στο ελληνικό δημόσιο.

Επ΄ αυτών άρχισαν και οι πρώτες συζητήσεις, των οποίων ακολούθησαν δεύτερες και αυτών σειρά επαναλήψεων έτσι ώστε σ΄ όλη τη διάρκεια του Καποδίστρια να μη ληφθεί καμιά συγκεκριμένη απόφαση.

Με τον ερχομό του Όθωνα ξανάρχισαν οι συζητήσεις, πλην όμως η Αντιβασιλεία παρασυρόμενη από τους τότε πολιτικούς και βεβαίως και από ξένους παράγοντες ξεκίνησε πολιτική δίωξης των Αγωνιστών που δεν έλεγαν να συμμορφωθούν σε πολιτικές επιταγές (Κολοκοτρώνης, Πλαπούτας, Νικηταράς, κ.λπ.).

Σ΄ εκείνη την έκρυθμη κατάσταση μετά από επέμβασή του ο νεαρός Όθων εκδίδει στις 20 Μαΐου του 1834 σχετικό διάταγμα “Προς αναγνώρισιν των εκδουλεύσεων όλων των αξιωματικών, υπαξιωματικών και στρατιωτών των κατά ξηράν και θάλασσαν ελληνικών στρατευμάτων των αγωνισθέντων υπέρ της ελευθερίας της πατρίδος” με το οποίο και απονεμήθηκε στον καθένα εξ αυτών “Αριστείον”.

Αυτό ήταν και η πρώτη ηθική αναγνώριση.

Για την υλική όμως ο δρόμος ήταν ακόμα μακρύς.

Λαϊκή αναγνώριση

Ο Ελληνικός λαός εκτίμησε ιδιαίτερα τους “αγωνιστές του 21” των οποίων τους απογόνους περιέβαλε ακόμη με σεβασμό αποδίδοντάς τους και χαρακτήρα ιστορικό – αριστοκρατικό.

Οι επιφανείς “Ήρωες του 21” τιμήθηκαν με πλήθος ανδριάντων και μνημείων ενώ τα ονόματά τους τιμούν πλατείες και δρόμους όλων των ελληνικών πόλεων ακόμη και στην αλλοδαπή.

Τα ανδραγαθήματα των αγωνιστών έψαλλε επίσης και η λαϊκή μούσα ενώ απετέλεσαν θέματα λογοτεχνικών έργων και περίφημων επίσης καλλιτεχνικών.

Τα ονόματα των Αγωνιστών συγκεντρώθηκαν στο “Αρχείο των Αγωνιστών της Ελληνικής Επανάστασης το οποίο και περιέχει και πληροφορίες για τον καθένα εξ αυτών.

Επίσης πολλά άλλα στοιχεία της περιόδου εκείνης (ανέκδοτα) έχουν συμπεριληφθεί σε διάφορες κατά καιρούς εκδόσεις που αποτελούν πλέον εθνικά κειμήλια από γενεάς σε γενεά.

Ονόματα ανθρώπων και τοπωνύμια που πρωταγωνίστησαν κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821.

Ιστορικά ονόματα της Επανάστασης του 1821

Ονόματα ανθρώπων και τοπωνύμια που πρωταγωνίστησαν κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821.

Υπάρχουν 501 εγγραφές στον κατάλογο.

Αβαρικιώτης ή Κωστόπουλος Ιωάννης (Γιαννακός, + περ. 1860)

Αγωνιστής του 1821 από τον Αβαρίκο Τριχωνίδος.

Ως οπλαρχηγός πήρε μέρος σε πολλές μάχες και στην πολιορκία του Μεσολογγίου. Τιμήθηκε με το βαθμό του χιλίαρχου.

Αβραντίνης Αναστάσιος

Αγωνιστής του 1821 από τις Σπέτσες, ο πρώτος που ανέβηκε στα τείχη της Τριπολιτσάς (23 Σεπτεμβρίου 1821) και συνέβαλε σημαντικά στην άλωσή τους.

Αγγελίδης Φώτιος, (+1837)

Αγωνιστής του 1821 και φιλικός από την Οδησσό.

Ήταν διαγγελεύς του Αλεξ. Υψηλάντη στη Μολδοβλαχία και κατόπιν κατέβηκε στην Ελλάδα και έγινε αξιωματικός του Τακτικού Στρατού (λοχαγός) υπό τον Φαβιέρο και τον Τσωρτς.

Διετέλεσε υπασπιστής του αρχιστρατήγου και φρούραρχος Μονεμβασίας.

Μετά το τέλος της Επανάστασης εγκαταστάθηκε στο Ναύπλιο.

Αγία Λαύρα

Ιστορικό Μοναστήρι στα δυτικά των Καλαβρύτων, αφιερωμένο στην κοίμηση της Θεοτόκου.

Ιδρύθηκε τον 10ο αι. από τον αυτοκράτορα Βασίλειο Α΄ τον Μακεδόνα.

Εκεί βρίσκεται η κάρα του αγίου Αλεξίου και η μονή πανηγυρίζει στη μνήμη του στις 17 Μαρτίου.

Στο προαύλιο του παλαιού ναού στις 17 Μαρτίου 1821 (αγίου Αλεξίου), ύψωσε το λάβαρο της Επανάστασης ο μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Γερμανός.

Άγραφα

Ορεινή περιοχή της Στ. Ελλάδας στο ΒΔ τμήμα της Ευρυτανίας.

Η ονομασία της οφείλεται στο ότι κατά τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας, τα χωριά της περιοχής δεν καταγράφηκαν στους φορολογικούς καταλόγους των Τούρκων, παρέμειναν δηλαδή ”άγραφα”.

Πριν από την Επανάσταση του 1821 κατέφευγαν εκεί όσοι ήθελαν να αποφύγουν τις διώξεις των Τούρκων και έτσι έγινε κέντρο επαναστατικού αγώνα, όπου έδρασαν περίφημοι κλέφτες και αρματολοί (Καραϊσκάκης, Ράγκος, κ.ά.).

Αθανάσιος Πετμεζάς

Το 1796 μαζί με τον Κολοκοτρώνη και Ζαχαρία δημιούργησαν την Αρματωλική Ομοσπονδία είχε γίνει ο φόβος και ο τρόμος για τους τούρκους.

Σκοτώθηκε μέσα στον Πύργο του στα Σουδενά Καλαβρύτων κατόπιν προδοσίας το 1804.

Αλαμάνα

Άλλη ονομασία του ποταμού Σπερχειού.

Στην πέτρινη γέφυρα της Αλαμάνας έγινε στις 23 Απριλίου 1821, η περίφημη μάχη ανάμεσα στους Έλληνες με αρχηγό τον Αθανάσιο Διάκο και τους Τούρκους των Ομέρ Βρυώνη και Κιοσέ Μεχμέτ.

Στη μάχη αυτή τραυματίστηκε και συνελήφθη ο Διάκος, που βρήκε την επομένη μαρτυρικό θάνατο στη Λαμία.

Αλέξανδρος Υψηλάντης (1776-1807)

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης (12 Δεκεμβρίου 1792 – 31 Ιανουαρίου 1828) ήταν Έλληνας πρίγκιπας, στρατιωτικός, λόγιος και αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας.

Το 1810 κατατάχτηκε με το βαθμό του ανθυπίλαρχου (ανθυπολοχαγός του Ιππικού) στο σώμα των εφίππων σωματοφυλάκων του Τσάρου Αλέξανδρου Α΄ της Ρωσίας.

Διακρίθηκε στους πολέμους κατά του Ναπολέοντα, όπου στη μάχη της Δρέσδης, (27 Αυγούστου 1813), έχασε το δεξί του χέρι (21 ετών).

Το 1814-1815 συμμετείχε και αυτός ως μέλος της αυτοκρατορικής ακολουθίας στο Συνέδριο της Βιέννης με το βαθμό του υποστράτηγου.
Κληρονόμος των μεγάλων παραδόσεων και προσπαθειών της οικογένειας των Υψηλάντηδων, είχε θέσει ως μεγάλο σκοπό και όνειρο της ζωής του την απελευθέρωση του ελληνικού έθνους.

Εξ αυτού και ο φλογερός ενθουσιασμός του και η μεγάλη φαντασία του εύκολα μπορούσαν να τον παρασύρουν σε πολύ παράτολμα εγχειρήματα.

Μάλιστα, στο Συνέδριο της Βιέννης, εξέφρασε την άποψη ότι το ζήτημα των Ελλήνων είναι υπόθεση του χριστιανισμού και του ανθρωπισμού που θα πρέπει να αναχθεί σε υπόθεση όλων των Βασιλικών Αυλών της Ευρώπης.

Ο Υψηλάντης εκδίδει προκήρυξη ανεξαρτησίας, περνάει τον ποταμό Προύθο στις 22 Φεβρουαρίου 1821 και υψώνει τελικά τη σημαία της Επανάστασης στις παραδουνάβιες ηγεμονίες και συγκεκριμένα στο Ιάσιο της Μολδοβλαχίας, δύο μέρες αργότερα, στις 24 Φεβρουαρίου εκδίδοντας επαναστατική προκήρυξη με τον τίτλο Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος.

Συγκροτείται ο Ιερός Λόχος αποτελούμενος από 500 σπουδαστές.

Στις 4 Μαρτίου οι Έλληνες ναυτικοί κυριεύουν και εξοπλίζουν 15 πλοία, ενώ στις 17 Μαρτίου ο Υψηλάντης υψώνει τη σημαία στο Βουκουρέστι, αντιμετωπίζοντας το στρατό τριών πασάδων στο Γαλάτσι, το Δραγατσάνι, τη Σλατίνα, το Σκουλένι και το Σέκο (Γεωργάκης Ολύμπιος και Ιωάννης Φαρμάκης).

Ο στρατός του Υψηλάντη καταστράφηκε στη μάχη του Δραγατσανίου στις 7 Ιουνίου 1821 και υποχώρησε προς τα αυστριακά σύνορα.

Ο Υψηλάντης παραδόθηκε στους Αυστριακούς, φυλακίστηκε και απελευθερώθηκε στις 24 Νοεμβρίου 1827.

Η κλονισμένη υγεία του δεν του επέτρεψε έκτοτε να βοηθήσει το επαναστατημένο έθνος.

Δύο μήνες μετά την αποφυλάκισή του στις 31 Ιανουαρίου 1828 πέθανε στη Βιέννη.

Αλμέιδα Αντόνιο (Figueira d’Almeida, 1784-1847)

Πορτογάλος αξιωματικός και φιλέλληνας από το Έλβας.

Διακρίθηκε σε πολλές μάχες (Τριπολιτσά, Χίος, Αττική).

Αμπάτης Ιωσήφ (Abbati, 1780-1850)

Φιλέλληνας από το Μπονιφάτσο της Κορσικής.

Στη μάχη του Πέτα κυρίευσε μία τουρκική σημαία.

Αμπατιέλλος

Επώνυμο οικογένειας φιλικών και αγωνιστών του 1821 από την Κεφαλονιά.

Αμπλιανή

Τοποθεσία στην Παρνασσίδα ανάμεσα στη Γραβιά και τα Σάλωνα (Άμφισσα), όπου στις 14 Ιουλίου 1824 έγινε μάχη μεταξύ 10.000-12.000 Τούρκων και 3.000 Ελλήνων με αρχηγούς τους Κ. Τζαβέλα, Πανουργιά, Δυοβουνιώτη, Ανδρούτσο, Καραϊσκάκη κ.ά. όπου νίκησαν οι Έλληνες.

Αμφιλοχία

Πόλη του νομού Αιτωλ/νίας στον Αμβρακικό Κόλπο.

Εκεί έγινε το 1825 μεγάλη μάχη ανάμεσα στους Έλληνες υπό τον Γ. Καραϊσκάκη, οι οποίοι νίκησαν τους Τούρκους.

Απελευθερώθηκε το 1829.

Αναγνωστακήδων Οπλαρχηγών

Οικογένεια Λακώνων αγωνιστών.

Αναγνωσταράς Χρήστος (1760-1825

Περιώνυμος φιλικός, αγωνιστής, στρατιωτικός και πολιτικός από το χωριό Αγρίλος της Αρκαδίας.

Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία.

Πήρε μέρος και διακρίθηκε σε πολλές μάχες (Καλαμάτα, Τριπολιτσά, Βαλτέτσι κ.ά.).

Αναγνωστόπουλος Παναγιώτης (1790-1854)

Ονομαστός για τη δράση του φιλικός από την Ανδρίτσαινα.

Πήρε μέρος σε πολλές μάχες.

Το 1826 ήταν πληρεξούσιος στην Γ΄ Εθνοσυνέλευση.

Αναγνώστου

Όνομα δύο εξαδέλφων αγωνιστών του 1821 από το Καρπενήσι.

Πολέμησαν με τους Ράγκο και Νικηταρά.

Ανδρέας Ζαΐμης (1791-1840)

Γιος του προηγούμενου, αγωνιστής και πολιτικός.

Διετέλεσε αργότερα πρωθυπουργός της νεοσύστατης Ελλάδας.

Νέος μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία, εγκατέλειψε τις σπουδές του στην Ιταλία και πήρε μέρος στην Επανάσταση, μαχόμενος στην πολιορκία της Πάτρας και στο Μεσολόγγι.

Χρημάτισε πληρεξούσιος στη συνέλευση της Επιδαύρου το 1822.

Το 1826, μετά τα δραματικά γεγονότα του Μεσολογγίου, ανέλαβε με απόφαση της Τρίτης Εθνοσυνέλευσης (που διέκοψε τις εργασίες της) πρόεδρος της «Διοικητικής Επιτροπής της Ελλάδος», αναλαμβάνοντας την ευθύνη της διακυβέρνησης και της συνέχισης του Αγώνα.

Επί Καποδίστρια διορίστηκε μέλος του «Πανελληνίου» και το 1837 σύμβουλος επικρατείας μέχρι το θάνατό του το 1840 στην Αθήνα.

Ανδρέας Μεταξάς (1790-1860)

Αγωνιστής του 1821, φιλικός και πολιτικός από το Αργοστόλι.

Ανδρούτσος Γεώργιος (+ 1851)

Ναυτικός από τις Σπέτσες.

Διέθεσε το ιδιόκτητο πλοίο του για την Επανάσταση.

Ανδρούτσος Οδυσσέας (1790-1825)

Οπλαρχηγός της Επανάστασης του 1821 από την Ιθάκη ή την Πρέβεζα.

Στις 8 Μαΐου 1821 κλείστηκε στο Χάνι της Γραβιάς και απασχόλησε εκεί τον Ομέρ Βρυώνη στον οποίο προκάλεσε μεγάλες απώλειες.

Κατέλαβε (1821-1822) την Ακρόπολη και έγινε αρχιστράτηγος.

Ανεξαρτησία

Στην ελληνική ιστορία η ανεξαρτησία εκφράζει κυρίως την απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό μετά την Επανάσταση του 1821.

Ανηφορίτης

Οχυρή θέση στην Στερεά Ελλάδα απέναντι από τη Χαλκίδα, όπου έγιναν πολλές μάχες κατά την Επανάσταση με σπουδαιότερη αυτή που έγινε το 1829.

Αντωνιάδης Εμμανουήλ (1792-1863)

Αγωνιστής, πολιτικός και δημοσιογράφος από τη Χαλέπα της Κρήτης.

Φιλικός.

Έπαιξε σημαντικό ρόλο στους αγώνες της Κρήτης (1825, 1828).

Ανώνυμος ο Έλλην

Έτσι χαρακτηρίζεται ο άγνωστος συγγραφέας του πατριωτικού και κοινωνικοπολιτικού έργου ”Ελληνική Νομαρχία”.

Αποστόλης, Νικόλαος (1770-1827)

Ναύαρχος από τα Ψαρά, αρχηγός της ψαριανής ναυτικής μοίρας.

Αράχωβα

Κωμόπολη της επαρχίας Λεβαδείας του νομού Βοιωτίας.

Πήρε μέρος στην Επανάσταση του 1821.

Περίφημη είναι η μάχη που δόθηκε εκεί το Νοέμβριο του 1826, όπου τα τουρκικά στρατεύματα έπαθαν ολοκληρωτική καταστροφή από τα ελληνικά υπό την αρχηγία του Γ. Καραϊσκάκη.

Αρβάλης Παναγιώτης (+ 1821)

Φιλικός και αγωνιστής από την Τρίπολη.

Έλαβε μέρος στην μάχη του Λεβιδίου.

Άργος

Πόλη της Πελοποννήσου.

Κατά την Επανάσταση του 1821 ήταν η έδρα της Κυβέρνησης.

Στο Άργος συνήλθαν οι Εθνοσυνελεύσεις Α΄ (1821), που συνέχισε τις εργασίες της στην Επίδαυρο, η Δ΄ (1829) και Ε΄ (1831).

Αργύρης Αναγνώστης (+ 1826)

Οπλαρχηγός από την Αθήνα, που πήρε μέρος στην Επανάσταση.

Αργυρίου Γεωργαντάς

Αγωνιστής του 1821 από τη Έφεσο. Πολέμησε στην Κρήτη, Ναύπακτο, Μεσολόγγι, Θήβα και Χίο.

Αρματολοί και Κλέφτες

Γενική ονομασία των ενόπλων Ελλήνων κατά τη διάρκεια, ιδίως της Τουρκοκρατίας.

Οι Κλέφτες και οι Αρματολοί αποτέλεσαν τον πυρήνα για τη δημιουργία των δυνάμεων που έδρασαν στην Επανάσταση του 1821.

Ασημάκης Ζαΐμης (+1826)

Φιλικός και αγωνιστής του 1821.

Λέγεται ότι έδωσε πρώτος τη διαταγή για την έναρξη της Επανάστασης (18 Μαρτίου 1821).

Ο Ασημάκης Ζαΐμης ήταν πατέρας του Ανδρέα Ζαΐμη του επιφανέστερου ίσως εκπροσώπου της γνωστής οικογένειας Ζαΐμη.

Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία από τον Γρηγόριο Δικαίο το 1819.

Πριν από την Ελληνική Επανάσταση ως προύχοντας των Καλαβρύτων φέρεται να επισκέφτηκε των Αλή πασά των Ιωαννίνων προτείνοντάς του να επαναστατήσει εναντίον του Σουλτάνου.

Ο Ασημάκης Ζαΐμης ήταν αυτός που έδωσε την άδεια στον τότε σωματοφύλακά του Χοντρογιάννη, να πραγματοποιήσει ένα από πρώτα κτυπήματα εναντίον των Τούρκων στις 16 Μαρτίου 1821 στην τοποθεσία «Χελωνοσπηλιά» της Λυκούριας Καλαβρύτων.

Πρώτος σήκωσε το λάβαρο της επανάστασης στην Αγία Λαύρα.

Κατά τη διάρκεια της επανάστασης διατέλεσε μέλος της Πελοποννησιακής Γερουσίας.

Άστιγξ, Φραγκίσκος Άμπνεϋ (Hastings, 1794-1828)

Άγγλος αξιωματικός του ναυτικού και θερμός φιλέλληνας.

Με το ατμήλατο πλοίο ”Καρτερία” πήρε μέρος σε πολλές ναυτικές επιχειρήσεις με μεγάλη επιτυχία (Βόλος, Βασιλάδι κ.ά.). κατά την από θάλασσα επίθεση στο Μεσολόγγι και το Αιτωλικό (1828), τραυματίστηκε βαριά και μετά μια εβδομάδα πέθανε στη Ζάκυνθο.

Άστρος

Παραλιακή κωμόπολη της επαρχίας Κυνουρίας.

Εκεί συνήλθε το 1823 η Β΄ Εθνική των Ελλήνων Συνέλευση.

Η Συνέλευση διήρκεσε από τις 29 Μαρτίου ως τις 18 Απριλίου και ψήφισε το λεγόμενο ”Νόμο (=Σύνταγμα) της Επιδαύρου.

Βαλαβάνης Εμμανουήλ

Αγωνιστής του 1821 από τα Ψαρά.

Φιλικός.

Με το σκάφος του ”Θεμιστοκλής” πήρε μέρος σε πολλές ναυτικές επιχειρήσεις.

Βαλτέτσι

Κοινότητα της επαρχίας Μαντινείας του νομού Αρκαδίας.

Είναι γνωστό από τη νίκη των Ελλήνων υπό τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη εναντίον των Τούρκων στις 12 και 13 Μαΐου 1821, που προετοίμασε την άλωση της Τριπολιτσάς.

Βαλτινοί

Οικογένεια αγωνιστών από τους Χαλκιόπουλους του Βάλτου της Ακαρνανίας.

Διακρίθηκαν κατά τους προεπαναστατικούς χρόνους και κατά την Επανάσταση του 1821.

Βάλτος

Επαρχία του νομού Αιτωλ/νίας με πρωτεύουσα την Αμφιλοχία.

Πριν από την κήρυξη του Αγώνα του 1821 ήταν ορμητήριο κλεφτών και αρματολών.

Βάμβας Νεόφυτος (1770-1855)

Διδάσκαλος του Γένους και περίφημος κληρικός από τη Χίο.

Μέλος της Φιλικής Εταιρείας, πήρε μέρος στον Αγώνα ενθουσιάζοντας με τις ομιλίες του τους αγωνιστές ή συμβιβάζοντας τις διενέξεις τους.

Βαρατάσης Απόστολος

Φιλικός από το Μέτσοβο, που έδρασε κυρίως στους προεπαναστατικούς χρόνους.

Βαρβάκης Ιωάννης (1747-1825)

Εθνικός ευεργέτης από τα Ψαρά ή από το Αϊβαλί της Μ. Ασίας.

Διέθεσε μεγάλα ποσά για τον Αγώνα του 1821. κατέβηκε στην Ελλάδα το 1825, αλλά κατά την επιστροφή του στη Ρωσία αρρώστησε και πέθανε στη Ζάκυνθο.

Βαρβιτσιώτης Πέτρος

Φιλικός και αγωνιστής του 1821 από τη Βαρβίτσα Λακωνίας.

Διακρίθηκε στις μάχες Βαλτετσίου και Δολιανών, στην κατάληψη του φρουρίου του Άργους.

Πήρε μέρος στην εκστρατεία του Καραϊσκάκη στην Αττική.

Βάρβογλης

Επώνυμο ιστορικής οικογένειας της Πελοποννήσου με καταγωγή από τις Σέρρες.

Ο Γεώργιος Γ. Βάρβογλης (1770-1826) μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και έδρασε στην Επανάσταση του 1821 ως στρατιωτικός και πολιτικός.

Ο Παναγιώτης Γ. Βάρβογλης (1799-1870) μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και με την κήρυξη της Επανάστασης ήλθε στην Ελλάδα και εργάστηκε για τον Αγώνα.

Βαρδουλάκης Μανούσος

Οπλαρχηγός από τα Σφακιά της Κρήτης. Κατά την Επανάσταση του 1821 ύψωσε την ελληνική σημαία στο Λουτρό ως αρχηγός των Σφακιανών.

Βαρνακιώτης Γεώργιος (1780-1842)

Αρματολός του Ξηρομέρου από το χωριό Βάρνακας, περίεργη και αμφιλεγόμενη προσωπικότητα.

Το Μάιο του 1821 ύψωσε πρώτος τη σημαία της Επανάστασης στη Δυτ. Ελλάδα και πολιόρκησε και κατέλαβε το Βραχώρι (Αγρίνιο).

Βασιλάδι

Ιστορική νησίδα στην ανατολική είσοδο της λιμνοθάλασσας του Μεσολογγίου, μεγάλης στρατηγικής σημασίας για την άμυνά του, επειδή επέτρεπε τον ανεφοδιασμό της πόλης από τη θάλασσα.

Μετά από σφοδρές μάχες οι Τούρκοι το κατέλαβαν το 1826, πράγμα που απέβη μοιραίο για το Μεσολόγγι.

Το 1827 ο πλοίαρχος Άστιγξ το ανακατέλαβε.

Βασίλειος Πετιμεζάς (1785-1872)

Ήταν αγωνιστής του 1821 και πολιτικός. Γεννήθηκε στα Σουδενά Καλαβρύτων και ήταν γιος του αρματωλού Αθανασίου, γόνου της ιστορικής οικογένειας των Πετιμεζάδων.

Το 1804 κατέφυγε στη Ζάκυνθο ύστερα από την δολοφονία του πατέρα του και κατατάχθηκε στον ρωσικό στρατό.

Μυήθηκε στην Φιλική Εταιρία και ανέλαβε τη μύηση του Οδυσσέα Ανδρούτσου στη Στερεά Ελλάδα.

Παρέστη στην Αγία Λαύρα κατά τη κήρυξη της επανάστασης την 25 Μαρτίου, γεγονός που αναφέρεται στην αυτοβιογραφία του και σε τιμητικά επικήδεια ψηφίσματα του Ηγουμενοσυμβουλίου της Αγίας Λαύρας και του τότε Δημάρχου Καλαβρύτων όπου αναφέρουν ότι πρώτος με τον επίσκοπο Γερμανό και τον Ζαΐμη ύψωσε τη σημαία της επανάστασης.

Την παρουσία του Βασ.

Πετιμεζά στα Καλάβρυτα μαζί με τον αδελφό του Νικόλαο και άλλους οπλαρχηγούς κατά την πολιορκία των εκεί Τούρκων αναφέρει και ο Σπηλιάδης.

Στη συνέχεια ο Πετιμεζάς λαμβάνοντας το βαθμό του στρατηγού μετείχε του Αγώνα κατά του Δράμαλη, όπου και συμμετείχε σε πολλές μάχες στην Πελοπόννησο.

Ο Βασίλειος Πετμεζάς εκλέχτηκε αργότερα βουλευτής, γερουσιαστής, αντιπρόσωπος της επαρχίας Καλαβρύτων στις διάφορες εθνοσυνελεύσεις και μετά την απελευθέρωση συνέχισε βουλευτής και γερουσιαστής ενώ προς το τέλος της ζωής του έλαβε τον τίτλο του επίτιμου υπασπιστή του βασιλέα Γεωργίου Α΄.

Ο Γκολφίνος Πετιμεζάς ήταν αγωνιστής του ΄21.

Βασιλείου Μελέτης ή Χατζημελέτης (1776 περ. – 1826)

Οπλαρχηγός, αγωνιστής του 1821 και φιλικός από τη Χασιά Αττικής, με μεγάλη οργανωτική ικανότητα και στρατιωτικές αρετές.

Βασιλικά

Τοποθεσία της Λοκρίδας στο όρος Καλλίδρομο και ομώνυμο χωριό.

Εκεί έγινε τον Αύγουστο του 1821 μεγάλη ανάμεσα στους Έλληνες υπό τους Δυοβουνιώτη, Πανουργιά, Γκούρα κ.ά. και τους Τούρκους, όπου οι Έλληνες νίκησαν και η νίκη αυτή συνέτεινε στην πτώση της Τριπολιτσάς μετά από ένα μήνα.

Βατσαξής Ιωάννης (1778-1841)

Υδραίος ναυτικός, πλοίαρχος του βρικίου ”Κίμων”, με το οποίο πήρε μέρος στον Αγώνα μαζί με τους γιους τους Δημήτριο και Αντώνιο.

Βέικος Λάμπρος (+1827)

Σουλιώτης οπλαρχηγός και αγωνιστής του 1821, γιος του επίσης οπλαρχηγού Φώτου Βεΐκου (Ζάρμπα).

Σκοτώθηκε στη μάχη του Αναλάτου, μία ημέρα μετά το θάνατο του Γ. Καραϊσκάκη.

Βερανζέρος Πέτρος-Ιωάννης (Beranger, 1780-1857)

Γάλλος ποιητής από το Παρίσι και θερμός φιλέλληνας.

Έγραψε ενθουσιώδη ποιήματα εξυμνώντας τα κατορθώματα των αγωνιστών του 1821.

Βέρβαινα

Ορεινό χωριό της Κυνουρίας (ν. Αρκαδίας) σε υψόμετρο 1160.

Με την έναρξη της Επανάστασης του 1821 οργανώθηκε εκεί στρατόπεδο στο οποίο προσήλθαν πολλοί οπλαρχηγοί καθώς και ο Δημήτριος Υψηλάντης.

Το στρατόπεδο συνέβαλε πολύ στην άλωση της Τριπολιτσάς.

Βέργα

Ονομασία πρόχειρης οχύρωσης κοντά στα παλαιά όρια της Μάνης με τη Μεσσηνία.

Εκεί δόθηκε το 1826 μάχη ανάμεσα στις δυνάμεις του Ιμπραήμ και τους Έλληνες υπό τους Μαυρομιχαλαίους, όπου νικήθηκαν οι Αιγύπτιοι και έτσι ο Ιμπραήμ δεν μπόρεσε να καταλάβει τη Μάνη.

Βιέννας Ιωάννης

Αγωνιστής του 1821, από τη Σαλαμίνα.

Μαζί με τον Αναγνώστη Μπιρμπίλη ήταν αρχηγός των Σαλαμινίων κατά την πολιορκία της Ακρόπολης το 1822.

Βλάσσης Θεόδωρος (Θεοδωράκης)

Αγωνιστής του 1821, φιλικός και πολιτικός από το Άργος.

Πήρε μέρος στην Α΄ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου και το 1822 έγινε ο πρώτος Μινίστρος του Δικαίου (υπουργός Δικαιοσύνης).

Βλασσόπουλος Ιωάννης (1741-1836)

Φιλικός από την Ιθάκη, αξιωματικός του ρωσικού στρατού.

Πρόσφερε μεγάλες υπηρεσίες τόσο κατά την προπαρασκευή της Επανάστασης όσο και μετά.

Πέθανε στο Ναύπλιο.

Βλαχόπουλος Αλέξιος (Αλεξάκης, 1787-1865)

Στρατιωτικός και πολιτικός από την Πρέβεζα.

Φιλικός.

Το 1821 ύψωσε τη σημαία της Επανάστασης στη Στερεά Ελλάδα.

Πήρε μέρος στην πολιορκία του Αγρινίου και σε άλλες μάχες.

Βόδας Μιχαήλ

Προσωνύμιο του Μιχαήλ Σούτσου (1784-1864), μεγάλου διερμηνέα της Πύλης, μέλους του ιδιαιτέρου συμβουλίου του Σουλτάνου Μαχμούτ Β΄ και ηγεμόνα της Μολδαβίας (1819-1821).

Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία την οποία ενίσχυσε οικονομικά.

Βούλγαρης Δημήτριος (1802-1877)

Υδραίος πολιτικός.

Πήρε μέρος σε διάφορες αποστολές κατά τη διάρκεια του Αγώνα και ήταν πληρεξούσιος της Ύδρας σε πολλές Εθνοσυνελεύσεις.

Βούρβαχης Διονύσιος (Ζαννής 1787-1827)

Ελληνογάλλος στρατιωτικός, αγωνιστής του 1821.

Έλαβε μέρος σε πολλές μάχες και σκοτώθηκε στο Καματερό Αττικής σε μάχη εναντίον του Κιουταχή.

Βουτιέ Ολιβιέ (Voutier, 1796-;)

Γάλλος φιλέλληνας ειδικός στο πυροβολικό.

Ανακάλυψε στη Μήλο το άγαλμα της Αφροδίτης και το έστειλε στη Γαλλία.

Ήταν υπασπιστής του Μαυροκορδάτου στο Πέτα (1822).

Πήρε μέρος σε πολλές μάχες, στης Τριπολιτσάς, κ.λπ.

Βρατσάνος Δημήτριος (+1824)

Δημογέροντας των Ψαρών από παλιά ιστορική οικογένεια.

Όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν τα Ψαρά (Ιούλιος 1824) κλείστηκε μαζί με το γιο του σε ένα μικρό φρούριο στο Παλαιόκαστρο, έβαλε φωτιά στην πυριτιδαποθήκη και ανατινάχθηκε μαζί με τους συμπολεμιστές του και 2000 περίπου Τούρκους.

Βρυζάκης Θεόδωρος (1814-1878)

Ζωγράφος από τη Θήβα.

Ζωγράφισε κυρίως πρόσωπα και σκηνές από τον Αγώνα του 1821, ονομάστηκε ”ο ζωγράφος της Επανάστασης”.

Βυζάντιος Χρήστος (1805-1877)

Αξιωματικός του πυροβολικού από την Κωνσταντινούπολη και συγγραφέας στρατιωτικών έργων.

Πήρε μέρος στον Αγώνα του 1821 και πολέμησε με το Φαβιέρο στην Ακρόπολη (1826-1827).

Βύρων

Εξελληνισμένος τύπος του ονόματος του λόρδου Γεωργίου Γκόρντον Νόελ Μπάυρον (Byron, 1788-1824), Άγγλου ρομαντικού ποιητή και μεγάλου φιλέλληνα.

Εγκαταστάθηκε στο Μεσολόγγι και άρχισε να οργανώνει στρατιωτικά σώματα με δικά του έξοδα.

Πέθανε στις 19 Απριλίου 1824 στο Μεσολόγγι μέσα σε γενικό πένθος.

Γαβριήλ Αναστασίου (+ 1845)

Ηγούμενος της Μονής Βρανά, από τις σημαντικές μορφές που έδρασαν στην περιοχή των Αθηνών κατά την Επανάσταση του 1821.

Γαζής Άνθιμος (1758-1828)

Λόγιος, κληρικός, δάσκαλος του Γένους, από τις Μηλιές του Πηλίου.

Φιλικός.

Μετά την έκρηξη της Επανάστασης πέτυχε να ξεσηκώσει το Πήλιο (Μάιος 1821).

Γαλαξείδι

Παράλια κωμόπολη της Παρνασσίδας.

Στην Επανάσταση του 1821 πήρε μέρος με το μεγάλο στόλο του και με σώμα Γαλαξειδιωτών στην ξηρά, αλλά το Σεπτέμβριο του 1821 οι Τούρκοι του Ισμαήλ Γιβραλτάρ και του Καρά Αλή κατέστρεψαν την πόλη και αιχμαλώτισαν πολλά πλοία.

Γαρνόφσκυ

Πολωνός αξιωματικός, φίλος και συμμαχητής του Αλεξ. Υψηλάντη, τον οποίο συνόδευσε στο Ιάσιο της Μολδοβλαχίας (Φεβρουάριος 1821) ως αρχηγός σώματος ξένων εθελοντών.

Γεννάδιος Γεώργιος (1786-1854)

Μεγάλος Δάσκαλος του Γένους, ηπειρωτικής καταγωγής.

Φιλικός.

Πήρε μέρος στον Αγώνα οργανώνοντας σχολεία, συγκεντρώνοντας στρατό, πολεμώντας.

Γεραντώνης

Επώνυμο τριών αδελφών (Γεωργάκης, Νικόλαος και Χρήστος), αγωνιστών του 1821, από τη Μπούφλιανη της Φωκίδας.

Γερμανός Παλαιών Πατρών (κατά κόσμον Γεώργιος Γκόζιας, 1771-1826)

Ιεράρχης, μητροπολίτης Παλαιών Πατρών (της σημερινής Πάτρας), ένας από τους κυριότερους πρωταγωνιστές της Επανάστασης του 1821.

Γέροντας Άγγελος (1785-1862)

Φιλικός και αγωνιστής του 1821, από παλαιά αρχοντική οικογένεια της Αθήνας.

Γεροστάθης Κωνσταντίνος (1780-;)

Μεγαλέμπορος και φιλικός από το Κομπότι της Άρτας.

Γεωργιάδης Στάμος

Αγωνιστής του 1821, ένας από τους αρχηγούς της Επανάστασης στη Σάμο.

Γιαννετάκης (ή Τζαννετάκης) Παναγιώτης (+1821)

Αγωνιστής του 1821, από τη Σπάρτη.

Σκοτώθηκε στη μάχη των Βασιλικών.

Γιατράκος

Επώνυμο παλαιάς οικογένειας της Μάνης, πολλά μέλη της οποίας διακρίθηκαν κατά τον Αγώνα του 1821.

Γιολδάσης

Επώνυμος οικογένειας αρματολών της Ευρυτανίας που έδρασαν στο διάστημα από το 18ο αι., μέχρι την Επανάσταση του 1821.

Γκίκας Χριστόδουλος (Τόλιας, +1827)

Αγωνιστής του 1821 ηπειρωτικής καταγωγής, γιος του οπλαρχηγού Κωνσταντίνου Γκίκα, που σκοτώθηκε το 1822 στα Δερβενάκια.

Γκιώνης Γκίκας (1798-;)

Φιλικός, γιος του Υδραίου προκρίτου Γεωργίου Γκίκα.

Έφορος της Φιλικής Εταιρείας στην Ύδρα.

Φρόντισε με τον πατέρα του για τον εξοπλισμό του στόλου της Ύδρας, για τον οποίο διέθεσαν ολόκληρη σχεδόν την περιουσία τους.

Γκλύστης ή Γλείστης ή Γλύστης Γεώργιος (+1821)

Οπλαρχηγός, αγωνιστής του 1821, από τη Σαλαμίνα.

Γκολφίνος Πετιμεζάς

Γεννήθηκε στα Σουδενά Καλαβρύτων και ήταν γιος του Αθανασίου Πετιμεζά.

Έλαβε μέρος στην επανάσταση και διακρίθηκε σε πολλές μάχες, κυρίως σε αυτές της Αττικής.

Στη συνέχεια κατατάχθηκε στον στρατό για να φθάσει μέχρι τον βαθμό του αντιστράτηγου των ατάκτων.

Γκούρας Ιωάννης (1791-1826)

Οπλαρχηγός του 1821 από τη Γκουρίτσα Παρνασσίδας, περίφημος για τη γενναιότητα, αλλά και την αγριότητά του.

Φιλικός.

Πρωτοπαλίκαρο του Οδ. Ανδρούτσου, στο Χάνι της Γραβιάς.

Έλαβε μέρος σε πολλές μάχες.

Σκοτώθηκε από τουρκική σφαίρα την 1η Οκτωβρίου 1826.

Γκυίλφορντ Φρέντερικ Νορθ (Guilford 1766-1827)

Άγγλος φιλέλληνας, ιδρυτής της Ιονίου Ακαδημίας στην Κέρκυρα (1820).

Γλαράκης Γεώργιος (1789-1855)

Γιατρός μαιευτήρας και διαπρεπής πολιτικός από τη Χίο.

Προσέφερε μεγάλες υπηρεσίες στον Αγώνα, τόσο στο διπλωματικό όσο και στο διοικητικό πεδίο και υπέγραψε τη Συνθήκη με τις τρεις προστάτιδες δυνάμεις (6 Ιουλίου 1827).

Γοβ(γ)ιός ή Γοβγίνας, Αγγελής (1780-1822)

Αγωνιστής του 1821 από τη Λίμνη Ευβοίας, αρχηγός της Επανάστασης στη Εύβοια. Πολέμησε με τον Οδ. Ανδρούτσο στο Χάνι της Γραβιάς.

Γουβέλης

Επώνυμο μεγάλης οικογένειας από τον Προυσό της Ευρυτανίας.

Πολλά μέλη της διακρίθηκαν κατά τον Αγώνα του 1821.

Γουέμπστερ Δανιήλ (Webster, 1782-1852)

Αμερικανός νομομαθής και πολιτικός, θερμός φιλέλληνας.

Κατά την Επανάσταση του 1821 άφησαν εποχή οι αγορεύσεις του υπέρ αυτής, την οποία και έμπρακτα ενίσχυσε κατά πολλούς τρόπους.

Γουζέλης Δημήτριος (1774-1843)

Λόγιος, ποιητής και αγωνιστής του 1821 από τη Ζάκυνθο.

Γουναράκης Φίλιππος

Αθηναίος δημογέροντας στην εποχή της Επανάστασης.

Γραβιά

Χωριό της Παρνασσίδας στο νομό Φωκίδας.

Στο ”Χάνι της Γραβιάς” κλείστηκε στις 8 Μαΐου 1821 ο Οδ. Ανδρούτσος, με τον Γκούρα και άλλους 120 Έλληνες και ανέκοψαν την πορεία της στρατιάς του Ομέρ Βρυώνη.

Γρηγόριος Ε’ (κατά κόσμον Γεώργιος Αγγελόπουλος, 1746-1821)

Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, εθνομάρτυς και άγιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Γριβαίοι

Μεγάλη οικογένεια αρματολών και αγωνιστών του 1821 από την Ακαρνανία.

Γριβογιώργος

Επώνυμο οικογένειας από την Ακαρνανία, πολλά μέλη της οποίας διακρίθηκαν κατά τον Αγώνα του 1821.

Γύθειο

Πόλη της Λακωνίας στο μυχό του Λακωνικού Κόλπου, επίνειο της Σπάρτης.

Στην Επανάσταση του 1821 ήταν κέντρο τροφοδοσίας ολόκληρης της Λακωνίας.

Δάβαρης Αναγνώστης

Αθηναίος οπλαρχηγός.

Ήταν ένας από τους υπερασπιστές της Ακρόπολης, όταν την πολιόρκησε ο Κιουταχής το 1826-1827.

Δαμιράλης Ιωάννης

Πλοιοκτήτης – αγωνιστής του 1821 και φιλικός από τη Νάξο.

Δάνιας Ανδρέας (1786-1822)

Ιταλός φιλέλληνας από τη Γένουα.

Έλαβε μέρος στη μάχη του Παλαμηδίου το Δεκέμβριο του 1821 και στη μάχη του Πέτα όπου και σκοτώθηκε.

Δανίλης Νικόλαος

Αθηναίος οπλαρχηγός του 1821.

Πήρε μέρος στην πολιορκία της Ακρόπολης και στη μάχη του Φαλήρου όπου σκοτώθηκε.

Δεληγιάννης Κανέλλος (1780-1862)

Έλληνας πρόκριτος, οπλαρχηγός και πολιτικός.

Αγωνιστής του 1821, φιλικός και πολιτικός από τα Λαγκάδια Γορτυνίας.

Μετά τη δολοφονία του πατέρα του, Ιωάννη Δεληγιάννη-Παπαγιαννόπουλου, στις 12 Φεβρουαρίου 1816, ο Κανέλλος αναδείχθηκε αρχηγός της οικογένειάς του.

Οργάνωσε και χρηματοδότησε μεγάλο μέρος της επανάστασης στο Μοριά με έξοδα της οικογένειάς του.

Πολέμησε στο Μεσολόγγι, στη Μάχη του Πέτα, στην πολιορκία της Τριπολιτσάς και σε πολλά άλλα μέρη.

Στην Τριπολιτσά είχε θυσιαστεί ο αδελφός του ο οποίος είχε προσφερθεί ως όμηρος στους Τούρκους για να καθησυχάσει τις υποψίες τους πριν από την έναρξη της Επανάστασης.

Πέθανε πάμπτωχος αφού θυσίασε όλη την περιουσία του για την Επανάσταση.

Δελούδης Δημήτριος

Αγωνιστής του 1821.

Έλαβε μέρος στην πολιορκία της Ακρόπολης.

Δερβενάκια ή Δερβένια

Στενωπός στην Κορινθία, όπου ο Κολοκοτρώνης κατατρόπωσε το 1822 το Δράμαλη.

Δερεχάνης Θεόδωρος

Αρματολός, αγωνιστής του 1821, από τα Αμπέλια (Αμπελιώνη) της Ολυμπίας.

Κατά την Επανάσταση έδρασε στην Καρύταινα, Τριπολιτσά και αλλού.

Δεριγνύ Ερρίκος-Δανιήλ Γκωτιέ κόμης (De Rigny, 1782-1835)

Γάλλος ναύαρχος και πολιτικός από τους πρωτεργάτες της πανωλεθρίας του Τουρκοαιγυπτιακού στόλου στο Ναβαρίνο (1827).

Δεστούνης Σπυρίδων (1782-1848)

Λόγιος και διπλωμάτης από την Άσσο Κεφαλληνίας. Φιλικός.

Δημαράκης Γεώργιος

Αγωνιστής του 1821 από το Ρέθυμνο της Κρήτης

Δημητρίος Σαχτούρης

Αγωνιστής που έπεσε το 1825 στη Σφακτηρία της Πύλου μαζί με τους Σταύρο Σαχίνη, Αναστ. Τσαμαδό κ.α.

Δημήτριος Υψηλάντης (1793-1832)

Ηταν στρατιωτικός και αγωνιστής της επανάστασης του 1821.

Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και ήταν δεύτερος γιος του Ηγεμόνα της Μολδοβλαχίας και γόνου εύπορης και ισχυρής Φαναριώτικης οικογένειας Κωνσταντίνου Υψηλάντη.

Αδελφός του ήταν ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, ο αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας.

Στάλθηκε στην Γαλλία για να σπουδάσει σε στρατιωτικές σχολές και στη συνέχεια κατατάχθηκε στην αυτοκρατορική φρουρά του Τσάρου στην Πετρούπολη, φτάνοντας έως τον βαθμό του λοχαγού.

Το 1818 μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία.

Με την έναρξη της επανάστασης ανέλαβε να αντιπροσωπεύσει τον αδελφό του, Αλέξανδρο Υψηλάντη, ως πληρεξούσιος του Γενικού επιτρόπου Αρχής στην Πελοπόννησο.

Στις 20 Ιουνίου του 1821 ανέλαβε την αρχιστρατηγία των επαναστατών και προσπάθησε να οργανώσει τακτικό στρατό.

Στις 20 Δεκεμβρίου 1821 άρχισε τις εργασίες της η A’ Εθνική Συνέλευση και στις 15 Ιανουαρίου 1822 εκλέχθηκε πρόεδρος του Bουλευτικού.

Κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα έλαβε μέρος στην πολιορκία του Ναυπλίου και του Άργους, στην εκστρατεία εναντίον της Αθήνας, στη μάχη των Δερβενακίων, στη μάχη στους Μύλους της Λέρνης και στην μάχη στην Πέτρα της Βοιωτίας.

Με την έλευση του Ιωάννη Καποδίστρια ο Υψηλάντης διορίστηκε στρατάρχης του στρατού και ανέλαβε την οργάνωσή του και τη μετατροπή του σε τακτικό στρατό με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Απεβίωσε στο Ναύπλιο.

Η πόλη Υψιλάντι (Ypsilanti) στο Μίσιγκαν των ΗΠΑ πήρε το όνομά του.

Δημητσάνα

Κωμόπολη της Αρκαδίας.

Στις παραμονές της Επανάστασης του 1821 έγινε το κέντρο της Φιλικής Εταιρείας για την Πελοπόννησο, ενώ οι 14 μπαρουτόμυλοί της έγιναν το κυριότερο κέντρο ανεφοδιασμού των επαναστατών με πυρομαχικά.

Δημουλίτσας Ιωάννης (+1822)

Ναυτικός από την Πάργα. Πήρε μέρος σε πολλές ναυτικές επιχειρήσεις το 1821.

Διάκος, Αθανάσιος (1788-1821)

Ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης, από τη Μουσουνίτσα της Παρνασσίδος.

Το πραγματικό επώνυμο ήταν Μασανέτας ή Γραμματικός – το προσωνύμιο οφείλεται στην ιδιότητά του.

Το 1820 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και έγινε οπλαρχηγός και αρματολός Λιβαδειάς.

Την 1η Απριλίου 1821 κήρυξε την Επανάσταση στη Λιβαδειά και, μαζί με τους Δυοβουνιώτη, Πανουργιά κ.α. ξεκαθάρισε σχεδόν όλη τη Στερεά από τους Τούρκους.

Ο Διάκος κατέλαβε τη γέφυρα της Αλαμάνας (Σπερχειού) κοντά στις Θερμοπύλες και περίμενε τον Ομέρ Βρυώνη.

Στη μάχη που ακολούθησε σκοτώθηκαν σχεδόν όλοι οι Έλληνες μαχητές (γύρω στους 300) και ο Διάκος, τραυματίας, πιάστηκε αιχμάλωτος.

Αρνήθηκε να αλλαξοπιστήσει και γι’ αυτό θανατώθηκε με ανασκολοπισμό.

Διαμαντής Νικολάου

Αγωνιστής του 1821, γνωστός με το προσωνύμιο Καπετάν Διαμαντής ή Ολυμπίτης.

Διαμαντόπουλος, Θεόδωρος ή Σουλιώτης

Αγωνιστής του 1821, από το Σούλι.

Δικαίος (ή Φλέσσας) Γρηγόριος, επιλεγόμενος Παπαφλέσσας (1786-1825)

Κληρικός, αγωνιστής του 1821 από τους διασημότερους (το παρωνύμιο Φλέσσας ή Παπαφλέσσας το πήρε επειδή κάποτε, διαβάζοντας τον Απόστολο, είπε προς ”Εφεσίους Επιστολής” αντί ”προς Εφεσίους”).

Επειδή ήλθε σε σύγκρουση με τους Τούρκους, έφυγε από την Πελοπόννησο και κατέληξε στην Κωνσταντινούπολη όπου χειροτονήθηκε αρχιμανδρίτης και μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία (1818) της οποίας έγινε ένας από τους φλογερότερους απόστολους.

Όταν ο Ιμπραήμ εισέβαλε στην Πελοπόννησο, ο Παπαφλέσσας αντιμετώπισε τα στρατεύματα του Ιμπραήμ.

Η μάχη (20 Μαΐου 1825) κράτησε μια ολόκληρη μέρα και κατέληξε στην εξόντωση του Παπαφλέσσα και των ανδρών του.

Ο ηρωικός θάνατος του Παπαφλέσσα εντυπωσίασε πολύ τον Ιμπραήμ.

Διονύσιος (Κόντε Διονύσιος δε Ρώμα, 1771-1857)

Φιλικός και πολιτικός ο οποίος προτάθηκε και ως Κυβερνήτης της Ελλάδας το 1827.

Διονύσιος Εφέσου, κατά κόσμον Καλλιάρχης (+ 1821)

Κληρικός από τη Χίο, Μητροπολίτης Εφέσου.

Απαγχονίστηκε μαζί με τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄ μετά την κήρυξη της Επανάστασης του 1821.

Διστομίτης, Γιάννης

Αγωνιστής του 1821, από το Δίστομο.

Δοκός

Νησάκι στην Ερμιονίδα, κοντά στην Ύδρα.

Έχει φάρο και καλό αγκυροβόλιο που χρησιμοποιήθηκε στην Επανάσταση του 1821 ως χειμερινό αγκυροβόλιο του υδραίικου στόλου.

Δοντάς, Σπύρος

Αθηναίος αγωνιστής του 1821 με καταγωγή από την Ύδρα.

Δόρδος Δημήτριος

Έμπορος και φιλικός από την Πελοπόννησο που έδρασε κατά τον Αγώνα του 1821.

Δούκας Νεόφυτος (1760-1845)

Λόγιος και κληρικός, Δάσκαλος του Γένους από τα Ζαγόρια της Ηπείρου.

Στη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 περιόδευσε σε όλη την Τρανσυλβανία κηρύσσοντας τους σκοπούς της.

Δραγατσάνι

Μικρή πόλη της Ρουμανίας.

Κοντά στην πόλη αυτή έγινε στις 7 Ιουνίου 1821 μεγάλη μάχη ανάμεσα στους Τούρκους και τους Έλληνες με αρχηγό τον Αλέξανδρο Υψηλάντη.

Οι Έλληνες, που ηττήθηκαν, είχαν 320 νεκρούς, ανάμεσα στους οποίους και 200 άνδρες του Ιερού Λόχου.

Δραγώνας Κωνσταντίνος (1780-1858)

Ζακυνθινός πατριώτης, ένας από τους πρώτους φιλικούς της Επτανήσου.

Προσέφερε μεγάλες υπηρεσίες στην Επανάσταση του 1821.

Δρακούλης, Σπυρίδων (περ. 1795-1821)

Αγωνιστής και φιλικός από την Ιθάκη.

Πήρε μέρος στη μάχη του Δραγατσανίου (7 Ιουνίου 1821) ως εκατόνταρχος του Ιερού Λόχου και στη διάρκειά της σκοτώθηκε.

Δυοβουνιώτης

Επώνυμο οικογένειας από τη Φθιώτιδα.

Πολλά μέλη της διακρίθηκαν ως οπλαρχηγοί και επιστήμονες.

Περιώνυμοι κατά τον αγώνα ήταν ο Ιωάννης και ο Γεώργιος.

Εγγελης (Αγγελής)

Αγωνιστής του 1821, από την Αθήνα.

Πολέμησε κυρίως στην Αττική και διακρίθηκε σε πολλές μάχες.

Τον Σεπτέμβριο του 1821 σε μάχη στα Λιόσα εναντίον του Ομέρ Βρυώνη, απέσπασε με τον αγωνιστή Ρουμπέση το σπαθί του Ομέρ Βρυώνη ο οποίος γλύτωσε τελευταία στιγμή τη ζωή του, όταν τον έριξαν οι δύο αγωνιστές από το άλογο του.

Το σπαθί αυτό έδωσε η οικογένεια Εγγελη ένα χρόνο αργότερα στον Οδυσσέα Ανδρούτσο κατά τη διάρκεια της ορκωμοσίας του ως αρχιστράτηγος ανατολικής στερεάς Ελλάδος.

Ο Εγγελης σκοτώθηκε μαζί με τον μεγάλο του γυιό Λευτέρη στις 15 Δεκεμβρίου 1821, κατά τη διάρκεια των μαχών για την απελευθέρωση της Ακροπόλεως από τους τούρκους.

Ευμορφόπουλος Διονύσιος (1780-1861)

Αγωνιστής του 1821 από την Ιθάκη.

Φιλικός.

Διακρίθηκε ιδιαίτερα κατά την πολιορκία των Αθηνών από τον Κιουταχή (1826).

Εϋνάρδος, Ιωάννης Γαβριήλ (Eynard, 1775-1863)

Γαλλοελβετός οικονομολόγος και θερμός φιλέλληνας που πρόσφερε μεγάλες υπηρεσίες στην Ελλάδα, τόσο στην Επανάσταση του 1821 όσο και μετά.

Ζαΐμης

Επώνυμο μεγάλης ιστορικής οικογένειας από την Κερπίνη Καλαβρύτων.

Ζάλογγο(ν)

Βουνό της Ηπείρου και ομώνυμο χωριό, στην οροσειρά των Κασσωπαίων ορέων, που βρίσκεται βόρεια της Πρέβεζας.

Έμεινε περίφημα στην ιστορία από τον ηρωικό θάνατο των 50 γυναικών του Σουλίου το Δεκέμβριο του 1803.

Ζαλόκωστας Γεώργιος (1805-1858)

Στρατιώτης και ποιητής από το Συρράκο της Ηπείρου.

Πήρε μέρος στον Αγώνα του 1821.

Ζαμπέλιος

Επώνυμο δύο λογίων, πατέρα και γιου από τη Λευκάδα.

Ιωάννης Ζαμπέλιος (1787-1856).

Δραματικός ποιητής και νομομαθής.

Συνέβαλε πολύ στην έκρηξη της Επανάστασης στην Αιτωλοακαρνανία.

Ζαχαρίτσας

Επώνυμο οικογενείας Αθηναίων προκρίτων, πολλοί από τους οποίους διακρίθηκαν κατά την Επανάσταση του 1821 και μετά.

Ζερβουδάκης Παναγιώτης (περ. 1780-1840)

Αγωνιστής του 1821 από την Τήλισσο Μαλεβιζίου του Ηρακλείου Κρήτης.

Ζολιώτης (ή Σολιώτης) Νικόλαος (1785-1841)

Παρωνύμιο του Νικόλαου Χριστοδούλου, αγωνιστή του 1821 και φιλικού, από τα Σόλινα (αρχ. Σόλιον) Καλαβρύτων.

Ζυγούρης (ή Λουκάς), Ιωάννης

Αγωνιστής της Επανάστασης του 1821, από την Αράχοβα.

Πήρε μέρος σε πολλές μάχες (Αμπλιανή, Αράχοβα, Πειραιάς κλπ.)

Ζυμπρακάκης ή Ζυμβρακάκης

Επώνυμο οικογενείας από την Κυδωνία της Κρήτης, τα μέλη της οποίας πρόσφεραν μεγάλες υπηρεσίες κατά τον Αγώνα του 1821.

Ζωσιμάδαι

Επώνυμο έξι αδελφών από τα Ιωάννινα, μεγάλων ευεργετών του Έθνους.

Μυήθηκαν στη Φιλική Εταιρεία και μετά την έκρηξη της Επανάστασης του 1821 πρόσφεραν χιλιάδες ρουβλίων για την πραγματοποίηση των σκοπών της.

Ηπίτης Πέτρος (1795-1861)

Γιατρός από την Πάργα.

Γιατρός και σύμβουλος του Αλεξ. Υψηλάντη.

Εργάστηκε για τους σκοπούς της Φιλικής Εταιρείας και του Αγώνα, κάνοντας περιοδείες σε ευρωπαϊκές και προσφέροντας χρήματα.

Ησαΐας, Επίσκοπος Σαλώνων (Άμφισσας, 1778-1821)

Κληρικός από τη Δεσφίνα.

Με την κήρυξη της Επανάστασης εγκατέλειψε τα ράσα και πολέμησε στην Άμφισσα.

Ήταν ο πρώτος ιεράρχης που βρήκε το θάνατο κατά τον Αγώνα.

Θείρσιος, Φρειδερίκος (Thiersch, 1784-1860)

Γερμανός φιλόλογος και παιδαγωγός από το Φράιμπουργκ, θερμός φιλέλληνας.

Πρόσφερε μεγάλες υπηρεσίες στον Ελληνικό Αγώνα του 1821 οργανώνοντας φιλελληνικές επιτροπές και διενεργώντας εράνους.

Θέμελης, Δημήτριος (1785-1825)

Φιλικός από την Πάτμο, ένα από τα πιο δραστήρια μέλη της Φιλικής Εταιρείας στη Μολδαβία.

Θεοδώρητος ο Βρεσθένης (1787-1843)

Ιεράρχης αγωνιστής του 1821 από τη Νεμνίτσα της Γορτυνίας.

Το 1819 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και ανέπτυξε σπουδαία δράση.

Θεοφιλόπουλος, Ιωάννης (Τσακαλογιάννης ή Καραβόγιαννος)

Αγωνιστής του 1821, από τα Λαγκάδια Γορτυνίας.

Θεοχάρης, Γεώργιος

Ναυμάχος και πυρπολητής από την Ύδρα.

Θωμάς Χορμοβίτης ή Βάγγος

Αγωνιστής του 1821 από την Ήπειρο, που πήρε μέρος σε πολλές μάχες στην Αθήνα και αλλού.

Υποβλήθηκε από: που πήρε μέρος σε πολλές μάχες στην Αθήνα και αλλού.

Ιάκωβος Γιακουμάκης Τομπάζης (1782-1829)

Γιος του Νικολάου.

Φιλικός και ναύαρχος κατά την Επανάσταση του 1821.

Ιατρίδης Κωνσταντίνος (1793/91-1826)

Οπλαρχηγός της Επανάστασης του 1821, από το Καρπενήσι.

Σκοτώθηκε κατά την Έξοδο του Μεσολογγίου.

Ιγνάτιος (1766-1828)

Μητροπολίτης Άρτης και Ναυπάκτου, κατά κόσμον Ιωάννης Μπάμπαλος, και μετά Πρόεδρος των Εκκλησιών Ουγγαροβλαχίας (είναι περισσότερο γνωστός ως Ιγνάτιος Ουγγαροβλαχίας).

Ήταν πιθανώς από τα δρώντα μέλη της Φιλικής Εταιρείας.

Υπήρξε μία από τις μεγαλύτερες θρησκευτικές και εθνικές μορφές των προεπαναστατικών και επαναστατικών χρόνων.

Ισαυρίδης Ζήνων (1797-1827)

Αγωνιστής του 1821 από την Κύπρο, αξιωματικός στο Τακτικό του Φαβιέρου.

Σκοτώθηκε στη μάχη του Αναλάτου.

Ιωάννης Γ. Κούτσης (1797-1860)

Γεννήθηκε στις Σπέτσες και ήταν μέλος σημαντικής ναυτικής οικογένειας του νησιού.

Ο πατέρας του, Γεώργιος, ασχολούμενος με ναυτιλιακές επιχειρήσεις είχε αποκτήσει αρκετά εμπορικά πλοία, όπως ο «Θεμιστοκλής», ένα από τα καλύτερα πλοία κατά την εποχή εκείνη, ο «Ηρακλής», η «Ασπασία» και «Σαλαμώνη», όλα τους άριστα εξοπλισμένα και με κυβερνήτες μέλη της οικογένειας Κούτση, που όλα έλαβαν μέρος στις διάφορες ναυτικές επιχειρήσεις και ναυμαχίες καθ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα.

Ο Ιωάννης Κούτσης, που κυβερνούσε το πλοίο του «Θεμιστοκλής», με υποπλοίαρχο τον αδελφό του Κοσμά, διακρίθηκε για τη μαχητικότητά του σ’ όλες τις ναυτικές επιχειρήσεις και ιδιαίτερα απέσπασε το θαυμασμό όλων κατά τη ναυμαχία των Πατρών.

Έλαβε ακόμη μέρος στη μεγάλη ναυμαχία των Σπετσών στις 8 Σεπτέμβριου 1822, όπου έφραζε με το πυροβολικό του καραβιού του την είσοδο του μεταξύ Σπετσών και Κόστας στενού σώζοντας έτσι το νησί.

Ιωάννης Κακλαμάνος

Γενναίος υπασπιστής του Κολοκοτρώνη.

Ιωσήφ (1776-1826)

Επίσκοπος Ρωγών και Κοζύλης (Άρτης), αγωνιστής του 1821.

Διακρίθηκε ιδίως κατά την τελευταία πολιορκία του Μεσολογγίου.

Καβελάρη (ή Βούλγαρης) Δημήτριος

Αγωνιστής του 1821 και οπλαρχηγός.

Καζάνης, Δημήτριος

Προύχοντας από τα Στύρα της Ευβοίας και αγωνιστής του 1821.

Συνέβαλε ουσιαστικά στην κήρυξη της Επανάστασης στην Εύβοια.

Καζάντζης, Δημήτριος (+1826)

Αγωνιστής του 1821, από την Αθήνα, έπεσε, σε νεαρή ηλικία, κατά τη δεύτερη πολιορκία της Ακροπόλεως (Αύγουστος 1826).

Καζνέζης

Επώνυμο οικογένειας από τη Χειμάρα (ή Χιμάρα) που πολλά μέλη της διακρίθηκαν στον Αγώνα του 1821.

Καΐρης, Θεόφιλος (1784-1853)

Κληρικός, θεολόγος και φιλόσοφος από την Άνδρο, ένας από τους μεγαλύτερους Δασκάλους του Γένους.

Κατά την Επανάσταση συμμετείχε στην εκστρατεία του Ολύμπου το Μάρτιο του 1822, με διοικητή το Γρηγόριο Σάλα, όπου και δέχθηκε τρία τραύματα.

Επέστρεψε στην Πελοπόννησο όπου με εντολή της Υπέρτατης Διοικήσεως συγκρότησε στρατιωτικό σώμα από εξόριστους Κυδωνιάτες.

Το Σεπτέμβριο του 1824 επέστρεψε στην Πελοπόννησο ως παραστάτης Άνδρου για τη Γ’ Βουλευτική Περίοδο -ανέλαβε και προσωρινά την προεδρία του Βουλευτικού Σώματος- και τον Οκτώβριο συμμετείχε σε επιτροπή για τη σύνταξη οργανισμού των επαρχιακών σχολείων.

Στα 1826 εξελέγη πληρεξούσιος Άνδρου για τη Γ΄ Εθνοσυνέλευση στην Επίδαυρο.

Το 1828 ευρισκόμενος στην Αίγινα του ζητήθηκε να προσφωνήσει τον πρώτο Κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια κατά την τελετή υποδοχής στο μητροπολιτικό ναό στις 12 Ιανουαρίου 1828.

Κακαβάκης Χαράλαμπος

Αγωνιστής του 1821 από την Ανατολική Ελλάδα (Βυτρινίτσα).

Καλάβρυτα

Κωμόπολη της Πελοποννήσου, που παρότι είναι γεωγραφικά βόρεια Αρκαδία και πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας, εν τούτοις αρχικά εντάχθηκε στο Νομό Αχαϊοήλιδας και στη συνέχεια στο νομό Αχαΐας.

Στο διάστημα 9-22 Μαρτίου 1821 στο κοντινό μοναστήρι της αγ. Λαύρας, έγιναν όλες οι τελικές διαβουλεύσεις για την επικύρωση των αποφάσεων της Βοστίτσας (26-30 Ιανουαρίου 1821) αναφορικά με την άμεση έναρξη της επανάστασης.

Η μάχη των Καλαβρύτων ξεκίνησε στις 17 Μαρτίου 1821 και τελείωσε μετά από 5 ημέρες, δηλαδή στις 21 Μαρτίου 1821 με κατάληψη της πόλεως, αιχμαλώτιση φρουράς και πυρπόληση τεμένων και οθωμανικών οικιών.

Η πόλη απελευθερώθηκε 1η πανελληνίως και δεν ανακαταλήφθηκε από τους Οθωμανούς.

Σύμφωνα με τα αρχεία της εθνικής Παλιγγενεσίας το 1822, υπήρξε απόφαση να οριστεί ως το κεντρικό στρατόπεδο των επαναστατημένων, κάτι που τελικά δεν υλοποιήθηκε.

Καλάμαι

Παλαιότερη ονομασία της Καλαμάτας, παραλιακής πόλεως της ΝΔ Πελοποννήσου, πρωτεύουσας του νομού Μεσσηνίας.

Είναι η πρώτη ελληνική πόλη που απελευθερώθηκε το 1821.

Στην Καλαμάτα εκδόθηκε η πρώτη έντυπη εφημερίδα της Ελλάδας, η ”Σάλπιγξ Ελληνική”.

Καλαμαράς, Γεώργιος (+1827)

Αγωνιστής του 1821, από το Μυλοπόταμο Κρήτης.

Καλαμίδας, Δημήτριος (+1826)

Πρόκριτος στις Μουτζέλες της Θεσσαλίας, οπλαρχηγός και αγωνιστής του 1821.

Καλαμιώτης, Ιωάννης (+1822)

Οπλαρχηγός και αγωνιστής του 1821 από τον Κάλαμο της Αττικής.

Κάλκοι

Μέλη παλαιάς αθηναϊκής οικογένειας Κάλκου.

Πολλοί από αυτούς διακρίθηκαν πριν και κατά την Επανάσταση του 1821.

Καλλέργης

Επώνυμο επιφανούς οικογένειας της Κρήτης.

Ο στρατηγός Δημήτριος Καλλέργης (1803-1867) διακρίθηκε στις μάχες της Γραμβούσας και της Αράχοβας.

Στη μάχη Αναλάτου τραυματίστηκε και αιχμαλωτίσθηκε.

Από τους αρχηγούς της Επανάστασης της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 για την παραχώρηση Συντάγματος.

Καλλισπέρης (ή Καλησπέρης) Νικόλαος

Αγωνιστής του 1821 από την Κάλυμνο.

Καλλιφρονάς Δημήτριος του Νικολάου (1805-1897)

Αγωνιστής του 1821 και πολιτικός από την Αθήνα.

Καλογεράς, Ιωάννης

Φιλικός και αγωνιστής του 1821, από την Άρτα.

Επονομαζόταν ”Γραμματίκας” λόγω των γραμματικών του γνώσεων.

Καλόγερος Σαμουήλ (+1803)

Ιερομοναχός και πολεμιστής από την Άνδρο.

Ο Σαμουήλ έμεινε στο Κούγκι με 6 συντρόφους του και κατόπιν έβαλε φωτιά στην πυριτιδαποθήκη, που ήταν στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, και ανατινάχθηκαν όλοι στον αέρα.

Καλτεζαί

Χωριό της επαρχίας Μαντινείας του νομού Αρκαδίας.

Το Μάιο του 1821 συνήλθε στη Μονή του Αγίου Νικολάου Καλτεζών η πρώτη Συνέλευση μετά την κήρυξη της Επανάστασης του 1821.

Κανάρης Κωνσταντίνος (Κωνσταντής, 1790/93 ή 1795-1877)

Θρυλική φυσιογνωμία του Αγώνα του 1821, πυρπολητής και μετά ναύαρχος, υπουργός και πρωθυπουργός της Ελλάδας από τα Ψαρά.

Κάννινγκ Γεώργιος(Canning, 1770-1827)

Περίφημος βρετανός πολιτικός και φιλέλληνας από το Λονδίνο.

Μαρμάρινος ανδριάντας του, έργο του βρετανού γλύπτη Τσάντρεϋ (Chantrey) βρίσκεται στην ομώνυμη πλατεία της Αθήνας.

Καντακουζηνός Αλέξανδρος (+1841)

Αγωνιστής του 1821, απόγονος της μεγάλης βυζαντινής οικογένειας των Καντακουζηνών.

Καντούνης Νικόλαος (1768-1834)

Ήταν εφημέριος και δραστήριο μέλος της Φιλικής Εταιρείας και για το λόγο αυτό εξορίστηκε σε ένα ερημονήσι της Κεφαλονιάς.

Καποδίστριας, Ιωάννης (κόμης, 1776-1831)

Ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας και διακεκριμένος πολιτικός και διπλωμάτης, από την Κέρκυρα.

Καραβίας, Ευγένιος (1752-1821)

Εθνομάρτυς, μητροπολίτης Φιλιππουπόλεως και μετά Αγχιάλου, από την Ιθάκη.

Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία.

Την Κυριακή του Πάσχα 1821 απαγχονίστηκε μαζί με τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε’ από τους Τούρκους και το σώμα του ρίχτηκε στη θάλασσα.

Καραγεώργη της Σερβίας ή Καραγεώργεβιτς, Γεώργιος Πέτροβιτς (Τσέρνι-Γκεώργκη= Μαύρος Γεώργιος=Καρά Γεώργης, 1768-1817)

Εθνικός ήρωας των Σέρβων.

Στη Ρωσία έμαθε για τη Φιλική Εταιρεία και ο Γιωργάκης Ολύμπιος ήταν ο σύνδεσμός του με τους Έλληνες για ένα κοινό αγώνα εναντίον των Τούρκων.

Καραϊσκάκης, Γεώργιος (ή Καραϊσκος, 1782-1827)

Κορυφαίος αγωνιστής του 1821 και στρατηγός, περίφημος για την ανδρεία του.

Καρατάσης Τσάμης (Καρατάσος Δημήτριος 1798/1800-1861)

Οπλαρχηγός του 1821 και μετά την απελευθέρωση αξιωματικός του ελληνικού στρατού.

Καρατζάς, Ιωάννης (Γέρων ή Πρίγκηψ Καρατζάς, 1760-1844)

Ηγεμόνας της Βλαχίας, από τη μεγάλη φαναριώτικη οικογένεια των Καρατζάδων, ηπειρωτικής καταγωγής.

Καραχρήστος, Βλάσιος

Αγωνιστής του 1821, από το Βάλτο Αμφιλοχίας του νομού Αιτωλοακαρνανίας.

Κάρολος Ι’ (1757-1836)

Βασιλιάς της Γαλλίας από το 1824 έως το 1830, εγγονός του Λουδοβίκου ΙΕ’ και αδελφός του Λουδοβίκου ΙΣΤ’ και του Λουδοβίκου ΙΗ’, με τον τίτλο κόμης του Αρτουά.

Υποστήριξε με χρήματα την Ελληνική Επανάσταση και έστειλε στην Ελλάδα τον στρατηγό Μαιζών με τακτικό γαλλικό στρατό για να θέσει τέρμα στις επιχειρήσεις του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο.

Καρόρης(ή Καρώρης)

Επώνυμο επιφανούς αθηναϊκής οικογένειας, γνωστής από τις αρχές του 18ου αι.

Καρπενήσι(ον)

Πόλη της Στερεάς Ελλάδος, πρωτεύουσα της επαρχίας και του νομού Ευρυτανίας.

Περίφημη είναι η μάχη του Καρπενησίου, που έγινε τον Αύγουστο του 1823.

Καρπενησιώτης, Αθανάσιος (περ. 1770-1821)

Φιλικός και αγωνιστής του 1821 στη Μολδαβία, από το χωριό Άγιος Ανδρέας, κοντά στο Καρπενήσι.

Κάρπος Παπαδόπουλος (+1871)

Αγωνιστής του 1821, από τον Αίνο της Θράκης.

Καρτάλης

Επώνυμο οικογένειας αγωνιστών του 1821 και άλλων αγώνων της χώρας από το Βόλο.

Καρτερία

Ατμοκίνητη κορβέτα, οπλισμένη με 8 πυροβόλα, που ναυπηγήθηκε στην Αγγλία το 1826 σύμφωνα με τις οδηγίες του φιλέλληνα άγγλου πλοιάρχου Άστιγξ που υπήρξε κυβερνήτης της, Έφθασε στο Ναύπλιο στις 4 Σεπτεμβρίου 1826 και ύψωσε αμέσως την ελληνική σημαία.

Κασομούλης, Νικόλαος (1795-1872)

Αγωνιστής του 1821 και συγγραφέας απομνημονευμάτων, από την Κοζάνη ή τη Σιάτιστα (οι πηγές διχάζονται).

Κάσος

Το νοτιότερο από τα Δωδεκάνησα, πολύ κοντά στα ΝΑ παράλια της Καρπάθου.

Πήρε μέρος στην Επανάσταση του 1821 με 100 περίπου πλοία.

Το 1824 τέσσερα πλοία της Κάσου μπήκαν στο λιμάνι της Δαμιέττης (Αίγυπτος) και κατέλαβαν 13 τουρκικά πλοία.

Σε αντίποινα οι Τούρκοι κατέστρεψαν το νησί τις 29 Μαΐου 1824.

Κασσαβέτης

Επώνυμο παλαιάς και σημαίνουσας οικογένειας στην Ελασσόνα και στη Ζαγορά Πηλίου, με ηπειρώτικη καταγωγή.

Κασσαβέτης Αλέξανδρος

Δηλητηριάστηκε από τους Τούρκους το 1828 στην Ελασσόνα επειδή βοήθησε ποικιλοτρόπως την Επανάσταση του 1821.

Κατζαντώνης Προκόπιος (1799-1827)

Αγωνιστής του 1821, από την Αθήνα.

Πολέμησε με τον Καραϊσκάκη στο Καματερό Αττικής, όπου έπεσε ηρωικά το 1827.

Κατσικογιάννης

Επώνυμο οικογένειας αρματολών του Βάλτου, που εμφανίζεται από τις αρχές του 18ου αι.

Καψάλης, Χρήστος (1751-1826)

Ήρωας του Μεσολογγίου, από οικογένεια προυχόντων.

Μαρμάρινη προτομή του , έργο του γλύπτη Αντ. Σώχου, βρίσκεται στο Ηρώον του Μεσολογγίου.

Κερατσίνι

Περιοχή του Πειραιά, στα δυτικά, και ομώνυμη θαλάσσια περιοχή και δήμος.

Το 1827 στρατοπέδευσε και οχυρώθηκε εκεί ο Γεώργιος Καραϊσκάκης που έδωσε στις 3-4 Μαΐου νικηφόρα μάχη εναντίον του Κιουταχή, ο οποίος είχε πολύ μεγάλες απώλειες.

Κεφαλάς Νικόλαος (1770-1850)

Ιδιότυπη φυσιογνωμία, θαλασσοπόρος και τυχοδιώκτης από τη Ζάκυνθο.

Στη διάρκεια της Επανάστασης έκανε επιθέσεις εναντίον τουρκικών πλοίων.

Το 1825 επισκέφθηκε τον Πάπα Λέοντα ΙΒ’ ως δήθεν απεσταλμένος της Ελληνικής κυβέρνησης και του ζήτησε βοήθεια για την Επανάσταση.

Κιάφα (στα αλβανικά ”λαιμός”)

ένα από τα χωριά που μαζί με το Σούλι αποτελούσαν την Ομοσπονδία των Σουλιωτοχωρίων.

Είναι πατρίδα πολλών αγωνιστών του 1821.

Κίτσου (ή Κίτσιος) Γεώργιος(+1840)

Οπλαρχηγός και αγωνιστής του 1821, από την Πλεσεβίτσα Φιλιατών της Ηπείρου.

Αδελφή του ήταν η κυρά-Βασιλική, σύζυγος του Αλή Πασά των Ιωαννίνων.

Κλάδος

Επώνυμο παλαιάς ελληνικής οικογένειας πατρικίων του Βυζαντίου.

Κλάδος Ιωάννης

Αγωνιστής του 1821 και Φιλικός.

Κλάδος Μαρίνος (18ος-19ος αι.)

Γιατρός στη Χίο.

Πήρε μέρος στην Επανάσταση του 1821 και φυλακίστηκε από τους Τούρκους.

Κλεάνθης, Σταμάτιος (1802-1862)

Ένας από τους πιο επιφανείς αρχιτέκτονες της νεότερης Ελλάδος από τον Βελβενδό Κοζάνης.

Πήρε μέρος με τον Ιερό Λόχο στη μάχη του Δραγατσανίου (1821) και συνελήφθη αιχμάλωτος.

Δραπέτευσε όμως και κατέφυγε στη Γερμανία, όπου φοίτησε στη Λειψία και στην Ακαδημία Καλών Τεχνών.

Κλείσοβα

Νησάκι στη λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου.

Είναι το τελευταίο από τα νησιά της λιμνοθάλασσας που έπεσε στα χέρια των πολιορκητών του Μεσολογγίου, μόλις 15 ημέρες πριν από την Έξοδο.

Κόδριγκτων, σερ Εδουάρδος (Codrington, 1770-1851)

Άγγλος ναύαρχος.

Ως διοικητής του Στόλου της Μεσογείου, κατεναυμάχισε τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο στο Ναυαρίνο (1827).

Κοδρικάς, Παναγιώτης(1762-1827)

Λόγιος από την αθηναϊκή οικογένεια Καντζηλιέρη.

Ήταν οπαδός της αρχαΐζουσας γλώσσας και καταφερόταν κατά της γλωσσικής μεταρρυθμίσεως του Αδ. Κοραή.

Κοκκίνης Μιχαήλ (+1826)

Μηχανικός από τη Χίο, μαθηματικός, μηχανικός οχυρώσεων, φρουρίων και γεωδαίτης.

Πολέμησε στο Μεσολόγγι και έπεσε κατά την Έξοδο.

Έγινε διάσημος από τα οχυρωματικά έργα της πόλεως που έκανε με πρωτοβουλία του και που άντεξαν για μεγάλο διάστημα το βάρος των τουρκικών επιθέσεων.

Κολοκοτρώνης Θεόδωρος, ο ”Γέρος του Μωρηά” (1770-1843)

Ένας από τους μεγαλύτερους ήρωες της Επανάστασης του 1821, στρατιωτικός και πολιτικός.

Φιλικός.

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ήταν αρχιστράτηγος και ηγετική μορφή της Επανάστασης του 1821, οπλαρχηγος, πληρεξούσιος,

Σύμβουλος της Επικράτειας.

Το ψευδώνυμό του ήταν Γέρος του Μοριά.

Στις 23 Μαρτίου 1821 μαζί με τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, απελευθέρωσαν την Καλαμάτα.

Πρωταγωνίστησε σε πολλές στρατιωτικές επιχειρήσεις του Αγώνα, όπως στη νίκη στο Βαλτέτσι (13 Μαΐου 1821), στην άλωση της Τριπολιτσάς (23 Σεπτεμβρίου 1821), στην καταστροφή της στρατιάς του Δράμαλη στα Δερβενάκια (26 Ιουλίου 1822), όπου διέσωσε τον Αγώνα στην Πελοπόννησο, αφού πρυτάνευσαν η ευφυΐα και η τόλμη του στρατηγικού του νου.

Οι επιτυχίες αυτές τον ανέδειξαν σε αρχιστράτηγο της Πελοποννήσου.

Κολοκοτρώνης, Γενναίος (Ιωάννης, 1805-1868)

Στρατιωτικός και πολιτικός, δευτερότοκος γιος του Θεοδώρου Κολοκοτρώνη.

Κονδάκης (ή Κοντάκης) Ανδρέας (1803-;)

Αγωνιστής του 1821 από τον Άγιο Πέτρο Κυνουρίας.

Κοντογιανναίοι

Οικογένεια επιφανών αρματολών και κλεφτών από την Υπάτη (Πατρατζίκι), που πολλούς από αυτούς ύμνησε η δημοτική ποίηση.

Μέλη της έδρασαν πριν και κατά την Επανάσταση του 1821.

Κοραής Αδαμάντιος (1748-1833)

Μέγας διδάσκαλος του Γένους, λόγιος, φιλόσοφος και γιατρός, πρωτεργάτης του Ελληνικού Διαφωτισμού.

Κόρακας Μιχαήλ (1797-1882)

Περίφημος αγωνιστής του 1821 και των Κρητικών Επαναστάσεων, από την Πόμπια της Κρήτης.

Κορομηλάς, Χατζή-Λάμπρος Κόσκορης, επιλεγόμενος – (1778-1826)

Κτηματίας και αγωνιστής του 1821 από γνωστή παλαιά αθηναϊκή οικογένεια.

Κορώνη

Κωμόπολη του ν. Μεσσηνίας, ΝΑ της Πύλου.

Απελευθερώθηκε από τους γάλλους τους στρατηγού Μαιζώνος (Maison) και παραδόθηκε στο ελληνικό κράτος το 1828.

Κούγκι

Οχυρός πύργος-φρούριο στον κωνοειδή και απότομο ομώνυμο λόφο, ανάμεσα στα χωριά Σούλι και Σαμονίβα, απέναντι από την Κιάφα.

Εκεί το 1803 κλείστηκαν 600 Σουλιώτες με αρχηγό το Φώτο Τζαβέλλα, επειδή δεν ήθελαν να παραδοθούν στον Αλή Πασά.

Κουμαριανός Ιωάννης (Γιάννης)

Πυρπολητής κατά την Επανάσταση του 1821, από την Άνδρο.

Κούμας Κωνσταντίνος (1777-1836)

Λόγιος και μέγας δάσκαλος του Γένους από τη Λάρισα, ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους του ελληνικού Διαφωτισμού.

Κουμπάρης, Κυριάκος ή Κυριακός (1777-1860)

Φιλικός, από τη Μεσημβρία του Ευξείνου Πόντου, ένα από τα πιο δραστήρια μέλη της Φιλικής Εταιρείας.

Κουντουριώτης

Επώνυμο μεγάλης και επιφανούς οικογένειας από την Ύδρα.

Κουντουριώτης Λάζαρος (1769-1852)

Επιφανής παράγοντας της Επανάστασης του 1821, γερουσιαστής.

Σε ηλικία μόλις δεκατεσσάρων ετών αναμείχθηκε στις εμπορικές υποθέσεις του πατέρα του, αντιπροσωπεύοντάς τον στην Ύδρα ενώ αυτός ήταν στη Γένοβα.

Αργότερα, λαμβάνοντας τα ηνία του εμπορικού οίκου του πατέρα του, ο οποίος δολοφονήθηκε κατά τις παραμονές της Πρωτοχρονιάς του 1802, αύξησε κατά πολύ την περιουσία που κληρονόμησε και αναδείχτηκε μια από τις ισχυρότερες προσωπικότητες του τόπου του.

Η περιουσία της οικογένειας Κουντουριώτη εκείνα τα χρόνια υπολογίζεται σε 800.000 τουλάχιστον δίστηλα και δαπανήθηκε κατά τα τρία τέταρτά της υπέρ της Επανάστασης, διαχειριζόμενη από τον Λάζαρο, ως αρχηγού της οικογένειας.

Διατελώντας γερουσιαστής και τιμώμενος από τους πάντες ως ο πρώτος πολίτης της Ελλάδος, απεβίωσε την 6 Ιουνίου 1852, το θάνατό του δε ακολούθησε πενθήμερο εθνικό πένθος.

Κούπας ή Κώπας, Γεράσιμος (1778-1832)

Νομομαθής, αξιωματικός του ρωσικού ναυτικού, συγγραφέας και αγωνιστής του 1821, από τη Λειβαθώ της Κεφαλληνίας.

Κουρμούλης

Επώνυμο ισχυρής οικογένειας φιλικών και αγωνιστών της Κρήτης από τη Μεσσαρά. (Κουρμούλης Μιχαήλ, Κουρμούλης Γεώργιος, Κουρμούλης Δημήτριος).

Κουσιανόφσκυ Αλέξανδρος

Πολωνός φιλέλληνας από τη Βαρσοβία.

Αμέσως μετά την έναρξη της Επανάστασης του 1821 κατέβηκε στην Ελλάδα.

Κουτσονίκας, Λάμπρος(+1879)

Αγωνιστής του 1821 και στρατιωτικός.

Κρεββατάς

Επώνυμο επιφανούς οικογένειας από το Μυστρά που αναφέρεται από τις αρχές του 14ου αι.

Κρήτες (ή Κρητικοί)

Γενική ονομασία των κατοίκων της Κρήτης και αυτών που κατάγονται από τη μεγαλόνησο.

Πολλοί Κρήτες αγωνίστηκαν στην Αθήνα κατά την πολιορκία της Ακροπόλεως το 1827.

Κρήτη

Το μεγαλύτερο νησί της Ελλάδας.

Το 1669 (πτώση του Χάνδακα) όλη η Κρήτη περιήλθε στους Τούρκους.

Από τότε άρχισε μεγάλη σειρά εξεγέρσεων και επαναστάσεων 1821-1824, 1841 (Αρ. Χαιρέτης), 1866-1869 (ολοκαύτωμα του Αρκαδίου).

Κριάρης ή Μπενής, Κωνσταντίνος (1797/8-1884)

Αγωνιστής από ιστορική οικογένεια της Κρήτης.

Κριεζής, Αντώνιος (1796-1865)

Αγωνιστής του 1821, ναυτικός και πολιτικός από την Ύδρα.

Κριεζώτης, Νικόλαος (1785-1853)

Διαπρεπής και γενναίος οπλαρχηγός της Επανάστασης του 1821, από το χωριό Αργυρό της Καρυστίας.

Κριτοβουλίδης Καλλίνικος (+1865)

Λόγιος, ιερωμένος και αγωνιστής του 1821 από την επαρχία Αποκορώνου Χανίων.

Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία.

Κτενάς ή Χτένας, Παναγής (Επονομαζόμενος Μπατζακάτσας, 1793-1822)

Αθηναίος οπλαρχηγό του 1821, γιος του πρόκριτου Γιάννη Χτενά.

Κυνουρία

Περιοχή της Πελοποννήσου, επαρχία του νόμου Αρκαδίας, με πρωτεύουσα το Λεωνίδι(ον).

Στην Επανάσταση του 1821 έγιναν εκεί σημαντικές μάχες.

Κυπριανός (1756-1821)

Αρχιεπίσκοπος Κύπρου και εθνομάρτυρας, από το προάστιο της Λευκωσίας Στρόβολο. Το 1810 έγινε αρχιεπίσκοπος Κύπρου.

Μετά την κήρυξη της Επανάστασης του 1821 τον συνέλαβαν οι Τούρκοι μαζί με άλλους τρεις μητροπολίτες και τον απαγχόνισαν στις 9 Ιουλίου.

Κωλέττης Ιωάννης (1774-1847)

Αγωνιστής του 1821 και πολιτικός από το Συρράκο της Ηπείρου.

Το 1819 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και αφιερώθηκε στον Αγώνα.

Το 1822 ήταν αντιπρόσωπος της Ηπείρου στην Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου και έγινε πολλές φορές υπουργός.

Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια έγινε μέλος της ”Τριμελούς Διοικητικής Επιτροπής”.

Ήταν αρχηγός του Γαλλικού (γαλλόφιλου) κόμματος.

Μετά την άφιξη του Όθωνα έγινε πολλές φορές υπουργός (εσωτερικών, ναυτικών, στρατιωτικών) και το 1844 και 1847 έγινε πρωθυπουργός.

Ο θάνατός του από βαριά νόσο προκάλεσε συγκίνηση σε όλους τους Έλληνες.

Κωνσταντάς Γρηγόριος (1758-1844)

Περίφημος Δάσκαλος του Γένους από τις Μηλιές Πηλίου.

Ίδρυσε της ”Φιλόμουσο Εταιρεία” και την περίφημη σχολή των Μηλιών, καθώς και βιβλιοθήκη με 4.000 τόμους από δωρεές.

Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και βοήθησε πολύ τον Αγώνα.

Κωνσταντίνος Υψηλάντης (1760-1816)

Κωνσταντίνος Χορμοβίτης ή Κώνστας Χόρμοβας

Αγωνιστής του 1821 από το Χόρμοβο της Β. Ηπείρου.

Λαγουμιτσής (+1827;)

Προσωνύμιο του περιώνυμου υπονομοποιού Κώστα Αργυροκαστρίτη ή Χορμοβίτη, από τη Β. Ήπειρο.

Με τις υπονόμους του (τα λαγούμια) έσωσε πολλές φορές την Ακρόπολη στην περίοδο 1821-1826.

Πολέμησε και στο Μεσολόγγι και έκανε υπονόμους φθάνοντας ως το εχθρικό στρατόπεδο και προκαλούσε με ανατινάξεις ζημιές στον εχθρό.

Λαζαίοι

Οικογένεια αρματολών και κλεφτών του Ολύμπου από το Λεβίδι της Κατερίνης.

Ήταν 4 αδέλφια, γνωστότερος από αυτούς είναι ο Τόλιος Λάζος που έδρασε το 1822 στην περιοχή του Ολύμπου και διακρίθηκε το 1828 ως χιλίαρχος επί Καποδίστρια.

Πήρε μέρος και στη μάχη της Πέτρας.

Λαμπέτης (18ος αι.)

Πρωτοπαλίκαρο του αρματολού Αστραπόγιαννου.

Λασσάνης Γεώργιος (1793-1870)

Φιλικός, αγωνιστής του 1821, λόγιος και πολιτικός από την Κοζάνη.

Πολέμησε με τον Αλ. Υψηλάντη στο Δραγατσάνι (1821).

Λάτρης Ικέσιος (1799-1881)

Λόγιος, αγωνιστής του 1821 και δημοσιογράφος από τη Σμύρνη, κρητικής καταγωγής.

Γραμματέας και σύμβουλος του Ανδρέα Μιαούλη.

Λαχανάς Κωνσταντίνος ή Καπετάν Λαχανάς (1769-1842)

Αγωνιστής του 1821 από τη Σάμο.

Λαχανάς Κωνσταντίνος(1769-1842)

Αγωνιστής του 1821, από τη Σάμο.

Φιλικός, μαζί με το Λυκούργο Λογοθέτη κήρυξαν την Επανάσταση στη Σάμο στις 18 Απριλίου 1821.

Λεβέντης Γεώργιος (1790-1847)

Επιφανής φιλικός από το Κορακοβούνι Κυνουρίας.

Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία το 1817 και διέθεσε πολλά χρήματα για τον Αγώνα.

Λεβίδης

Επώνυμο επιφανούς οικογένειας από τα Ταταύλα της Κωνσταντινούπολης.

Μέλη της οι Λεβίδης Άγγελος (ή Τσαλίκης 1725-1810).

Λεβίδης Νικόλαος (1765-1852) γιος του Άγγελου, λόγιος και φιλικός.

Από τους πρώτους συνεργάτες του ”Λόγιου Ερμή” της Βιέννης.

Λεβίδης Δημήτριος, Αλέξανδρος και Πανταλέων, γιοι του Άγγελου.

Εσφαγιάσθησαν το 1821.

Λεβίδης Κωνσταντίνος (1790-1868)

Γιος του Νικολάου, φιλικός, δημοσιογράφος και λόγιος.

Πολέμησε με τον Ιερό Λόχο στο Δραγατσάνι.

Λεβίδι

Κωμόπολη της επαρχίας Μαντινείας του νομού Αρκαδίας.

Στις 15 Απριλίου 1821 έγινε εκεί μάχη ανάμεσα στους Έλληνες με αρχηγούς τον Αναγνώστη Στριφτόμπολα και τους Πετμεζάδες με τους Τριπολιτσιώτες Τούρκους.

Στη μάχη αυτή οι Έλληνες νίκησαν κατά κράτος.

Λέκκας

Επώνυμο παλιάς αθηναϊκής οικογένειας από το Μενίδι της Αττικής.

Κατά την Επανάσταση του 1821 διακρίθηκαν οι τέσσερις αδελφοί Λέκκα, Αναστάσιος, Γεώργιος, Δημήτριος και Παΐσιος.

Λελούδας Δημήτριος (Μήτρος)

Αγωνιστής του 1821 από την Ιθάκη.

Πήρε μέρος στη δεύτερη πολιορκία της Ακρόπολης (1826-27).

Λεμπέσης Ανάργυρος

Πρόκριτος Σπετσών, φιλικός και αγωνιστής του 1821.

Διακρίθηκε ιδίως στη ναυμαχία του Γέροντα (Αύγουστος 1824).

Λεφέβρ Ιππόλυτος (Lefebvre, +1827)

Γάλλος φιλέλληνας.

Ήλθε στην Ελλάδα το 1825 και κατατάχθηκε στο σώμα του Φαβιέρου.

Πήρε μέρος στη μάχη του Αναλάτου, αιχμαλωτίσθηκε από τους Τούρκους, οι οποίο τον σκότωσαν στις 6 Μαΐου 1827.

Λιακαταίοι

Επώνυμο αδελφών αγωνιστών του 1821 από οικογένεια κλεφτών του Ασπροποτάμου.

Πιο γνωστός ο Γρηγόρης Λιακατάς, αρματολός και στρατηγός κατά την Επανάσταση του 1821.

Λιάκος Νικόλαος (+1823)

Οπλαρχηγός, αγωνιστής του 1821 από την Εύβοια.

Λογοθέτης Λυκούργος (1772-1850)

Αγωνιστής του 1821 και πολιτικός από το Καρλόβασι της Σάμου.

Φιλικός, τον Μάιο του 1821 κήρυξε την Επανάσταση στη Σάμο.

Λόντος Ανδρέας (1784-1846)

Αγωνιστής του 1821 και πολιτικός από το Αίγιο. Φιλικός, πολέμησε εναντίον του Δράμαλη και του Ιμπραήμ Πασά.

Μάγ(ι)ερ Ιωάννης-Ιάκωβος (Meyer, 1798-1826)

Ελβετός γιατρός και φιλέλληνας από τη Ζυρίχη.

Το 1823 κατέβηκε στο Μεσολόγγι και ίδρυσε νοσοκομείο.

Παντρεύτηκε Ελληνίδα.

Πολέμησε στο Μεσολόγγι και σκοτώθηκε στην Έξοδο (10 Απριλίου 1826).

Μαγγίνας Αναστάσιος (Τάτζης ή Τάτσης, 1792-1880)

Αγωνιστής και πολιτικός από τον Αστακό. Φιλικός, έδρασε στη Δυτική Ελλάδα.

Το 1827 ήταν πληρεξούσιος στην Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας.

Μαιζών Νικόλαος-Ιωσήφ (μαρκήσιος Maison, 1771-1840)

Γάλλος στρατάρχης από το Επιναί.

Διακρίθηκε στους Ναπολεόντειους πολέμους.

Το 1828 στάλθηκε στην Πελοπόννησο με σκοπό να εκδιώξει τον Ιμπραήμ από εκεί, πράγμα που το πέτυχε.

Μακρής Δημήτριος (1772;-1841)

Αγωνιστής του 1821 από το Μεσολόγγι και συγκεκριμένα από το χωριό Γαβαλού.

Το Μάιο του 1821 κατέλαβε το Μεσολόγγι και το Αιτωλικό και πήρε μέρος στην άλωση του Αγρινίου.

Το 1823 έγινε στρατηγός.

Μακρυγιάννης Ιωάννης (1797-1864)

Αγωνιστής και πολιτικός από τη Δωρίδα (Αβορίτι), ένας από τους επιφανέστερους ηγέτες της Επανάστασης του 1821.

Φιλικός, έλαβε μέρος σε πολλές μάχες.

Το 1823 συνεργαζόμενος με το σώμα του Νικηταρά συμμετείχε σε μια σειρά στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Στερεά Ελλάδα.

Το 1825 υπερασπίστηκε το Νεόκαστρο από τον Ιμπραήμ έως τη πτώση του.

Στις 13 Ιουνίου 1825, μαζί με το Δημήτριο Υψηλάντη, αντιμετώπισε με μεγάλη επιτυχία τους Τούρκους στους Μύλους της Αργολίδας και τους ανάγκασε να υποχωρήσουν σώζοντας την επανάσταση στην Πελοπόννησο.

Συμμετείχε επίσης στην πολιορκία της Ακρόπολης. Έγραψε “Απομνημονεύματα”.

Μαλάμος Δημήτριος

Ηπειρώτης φιλικός και αγωνιστής του 1821 από παλιά οικογένεια οπλαρχηγών και αρματολών.

Πήρε μέρος σε πολλές μάχες επικεφαλής των Σουλιωτών.

Μαμούρης Ιωάννης (1797-1867)

Αγωνιστής του 1821 από τη Δρέμισα Παρνασσίδας.

Πολέμησε στο Χάνι της Γραβιάς και στη μάχη των Βασιλικών, όπου κυρίευσε τουρκική σημαία.

Μανιάκι

Χωριό στην επαρχία Πυλίας του νομού Μεσσηνίας, υψόμετρο 580 μ. Στις 20 Μαΐου 1825 έγινε εκεί η περίφημη μάχη μεταξύ των 500 πολεμιστών του Παπαφλέσσα και των 3000 στρατιωτών του Ιμπραήμ.

Μανουσογιάννης (ή Μανουσογιαννάκης) Αναγνώστης (1787-1881)

Κρητικός οπλαρχηγός από το Νίμπρο Σφακίων. Φιλικός και αρχηγός της Δυτ. Κρήτης κατά την Επανάσταση του 1821.

Μάντζαρος-Χαλκιόπουλος Νικόλαος (1795-1872)

Μουσικοσυνθέτης από την Κέρκυρα, μελοποίησε τον ”Ύμνο εις την Ελευθερίαν” του Σολωμού, οι δύο πρώτες στροφές του οποίου καθιερώθηκαν ως ο Εθνικός μας Ύμνος.

Μαρκοπουλιώτης Νικόλαος (+ 1821)

Αθηναίος αγωνιστής.

Συνελήφθη από στρατιώτες του Ομέρ Βρυώνη ενώ έφευγε από την Αθήνα για τον Πειραιά και υπέστη μαρτυρικό θάνατο με ανασκολοπισμό στις 20 Ιουλίου 1821.

Μαρτινέγκος Αντώνιος (1754-1836)

Ζακυνθινός πολιτικός και επαναστάτης. Φιλικός.

Μαστραχάς (ή Μάστραχας) Φραγκιάς (1792-1868)

Κρητικός οπλαρχηγός που έγινε περίφημος για τη γενναιότητά του.

Πήρε μέρος σε όλες τις επαναστάσεις που έγιναν στην Κρήτη από το 1821 ως το 1866.

Ματρόζος Ιωάννης

Πυρπολητής από την Ύδρα, έλαβε μέρος στις ναυμαχίες του Γέροντα, της Άνδρου, της Σάμου, του Μεσολογγίου κ.λπ.

Ματρόζος Λέκκας (Αλέξανδρος (+ 1868)

Πυρπολητής από τις Σπέτσες, πήρε μέρος σε πολλές επιχειρήσεις του Αγώνα.

Μαυροβουνιώτης Βάσος (1795-1847)

Αγωνιστής του 1821, περιώνυμος για την ανδρεία και την τόλμη του, ηπειρωτικής καταγωγής. Πήρε μέρος σε 36 μάχες.

Μαυρογένους Μαντώ (1796-1848)

Ηρωίδα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.

Γεννήθηκε στην Τεργέστη.

Πήρε μέρος στην εκστρατεία εναντίον των Τούρκων της Καρύστου και πολέμησε στο Πήλιο εναντίον του Σελίμ πασά, και στη Φθιώτιδα.

Μαυροκορδάτος Αλέξανδρος (1791-1865)

Πολιτικός. Ήρθε στην Ελλάδα το 1821.

Ανέλαβε τη διοίκηση του Αγώνα στη Δυτική Στερεά.

Πολέμησε στη μάχη του Πέτα, στην πολιορκία του Μεσολογγίου και εναντίον του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο.

Μαυρομ(μ)αταίοι

Μεγάλη και επιφανής οικογένεια της Ακαρνανίας, πολλά μέλη της οποίας διακρίθηκαν πριν και κατά την Επανάσταση του 1821 ως πολιτικοί και στρατιωτικοί.

Μαυρομιχάλης

Μεγάλη οικογένεια από τη Μάνη.

Πολλά μέλη της διέπρεψαν στον Αγώνα του 1821.

Μαυρομιχάλης Πέτρος (Πετρόμπεης 1773-1848)

Ηγέτης της Επανάστασης, φιλικός.

Οπλαρχηγός και πολιτικός.

Ήταν γόνος της ιστορικής μανιάτικης οικογένειας των Μαυρομιχαλαίων, τελευταίος Μπέης της Μάνης, οπλαρχηγός του 1821, αναδειχθείς “αρχιστράτηγος των σπαρτιατικών δυνάμεων” και πρωθυπουργός της Ελλάδας από τη θέση του προέδρου του Εκτελεστικού Σώματος του ελληνικού κράτους.

Στις 17 Μαρτίου του 1821 υψώνοντας το λάβαρο του Αγώνα στην Αρεόπολη τεθείς επικεφαλής πέντε χιλιάδων Μανιατών προχώρησε μαζί με άλλους οπλαρχηγούς στην απελευθέρωση της Καλαμάτας.

Στις 25 Μαρτίου ο Πετρόμπεης συγκρότησε την Μεσσηνιακή Γερουσία, με πρόεδρο τον ίδιο όπου και εκδίδει την ιστορική διακήρυξη (Προειδοποίηση) προς τις Ευρωπαϊκές Αυλές, την οποία υπέγραψαν ο ίδιος ως αρχιστράτηγος, και όλα τα μέλη της Γερουσίας.

Δύο μήνες αργότερα συμμετέχοντας στη Συνέλευση των Καλτεζών εκλέχτηκε πρόεδρος της Πελοποννησιακής Γερουσίας.

Στην Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου εκλέχτηκε αντιπρόεδρος του Βουλευτικού, ενώ κατά τη διάρκεια της Επανάστασης διετέλεσε πρόεδρος της Β’ Εθνοσυνέλευσης (1823), πρόεδρος του Βουλευτικού (1823), πρόεδρος του Εκτελεστικού (1823), μέλος της Διοικητικής Επιτροπής της Ελλάδος και μέλος του νομοτελεστικού στην Εθνοσυνέλευση του Άστρους.

Αλλά και στον στρατιωτικό τομέα η δράση του ήταν αξιόλογη.

Πήρε μέρος στην Άλωση της Τριπολιτσάς, της Καλαμάτας και του Άργους, καθώς και στην άμυνα του Μεσολογγίου.

Επίσης, σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και στην άμυνα της Μάνης από την επίθεση των Τουρκοαιγυπτίων και συγκεκριμένα του Ιμπραήμ.

Κατά τη διάρκεια του Απελευθερωτικού Αγώνα δύο γιοι του Πετρόμπεη σκοτώθηκαν σε μάχες, οι Ηλίας και Ιωάννης Μαυρομιχάλης.

Μάχης Αναλάτου

Καταστρεπτική για τους Έλληνες μάχη που έγινε στην περιοχή Αναλάτου την Κυριακή 24 Απριλίου 1827.

Μέγα Σπήλαιον

Μεγάλη ιστορική Μονή της Πελοποννήσου στην περιφέρεια των Καλαβρύτων.

Στην Επανάσταση του 1821 έγινε κέντρο επαναστατικής δράσεως και καταφύγιο αμάχων.

Μεγίστη Λαύρα

Το αρχαιότερο από τα μοναστήρια του Αγίου Όρους.

Κατά την Επανάσταση του 1821 έπαθε πολλές ζημιές, διασώθηκε όμως η βιβλιοθήκη με τα πολύτιμα χειρόγραφα.

Μεθώνη

Παραθαλάσσια κωμόπολη στην επαρχία Πυλίας του νομού Μεσσηνίας.

Στις 13 Φεβρουαρίου 1825 αποβιβάστηκε ο Ιμπραήμ με σκοπό την κατάληψη της Πελοποννήσου, ενώ τον Απρίλιο του 1825 έγινε στον κόλπο της Μεθώνης ναυμαχία, στην οποία ο Μιαούλης έκαψε 28 τουρκικά πλοία.

Μελιδόνης Αντώνιος (+ 1822)

Οπλαρχηγός, αγωνιστής του 1821 από το χωριό Μελιδόνι Μυλοποτάμου (Κρήτης).

Μέξης Ιωάννης (Χατζηγιάννης, 1754-1844)

Πρόκριτος των Σπετσών από επιφανή οικογένεια Ηπειρωτικής καταγωγής.

Ενεργό μέλος της Φιλικής Εταιρείας, στη διάρκεια του Αγώνα διέθεσε 4 εξοπλισμένα πλοία και σημαντικά χρηματικά ποσά.

Μεσολόγγι

Πόλη της Δυτ. Στερεάς, πρωτεύουσα του ν. Αιτωλοακαρνανίας.

Από το Μάιο του 1821 η πόλη έγινε πολιτικό και στρατιωτικό κέντρο της Δυτ. Στερεάς.

Στις 15 Απριλίου του 1825 άρχισε η δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου από τον Κιουταχή και τον Ιμπραήμ, που κατέληξε στην ηρωική Έξοδο των πολιορκούμενων και στην άλωση της πόλης (Κυριακή των Βαΐων, 10 Απριλίου 1826).

Μηλιές

από τις πιο σημαντικές κωμοπόλεις του Πηλίου, έγιναν το κέντρο της Φιλικής Εταιρείας για τη Θεσσαλία και εκεί άρχισε η Ελληνική Επανάσταση στη Μαγνησία (7 Μαΐου 1821).

Μητροπέτροβας (Μήτρος Πέτροβας, 1745-1838)

Μεσσήνιος οπλαρχηγός περίφημος για την ανδρεία του.

Πολέμησε μαζί με τον Κολοκοτρώνη στην Αρκαδία και το Βαλτέτσι.

Μητσαίοι

Αδελφοί Ιωάννης-Καστρίτης και Σταμάτιος Μήτσας από το Κρανίδι, αγωνιστές του 1821.

Μιαούλης Ανδρέας (1769-1835)

Υδραίος ναύαρχος και αγωνιστής του 1821.

το 1822 ανέλαβε την αρχηγία του υδραίικου στόλου και είχε πολλές νίκες εναντίον των Τούρκων και των Αιγυπτίων.

Στις 30 Σεπτεμβρίου επικεφαλής 21 Υδραϊκών και 9 Σπετσιώτικων πλοίων συγκρούστηκαν με τον οθωμανικό στόλο.

Τον Ιανουάριο του 1822 εκλέχθηκε ναύαρχος του στόλου της Ύδρας.

Στις 20 Φεβρουαρίου πραγματοποιήθηκε η ναυμαχία των Πατρών, όπου ο οθωμανικός στόλος ηττήθηκε και αναγκάστηκε να αποχωρήσει.

Από τότε αναγνωρίστηκε από όλους ως αρχηγός του ελληνικού στόλου.

Το Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου, και αφού είχε λάβει μέρος σε μερικές αψιμαχίες στη Χίο, βρέθηκε στο Ναύπλιο.

Εκεί αντιμετώπισε με επιτυχία το στόλο του Καπιτάν πασά που αριθμούσε πάνω από 80 πλοία, σε αντίθεση με τον ελληνικό που είχε μόλις 60.

Ο Μιαούλης σε συνεργασία και με τους άλλους πλοιάρχους, και κυρίως με τον Υδραίο Αντώνη Κριεζή, κατάφερε να τρέψει σε φυγή τον οθωμανικό στόλο και να εμποδίσει τον ανεφοδιασμό του οθωμανικού φρουρίου του Ναυπλίου, το οποίο πολιορκούνταν από τους Έλληνες.

Στις 30 Σεπτεμβρίου ο Στάικος Σταϊκόπουλος κατέλαβε το κάστρο του Ναυπλίου και ο Μιαούλης παρέλαβε τον οθωμανικό άμαχο πληθυσμό για να τον μεταφέρει στη Μικρά Ασία, απ’ όπου επέστρεψε τον Ιανουάριο του 1823.

Στις 4 Ιουλίου του 1824 ο Μιαούλης έσπευσε καθυστερημένα στα Ψαρά, όπου βρήκε μια μικρή μοίρα του οθωμανικού στόλου, την οποία και κατέστρεψε.

Στις 24 Αυγούστου του 1824 ενεπλάκη με τον ενωμένο οθωμανοαιγυπτιακό στόλο, τον οποίο παρέσυρε στον κόλπο του Γέροντα.

Στις 29 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε η Ναυμαχία του Γέροντα, στην οποία ο εχθρικός στόλος έχασε 27 πολεμικά πλοία.

Ο Μιαούλης επιτέθηκε στον οθωμανοαιγυπτιακό στόλο, ο οποίος αριθμούσε 101 πλοία και 50.000 ναύτες, και τον ανάγκασε να υποχωρήσει, αποτρέποντας έτσι τους Τούρκους από το να αποβιβαστούν στη Σάμο.

Επί 20 ημέρες ο ελληνικός στόλος παρενοχλούσε τον εχθρικό με αποτέλεσμα ο οθωμανικός να αποχωρήσει για τον Ελλήσποντο και ο Αιγυπτιακός να καθυστερήσει να αποβιβάσει στρατιωτικά σώματα στην Πελοπόννησο.

Την 1η Νοεμβρίου του 1824 ο ελληνικός στόλος επιτέθηκε στον Αιγυπτιακό κοντά στην Κρήτη.

Η σφοδρότητα της μάχης ήταν μεγάλη και ο Αιγυπτιακός στόλος αναγκάστηκε να υποχωρήσει έχοντας τεράστιες απώλειες.

Στις 2 Απριλίου 1825 βρέθηκε στο Ναυαρίνο ενώ λίγες μέρες αργότερα ο ελληνικός στρατός κατατροπώθηκε στη Σφακτηρία εξαιτίας της αδυναμίας του ελληνικού στόλου να τον ενισχύσει.

Τις επόμενες μέρες όμως ο Ελληνικός στόλος και ο Μιαούλης κάνοντας δεκτή την πρόταση του Γεωργίου Σαχίνη, που ήθελε να εκδικηθεί για τον θάνατο του αδελφού του Σταύρου στην Σφακτηρία, αιφνιδίασε τον Αιγυπτιακό στη Μεθώνη.

Οι καταστροφές που προκάλεσε ήταν μεγάλες και καθυστέρησαν αρκετά τον Ιμπραήμ.

Η σημασία της νίκης ήταν τεράστια για τους Έλληνες αφού ανυψώθηκε το ηθικό τους και παράλληλα κέρδισαν χρόνο για να αντιμετωπίσουν τον Ιμπραήμ.

Στις 31 Μαΐου συγκρούστηκε με τον οθωμανικό στόλο στη Σούδα και στη συνέχεια κατευθύνθηκε προς την Ύδρα.

Στις 14 και 25 Νοεμβρίου συναντήθηκε με τον οθωμανικό στόλο στη Γλαρέντζα και στο Μεσολόγγι αντίστοιχα, στον οποίο προκάλεσε μεγάλες καταστροφές.

Στην πρώτη σύγκρουση φονεύθηκε και ο καπετάνιος Θεόδωρος Βώκος.

Σημαντική ήταν και η προσφορά του στην ενίσχυση της άμυνας του Μεσολογγίου.

Ο Μιαούλης κατά την πρώτη πολιορκία κατάφερνε συνεχώς να διασπά τον ναυτικό αποκλεισμό.

Μινιάκ Πιέρ (Mignac, +1822)

Γάλλος φιλέλληνας ήλθε στην Ελλάδα το 1822. σκοτώθηκε στη μάχη του Πέτα (4 Ιουλίου 1822) πολεμώντας γενναία.

Μιρτσιέφσκυ (Mirziewsky, +1822)

Πολωνός φιλέλληνας.

Σκοτώθηκε πολεμώντας γενναία στη μάχη του Πέτα (4 Ιουλίου 1822).

Μιχαήλ Κούτζης (1800 – 1873)

Προέρχεται από τα Πισινά Χωριά, λαμβάνει μέρος νεαρότατος στην Επανάσταση του 1821, επικεφαλής δικού του εκστρατευτικού σώματος από την πρώτη μέρα της έκρηξής της, συμμετέχει σε όλες στις κορυφαίες μάχες, τραυματίζεται σοβαρά στα Δερβενάκια, συνεχίζει όμως μέχρι το τέλος του Αγώνα.

Τα διάφορα έγγραφα τον εμφανίζουν ως μέρος της δύναμης των Γεωργιτσάνων οπλαρχηγών, στους καταλόγους των οποίων εμφανίζεται τιμώμενος για την ηρωική του δράση.

Μονή Σέκου

Ιστορικό μοναστήρι της Μολδαβίας (Ρουμανία).

Το Σεπτέμβριο του 1821 κατέφυγαν εκεί με 450 άνδρες ο Γεωργάκης Ολύμπιος και ο Ιωάννης Φαρμάκης μετά την ήττα στο Δραγατσάνι.

Μόσχω Τζαβέλα (1760-1803)

Ήταν γυναίκα του Λάμπρου Τζαβέλα και μητέρα του Φώτου.

Μέλος της γνωστής φάρας των Τζαβελαίων από το Σούλι της Θεσπρωτίας.

Γεννήθηκε το 1760 και αγωνίστηκε το 1792 εναντίον του Αλή Πασά, στη μάχη της Κιάφας, ως αρχηγός 400 Σουλιωτισσών.

Όταν οι Τουρκαλβανοί αποπειράθηκαν να αιχμαλωτίσουν τις Σουλιώτισσες, αυτές τους επιτέθηκαν και κατάφεραν να τους τρέψουν σε φυγή.

Ο ηρωισμός της Μόσχως έχει απαθανατιστεί στα δημοτικά τραγούδια.

Η Μόσχω μετά την καταστροφή του Σουλίου ακολούθησε το δρόμο προς την Πάργα και από ‘κει στα Επτάνησα.

Πέθανε τελικά κατά το 1803.

Μούρραιυ Κάρολος (λόρδος Charles Murray, + 1824)

Σκώτος φιλέλληνας.

Κατέβηκε μαζί με τον Μπάιρον στην Ελλάδα, αλλά αρρώστησε και πέθανε στις 11 Αυγούστου 1824.

Διέθεσε πολλά χρήματα για τον Αγώνα.

Μουστοξύδης Ανδρέας (1785-1860)

Διαπρεπής λόγιος και ιστορικός συγγραφέας από την Κέρκυρα.

Επί Καποδίστρια γύρισε στην Ελλάδα και ανέλαβε τις εφημερίδες ”Ελληνικός Ταχυδρόμος” και ”Αιγιναία”.

Διετέλεσε διευθυντής της Σχολής στην Αίγινα και πρώτος διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης που ιδρύθηκε εκεί το 1829.

Μπαλάσκας Κίτσος

Κρητικός, αγωνιστής στο σώμα ιππέων του Νταλιάνη που διαλύθηκε από τους Τούρκους το 1828 στο Φραγκοκάστελλο της Κρήτης.

Μπαρμπάτσης Κοσμάς 91792-1887)

Σπετσιώτης πυρπολητής.

Διακρίθηκε στο ναυτικό Αγώνα του 1821 και ιδιαίτερα στη Ναυμαχία των Σπετσών (8 Σεπτεμβρίου 1822).

Μπέκας Γεώργιος

Αγωνιστής του 1821 από τα Σπάτα Αττικής.

Μπέκας Σπύρος

Αγωνιστής του 1821.

Σκοτώθηκε κατά την πολιορκία της Ακροπόλεως από τον Κιουταχή το 1827.

Μπεραντζέφσκυ Ιωσήφ (19ος αι.)

Πολωνός φιλέλληνας, ήλθε στην Ελλάδα το 1821 με τους δύο αδελφούς του και 180 στρατιώτες εξοπλισμένους με δικά του έξοδα.

Μπινιάρης Μήτρος

Αγωνιστής του 1821, πήρε μέρος σε πολλές επιχειρήσεις στην Κρήτη και τη Στερεά Ελλάδα.

Μπιρμπίλης Αναγνώστης

Οπλαρχηγός αγωνιστής του 1821 από τη Σαλαμίνα.

Έδρασε κατά την πολιορκία της Ακρόπολης το 1822.

Μπότασης

Επώνυμο μεγάλης οικογένειας των Σπετσών με καταγωγή από το Κρανίδι.

Μέλη της διέπρεψαν κατά την Επανάσταση του 1821 και μετά την απελευθέρωση.

Μπότσαρης Νότης (1756-1841)

Σουλιώτης οπλαρχηγός, γιος του Γεώργου Μπότσαρη και θείος του Μάρκου Μπότσαρη, αρχηγός της φάρας (οικογένειας) μετά το θάνατο του αδελφού του Κίτσου.

Μπότσαρης, Κώστας (1792-1853)

Αγωνιστής του 1821, αδελφός του Μάρκου Μπότσαρη.

Έλαβε μέρος σε πολλές μάχες στην Πελοπόννησο και την Στερεά Ελλάδα.

Ήταν μέλος της τριμελούς αντιπροσωπείας που είχε σταλεί στο Μόναχο, για να προσκαλέσει επίσημα τον Όθωνα στον ελληνικό θρόνο.

Μπότσαρης, Μάρκος (1790-1823)

Αγωνιστής του 1821, ο πιο διάσημος από τα μέλη της σουλιώτικης οικογένειας Μπότσαρη.

Στρατηγός, ήρωας της επανάστασης του 1821 και καπετάνιος των Σουλιωτών.

Ύστερα από την πτώση του Σουλίου, πήγε στην Κέρκυρα μαζί με άλλους Σουλιώτες όπου κατατάχτηκε ως υπαξιωματικός στο σώμα των Ηπειρωτών και Σουλιωτών που συγκρότησαν οι Γάλλοι.

Το 1814 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία.

Όταν ξέσπασε η Επανάσταση του 1821, νίκησε τους Τούρκους στη Μπογόρτσα και στα Δερβίζιανα, όπου εξόντωσε ένα ισχυρό μισθοφορικό σώμα με ένα απίστευτο τέχνασμα.

Παράλληλα καταλήφθηκαν τα Λέλοβα και το παραθαλάσσιο φρούριο της Ρηνιάσας.

Στις αρχές Μαϊου απειλήθηκε και η ίδια η Πρέβεζα.

Ακολούθησαν οι νικηφόρες μάχες στο Κομπότι (3 Ιουλίου 1821) και στην Πλάκα. Συμμετείχε στη πολιορκία της Άρτας η οποία άρχισε στις 16 Νοεμβρίου και τέλειωσε άδοξα στις 4 Δεκεμβρίου 1821.

Επίσης έλαβε μέρος στη μάχη του Πέτα (4 Ιουλίου 1822) που κατέληξε σε καταστροφή, ενώ βρέθηκε μεταξύ των υπερασπιστών του Μεσολογγίου στην πρώτη του πολιορκία στα τέλη του 1822, όπου παρασύροντας τους Τούρκους σε πλαστές συνομιλίες έδωσε χρόνο στους πολιορκημένους να ενισχύσουν τις οχυρώσεις.

Τα Χριστούγεννα υπερασπίστηκε με 35 άνδρες το τοίχος της πόλης από τα στρατεύματα του Ομέρ Βρυώνη.

Τότε με παρέμβαση του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου του έδωσαν τον τίτλο του στρατηγού της Δυτικής Στερεάς Ελλάδας.

Μάλιστα το γεγονός αυτό προκάλεσε την αντιζηλία των άλλων οπλαρχηγών κάτι το οποίο εξόργισε τον Μπότσαρη, ο οποίος μπροστά τους έσκισε το χαρτί του διορισμού του λέγοντας: “Όποιος είναι άξιος παίρνει το δίπλωμα με το σπαθί του από τον πασά!”.

Αυτή η μεγαλοπρεπής πράξη του αποδεικνύει την ανιδιοτέλειά του και την αγάπη του για την πατρίδα.
Το καλοκαίρι του 1823 προσπάθησε να ανακόψει το δρόμο στα τούρκικα στρατεύματα που επέδραμαν προς την δυτική Ρούμελη.

Στις αρχές Ιουλίου ο Μουσταής πασάς, επικεφαλής 10.000 επίλεκτων ανδρών, εκστράτευσε εναντίον της Επανάστασης.

Ο Μπότσαρης, τη νύχτα της 8ης Αυγούστου, μαζί με τον Κίτσο Τζαβέλα και άλλους 450 Σουλιώτες, επιτέθηκε κατά της εμπροσθοφυλακής των εχθρών (5.000 τουρκαλβανοί στρατιώτες), που είχαν στρατοπεδεύσει στο Κεφαλόβρυσο του Καρπενησίου, στη μάχη που έμεινε γνωστή ως Μάχη του Κεφαλόβρυσου.

Παρά τον αρχικά ελαφρύ τραυματισμό, συνέχισε να πολεμάει και κατάφερε να νικήσει τους τουρκαλβανούς.

Όμως μια τουρκική σφαίρα του τρύπησε το κρανίο και τον άφησε νεκρό.

Τότε οι Σουλιώτες, αν και νίκησαν, διέκοψαν τον αγώνα για να παραλάβουν τον νεκρό αρχηγό τους και τα λάφυρα.

Οι Σουλιώτες σκότωσαν εκατοντάδες εχθρούς χωρίς όμως να σταματήσουν την πορεία του πασά.

Μεταφέροντας τον νεκρό προς το Μεσολόγγι όπου τελικά τον ενταφίασαν, σταμάτησαν για λίγο στον νάρθηκα της Μονής Προυσσού όπου ευρισκόταν ο Καραϊσκάκης κατάκοιτος.

Αυτός τον ασπάστηκε λέγοντας “Άμποτε ήρωα Μάρκο, κι’ εγώ από τέτοιο θάνατο να πάω”.
Ο νεκρός μεταφέρθηκε στο Μεσολόγγι με θριαμβική πομπή που περιγράφει ο Πουκεβίλ.

Του θριάμβου προηγούνταν Τούρκοι αιχμάλωτοι, ακολουθούσαν οι αιχμαλωτισμένοι ίπποι των αξιωματικών με πολύτιμα επισάγματα και πενήντα τέσσερεις σημαίες των εχθρών.

Ο νεκρός Μάρκος ήταν καλυμμένος με κυανή χλαμίδα.

Ακολουθούσαν τα λάφυρα που ήταν ζώα, όπλα, σκηνές, πολεμοφόδια και άλλα στρατιωτικά εφόδια και το ταμείο των εχθρών.

Η κηδεία ξεκίνησε το απομεσήμερο, από το οίκημα του Επάρχου Κωνσταντίνου Μεταξά, για να δειχθεί ότι τον κηδεύει το Έθνος.

Η επικήδεια τελετή έγινε στον ναό Αγίου Νικολάου των προμαχώνων.

Για τον θάνατο του Μπότσαρη γράφηκαν πολλά έντεχνα ποιήματα και δημοτικά τραγούδια.

Μεταξύ των άλλων ο Δ. Σολωμός έγραψε ποίημα όπου παρομοιάζει την συρροή των Ελλήνων στην κηδεία του Μπότσαρη με την συρροή των Τρώων στην ταφή του Έκτορα.

Ο Μάρκος Μπότσαρης έμεινε στην ιστορία για την ανδρεία του και τη σημαντική συμβολή του στον Αγώνα για την ανεξαρτησία των Ελλήνων και δίκαια θεωρείται εθνικός ήρωας.

Πολλοί Φιλέλληνες που επισκέφθηκαν την Ελλάδα, θαύμασαν την ανδρεία του Μπότσαρη, ενώ πολλοί ποιητές έγραψαν ποιήματα γι’ αυτόν.

Ο Fitz-Greene Halleck, Αμερικάνος ποιητής, έγραψε ένα ποίημα με τίτλο MARCO BOZZARIS, ενώ ο Ελβετός ποιητής Juste Olivier έγραψε επίσης ένα ποίημα-έπαινο προς τιμήν του, το 1825.

Επίσης ο εθνικός ποιητής της Ελλάδας, ο Διονύσιος Σολωμός, αφιέρωσε μία από τις ωδές του στο Μάρκο Μπότσαρη.

Ο Ζακύνθιος μουσουργός Παύλος Καρρέρ συνέθεσε το 1858 την όπερα Μάρκος Βότζαρης [Marco Bozzari], σε λιμπρέτο του Ιταλού ποιητή Giovanni Caccialupi, η οποία παρουσιάστηκε με μεγάπη επιτυχία σε όλα τα γνωστά ελληνικά θέατρα του 19ου αιώνα, από λυρικά σχήματα όπως ο Ελληνικός Μελοδραματικός Θίασος.

Από την όπερα αυτή ιδιαίτερα δημοφιλής έχει καταστεί η άρια του Μάρκου “Εγέρασα, μωρές παιδιά”, ευρύτερα γνωστή και ως “Γερο-Δήμος”.

Ένας σταθμός του μετρό του Παρισιού (σταθμός Botzaris) έχει ονομαστεί προς τιμήν του.

Αναφέρεται ότι ήδη το 1825 υπήρχε λαϊκό-σχολικό δράμα για τον Μάρκο Μπότσαρη γραμμένο από την Ευανθία Καΐρη, το οποίο διαρκούσης της Επανάστασης διδασκόταν σε όποια σχολεία το επέτρεπαν οι συνθήκες (αναφέρεται η Τήνος) για να τονώνεται το αίσθημα υπέρ της ελευθερίας.

Μπότσαρης, Τούσας (Ντούσας Αθανάσιος, 1792-1827)

Αγωνιστής του 1821, του Τούσα-Δημητρίου, Σουλιώτη οπλαρχηγού.

Μπουζίκης ή Βουζίκης

Επώνυμο δύο αδελφών, Αθηναίων προκρίτων.

Από αυτούς, ο Μιχαήλ Μπουζίκης έδρασε στην Επανάσταση του 1821.

Μπουμπουλίνα, Λασκαρίνα (1771-1825)

Ηρωίδα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 από την Ύδρα (γεννημένη συμπτωματικά στην Κωνσταντινούπολη), το γένος Σταυριανού Πινότση, χήρα (από δεύτερο γάμο) του πλούσιου σπετσιώτη πλοιοκτήτη Δημήτριου Μπούμπουλη, που σκοτώθηκε το 1811 σε μάχη με αλγερινούς πειρατές.

Όταν ξεκίνησε η ελληνική επανάσταση, είχε σχηματίσει δικό της εκστρατευτικό σώμα από Σπετσιώτες, τους οποίους αποκαλούσε «γενναία μου παλικάρια».

Είχε αναλάβει να αρματώνει, να συντηρεί και να πληρώνει τον στρατό αυτό μόνη της όπως έκανε και με τα πλοία της και τα πληρώματά τους, κάτι που συνεχίστηκε επί σειρά ετών και την έκανε να ξοδέψει πολλά χρήματα για να καταφέρει να περικυκλώσει τα τουρκικά οχυρά, το Ναύπλιο και την Τρίπολη.

Έτσι τα δύο πρώτα χρόνια της επανάστασης είχε ξοδέψει όλη της την περιουσία.

Μπούσγος, Βασίλης (1796-1860)

Αγωνιστής του 1821, από το Απόκουρο της Ναυπακτίας.

Μυκόνιος, Νικόλαος (1803-1890)

Αγωνιστής του 1821 στη θάλασσα και την ξηρά, από την Κωμιακή της Νάξου.

Μυλλέρος (Μύλλερ), Γουλιέλμος (Mueller, 1794-1827)

Γερμανός ποιητής από το Ντεσσάου, θερμός φιλέλληνας (τον αποκαλούσαν ”ο Έλλην Μύλλερ”).

Μύλοι

Χωριό της Αργολίδας κοντά στον Αργολικό Κόλπο, στα νότια του Άργους.

Στις 13 Ιουνίου 1825 ο Δημήτριος Υψηλάντης, μαζί με τον Μακρυγιάννη, τον Κων. Μαυρομιχάλη, τον Κάρπο Παπαδόπουλο κ.α., νίκησε κοντά στους Μύλους τον Ιμπραήμ.

Νάκος Λάμπρος (Λιβαδειά ; – Αθήνα 1856)

Προεστός της Λιβαδειάς, γιός του διοικητού της Λιβαδειάς Νικολάου Νάκου και ανιψιός του Λάμπρου Κατσώνη.

Χρημάτισε “Βεκίλης” (εκπρόσωπος) του Αλή Πασά για την χώρα της Λιβαδειάς με “Φιρμάνι” του 1818.

Σε συνεννόηση με τον Αθανάσιο Διάκο, κήρυξε την Επανάσταση τον Απρίλιο του 1821 και πολέμησε μαζί του στην Αλαμάνα.

Μετά τον θάνατο του Διάκου, πολέμησε με τον Υψηλάντη στην Ρούμελη.

Χρημάτισε Υπουργός Αστυνομίας 1822, Αντιπρόεδρος Εθνοσυνέλευσης Τροιζήνας, Γερουσιαστής, Δήμαρχος Λιβαδειάς.

Νάκος, Νικόλαος (1760-;)

Αγωνιστής του 1821 από τη Λειβαδιά.

Ναυαρίνο(ν) (σωστότερα Ναβαρίνο)

Μεσαιωνικό όνομα παραλιακής κωμοπόλεως της επαρχίας Πυλίας του νομού Μεσσηνίας.

Περίφημη είναι η Ναυμαχία του Ναυαρίνου, που έγινε στις 8/20 Οκτωβρίου 1827 ανάμεσα στους ενωμένους στόλους των Μεγάλων Δυνάμεων (Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας, με αρχηγούς τους ναυάρχους Κόδριγκτων, Δεριγνύ και Χέυδεν αντίστοιχα) και στον ενωμένο Τουρκοαιγυπτιακό στόλο (με αρχηγούς τους Ταχήρ Μπέη, Μουσταφά Μπέη και Μωχάρεμ Μπέη) με αποτέλεσμα την ολοκληρωτική καταστροφή του Τουρκοαιγυπτιακού στόλου, χωρίς καμία απώλεια πλοίου των Μεγάλων Δυνάμεων.

Ναύπλιο(ν)

Παραλιακή πόλη της Πελοποννήσου, πρωτεύουσα του νομού Αργολίδας, πρώτη πρωτεύουσα του Ελληνικού Κράτους (1823-1834).

Νέγρης, Θεόδωρος (1790-1824)

Φιλικός και πολιτικός κατά την Επανάσταση του 1821, από την Κωνσταντινούπολη.

Νεόφυτος ο Μεταξάς (1762-1861)

Διαπρεπής ιεράρχης, λόγιος και αγωνιστής του 1821, από την Αθήνα.

Νικηταράς

Προσωνύμιο του Νικήτα Σταματελόπουλου (1782-1849), ενός από τα πιο δραστήρια μέλη της Φιλικής Εταιρείας και από τους πιο σημαντικούς και γενναίους αγωνιστές του 1821, περιώνυμος για τη γρηγοράδα του στο τρέξιμο. 

Συντηρούσε δικό του Σώμα Ενόπλων με άνδρες που προέρχονταν από διάφορα μέρη της Ελλάδας.

Με την έκρηξη της Επανάστασης, στην πρώτη Μάχη που δόθηκε στο Βαλτέτσι της Αρκαδίας στις 12 και 13 Μαΐου του 1821 (είχε προηγηθεί μια συμπλοκή στο Λεβίδι τον Απρίλιο), ο Νικηταράς, που κρατούσε με 200 άντρες τα Άνω Δολιανά, κατάφερε να αποκρούσει 2.000 Τούρκους που επιτίθεντο με πυροβολικό.

Επειδή έπεσαν πολλοί Τούρκοι από το χέρι του σ’ εκείνη τη Μάχη, οι άντρες του τον ονόμασαν Τουρκοφάγο.

Διακρίθηκε και στις μάχες που ακολούθησαν, όπου συνεργάστηκε με το θείο του, κυρίως δε στην πολιορκία και την άλωση της Τρίπολης.

“Νικηταρά – Νικηταρά πού ‘χεις στα πόδια σου φτερά και στην καρδιά ατσάλι”.

Όταν η Τρίπολη καταλήφθηκε από τους Έλληνες, δε ζήτησε κανένα λάφυρο για τον εαυτό του και όταν του πρόσφεραν ένα αδαμαντοκόλλητο σπαθί, το έκανε δώρο στην προσωρινή Κυβέρνηση.

Όταν οι Έλληνες κατέστρεψαν τη στρατιά του Δράμαλη στα στενά των Δερβενακίων, ο Νικηταράς μαζί με τους Δημήτριο Υψηλάντη και Παπαφλέσσα, είχε καταλάβει τη χαράδρα γύρω από τον Άγιο Σώστη, απ’ όπου θα περνούσαν οι Τούρκοι, προκαλώντας τους μεγάλη καταστροφή.

Καθώς ο Δράμαλης υποχωρούσε προς το Άργος, ο Νικηταράς κατέλαβε την οχυρή θέση Αγιονόρι και σκότωσε πολλούς Τούρκους που προσπάθησαν να διαφύγουν μέσω αυτής.

Συνετέλεσε στο να υποχωρήσει τελικά ο Δράμαλης, υφιστάμενος πανωλεθρία (26 – 28 Ιουλίου 1822).

Ο Νικηταράς πήρε μέρος σε πολλές ακόμη μάχες μέχρι που απελευθερώθηκε η χώρα.

Νικόδημος, Κωνσταντίνος (1795/96-1879)

Ψαριανός πυρπολητής του 1821 και μετά ναύαρχος.

Νικόλαος Πετιμεζάς (1790-1865)

Ήταν στρατιωτικός, αγωνιστής του 1821, πολιτικός και αξιωματικός της Ελληνικής Βασιλικής Χωροφυλακής.

Το 1804, μετά την δολοφονία του πατέρα του, κατέφυγε στη Ζάκυνθο και κατατάχθηκε στα αγγλικά τάγματα της Επτανήσου όπου διακρινόμενος έγινε αξιωματικός.

Όταν κηρύχθηκε η Επανάσταση του 1821 επέστρεψε στη Πελοπόννησο και μαζί με άλλους Πετμεζάδες μετείχε σε πολλές μάχες.

Το 1826 ως φρούραρχος του Μεγάλου με δύναμη 600 ανδρών απέκρουσε τις εφόδους του Ιμπραήμ.

Στη συνέχεια διετέλεσε πληρεξούσιος της επαρχίας Καλαβρύτων και αργότερα μετά την απελευθέρωση εκλέχτηκε βουλευτής.

Όταν το 1833 συστάθηκε η Ελληνική Βασιλική Χωροφυλακή ήταν ένας από τους πρώτους δέκα Μοιράρχους του Σώματος.

Νόρμαν, Κάρολος Αλβέρτος ντ’Ερενφελς, κόμης – (Normann, 1784-1822)

Γερμανός φιλέλληνας από τη Στουτγάρδη.

Τραυματίστηκε στη μάχη του Πέτα και πέθανε από το τραύμα του στο Μεσολόγγι.

Νοταράς

Όνομα μεγάλης βυζαντινής οικογένειας.

Μέλη της διακρίθηκαν κατά τον 14ο και 15ο αι. και αργότερα, όπως επίσης και κατά την Επανάσταση του 1821.

Νούτσος, Αλέξιος (Αλέξης, 1769-1822)

Εξέχων Έλληνας πολιτικός στην Αυλή του Αλή Πασά των Ιωαννίνων και αγωνιστής του 1821, από το Καπέσοβο Ζαγορίου.

Ντελακρουά, Ευγένιος-Βίκτωρ-Φερδινάνδος (Delacroix, 1798-1863)

Διάσημος γάλλος ζωγράφος της ρομαντικής σχολής από το Σαραντόν Σαιν Μώρις, θερμός φίλος της Ελλάδας.

Ντυμόν, Ερρίκος (Dumont, +1852)

Γάλλος γιατρός και φιλέλληνας από το Νεσατέλ.

Ξάνθος Εμμανουήλ (1772-1852)

Από τους πρωτεργάτες της Φιλικής Εταιρείας από την Πάτμο.

Οδησσός

Μεγάλη πόλη και λιμάνι της Ουκρανίας (πρώην Ε.Σ.Σ.Δ.) στη ΒΔ ακτή του Ευξείνου Πόντου.

Δήμαρχος της για πολλά χρόνια διετέλεσε ο Έλληνας Γρηγόριος Μαρασλής (β’ μισό του 19ου αιώνα) και στο αρχοντικό του ιδρύθηκε το 1814 η Φιλική Εταιρεία.

Οικονόμου, Αντώνης (1780-1821)

Πλοίαρχος και φιλικός από την Ύδρα, από τους πρωτεργάτες της Επανάστασης.

Ολύμπιος, Γεωργάκης (1772-1821)

Επιφανής φιλικός και ένας από τους προδρόμους της Επανάστασης του 1821.

Από τους πιο άξιους συνεργάτες του Αλεξάνδρου Υψηλάντη κατά τον Αγώνα στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες.

Σκοτώθηκε κατά την πολιορκία της Μονής Σέκου από τους Τούρκους, όταν ανατίναξε την πυριτιδαποθήκη, για να μην πέσουν, αυτός και οι σύντροφοί του, στα χέρια των Τούρκων.

Ορλώφ

Επώνυμο οικογένειας Ρώσων ευγενών, ορισμένα μέλη της οποίας συνδέθηκαν με τους αγώνες των Ελλήνων για την ανεξαρτησία τους, κυρίως στον 18ο αιώνα.

Παγκάκης, Λευτέρης (ή Τζιώτης)

Οπλαρχηγός του 1821 από την Κέα.

Παλαιολόγος Μπενιζέλος (1790;-1868)

Δημογέροντας των Αθηνών, από τη μεγάλη αθηναϊκή οικογένεια των Μπενιζέλων (μία από τις 12 των Αθηνών).

Παλαμήδης, Ρήγας (1794-1872)

Αγωνιστής του 1821 και πολιτικός από την Τριπολιτσά.

Παλαμήδι

Φρουριακό συγκρότημα στο ομώνυμο βουνό, που βρίσκεται στην ανατολική περιοχή του Ναυπλίου.

Οι Τούρκοι κατάφεραν να εκπορθήσουν με προδοσία το φρούριο τον Ιούλιο του 1715 και το κράτησαν μέχρι τις 30 Νοεμβρίου 1822, οπότε καταλήφθηκε από τους Έλληνες με αρχηγό το Στάικο Σταϊκόπουλο και παραδόθηκε στον Θεοδ. Κολοκοτρώνη.

Παλιγγενεσία

Έτσι χαρακτηρίστηκε η Εθνική Αποκατάσταση της Ελλάδας, που έγινε με την Επανάσταση του 1821 και την ανακήρυξη της ως ανεξάρτητου κράτους (Εθνική Παλιγγενεσία).

Παλουμπιώτης, Λιάκος

Κλεφταρματολός από το χωριό Παλούμπα της Γορτυνίας.

Παναγής Ζαχαρίτσας

Φιλικός, μέλος της Διοικητικής Επιτροπής Αθηνών κατά την έναρξη του Αγώνα (1821) και αργότερα πληρεξούσιος Αθηνών στη Β’ Εθνοσυνέλευση (1823).

Παναγιώτης Κακλαμάνος ή Χρυσανθόπουλους

Αγωνιστής του 1821 από τη Βυτίνα Γορτυνίας.

Παναγιώτης Κρεββατάς

Αγωνιστή του 1821.

Πάνου, Γεώργιος (1770-1863)

Ναύαρχος, αγωνιστής του 1821 και φιλικός από τις Σπέτσες.

Πανουργιάς Ξεροδημήτρης (1759-1834)

Περιώνυμος κλεφταρματολός Σαλώνων και φιλικός από τη Δρέμισα της Φωκίδας.

Πανταζής, Ιωάννης (+1821)

Ένας από τους δώδεκα Αθηναίους προκρίτους κατά την εποχή του Αγώνα.

Παπαδιαμαντόπουλος, Ιωάννης (1766-1826)

Φιλικός και αγωνιστής του 1821, ηπειρώτικης καταγωγής.

Παπαθύμιος

Με το όνομα αυτό είναι γνωστός ο ιερέας και αγωνιστής του 1821 Ευθύμιος Βλαχάβας.

Παπανικολής, Δημήτριος (1790-1855)

Διάσημος πυρπολητής και ναυτικός, αγωνιστής του 1821 από τα Ψαρά.

Παπαρρηγόπουλος, Ιωάννης (1780-1874)

Φιλικός και αγωνιστής του 1821 από τη Νάξο.

Παπαρρηγόπουλος, Κωνσταντίνος (1815-1891)

Ο επιφανέστερος, ο ”εθνικός” ιστορικός της νεότερης Ελλάδας.

Το 1860 άρχισε να δημοσιεύει το περίφημο έργο του ”Ιστορία του Ελληνικού Έθνους”, το οποίο ολοκληρώθηκε το 1872 σε πέντε τόμους.

Παπαρσένης (1773-1822)

Κληρικός, φιλικός και αγωνιστής του 1821, από το Κρανίδι της Αργολίδας.

Παπάς (ή Παππάς), Αριστείδης (+1821)

Δάσκαλος και φιλικός από τη Θεσσαλία, από τους πρώτους αποστόλους της Φιλικής Εταιρείας στην οποία μυήθηκε το 1818.

Παπατσόρης, Δημήτριος

Κληρικός (πρωθιερέας), αγωνιστής του 1821 από το Σουλιμά Τριφυλίας.

Παπατσώνης, Δημήτριος (1798-1825)

Αγωνιστής του 1821, στρατιωτικός και πολιτικός από την Ανδρούσα Μεσσηνίας.

Παππάς, Εμμανουήλ (+1821)

Ήρωας αγωνιστής του 1821 και φιλικός, από τη Δοβίστα Σερρών.

Παυλής, Αλέξης (Παυλής Αλεξίου)

Αθηναίος αγωνιστής και πυριτιδοποιός κατά τον Αγώνα του 1821.

Περραιβός, Χριστόφορος (1773/74-1863)

Αγωνιστής του 1821 και ιστορικός από τις Επάνω Πούρλες της περιοχής της αρχαίας Περραιβίας στη Θεσσαλία (κοντά στον Όλυμπο).

Πετ(ι)μεζάς

Επώνυμο οικογενείας από τα Καλάβρυτα, ηπειρωτικής καταγωγής και συγκεκριμένα από το χωριό Σουδενά (γι’ αυτό και έκτισαν ένα ομώνυμο χωριό στα Καλάβρυτα).

Μέλη της διακρίθηκαν κατά τα Ορλωφικά, την Επανάσταση του 1821 και μετά την Απελευθέρωση.

Πέτας (ο) ή Πέτα (το)

Κωμόπολη κοντά στην Άρτα σε υψόμετρο 180.

Κοντά στην κωμόπολη αυτή έγινε στις 4 Ιουλίου 1822 η περίφημη μάχη του Πέτα ανάμεσα στα ελληνικά στρατεύματα, υπό τον Αλεξ. Μαυροκορδάτο, και στις τουρκικές δυνάμεις με αρχηγούς τον Ρεσίτ Πασά Κιουταχή και τον Ισμαήλ Πλιάσαν.

Πέτρα

Χωριό και ομώνυμη στενή δίοδος στη βόρεια Βοιωτία, κοντά στην Κωπαϊδα, από την οποία περνάει η Εθνική Οδός Αθηνών-Λαμίας και η σιδηροδρομική γραμμή Αθηνών-Θεσσαλονίκης.

Στη στενωπό της Πέτρας έγινε στις 12 Σεπτεμβρίου 1829 η τελευταία μάχη του Αγώνα ανάμεσα σε 7.000 Τούρκους και 3.000 Έλληνες με αρχηγό το Δημήτριο Υψηλάντη.

Πετράκης, Ανάργυρος (1793-1876)

Γιατρός κατά τους χρόνους της Ελληνικής Επανάστασης, από την παλιά αθηναϊκή οικογένεια των Πετράκη.

Διετέλεσε Δήμαρχος Αθηναίων από το 1835 έως το 1837.

Πινότσης Λάζαρος (1765-1859)

Υδραίος ναυτικός (πλοίαρχος), αγωνιστής του 1821.

Πιπίνος Ανδρέας (+1836)

Υδραίος πυρπολητής, ένας από τους πιο γενναίους ναυτικούς αγωνιστές του 1821.

Πίσσας, Ευστράτιος (1797-1885)

Φιλικός και στρατιωτικός του 1821, από τις Κυδωνίες Μ.Ασίας.

Πλαπούτας, Δημήτριος ή Κολιόπουλος (1786-1864)

Αγωνιστής του 1821, στρατηγός από τη μεγάλη οικογένεια των Πλαπουταίων της Γορτυνίας.

Ο Δημήτρης (Δημητράκης) Πλαπούτας (ή Κολιόπουλος) ήταν Έλληνας στρατηγός, βουλευτής Καρύταινας (1844-1847), γερουσιαστής (1847-1862), επίτιμος υπασπιστής του βασιλιά Όθωνα, Διοικητής της 12ης Τετραρχίας Αρκαδίας της Βασιλικής Φάλαγγας του Όθωνα, και αγωνιστής της ελληνικής επανάστασης.

Ήταν φιλικός, επικεφαλής του αγώνα στην Αρκαδία μαζί με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Συγκρότησε δικό του στρατό και διακρίθηκε στη μάχη του Βαλτετσίου και στη πολιορκία της Τρίπολης.

Αργότερα με τον ερχομό του Ιμπραήμ πολέμησε μαζί με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.

Πλυτάς (ή Πλητάς) Φίλιππος (+1826)

Αγωνιστής του 1821 από την Άνδρο (ή κατ’ άλλους από τη Χίο).

Πολυζωίδης Αναστάσιος (1802-1873)

Δικαστικός, πολιτικός και λόγιος από το Μελένικο της Μακεδονίας.

Διατύπωσε μαζί με άλλους το κείμενο του Συντάγματος της Επιδαύρου και την Επαναστατική Διακήρυξη της 15 Ιανουαρίου 1822.

Ποριώτης, Ιωάννης

Αθηναίος αγωνιστής της Επανάστασης του 1821.

Πουκεβίλ, Φρανσουά (Pouqeville προφέρεται Πουκβίλ, 1770-1838)

Γάλλος διπλωμάτης, περιηγητής και ιστορικός από το Μαλρώ, θερμός φιλέλληνας.

Τα έργα του συνέβαλαν πολύ στην ανάπτυξη του φιλελληνικού ρεύματος στην Ευρώπη.

Πραΐδης, Γεώργιος (1791-1873)

Πολιτικός από τα Μουδανιά της Μ.Ασίας.

Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία στο Βουκουρέστι. Κατά την Επανάσταση του 1821 κατέβηκε στην Ελλάδα και υπηρέτησε κοντά στον Αλεξ. Μαυροκορδάτο.

Ράγκος

Επώνυμο αγωνιστών του 1821:

Ράγκος Κωνσταντίνος

Οπλαρχηγός-αρματολός των Αγράφων, πρόκριτος και στρατηγός κατά την Επανάσταση του 1821

Ράγκος, Ιωάννης (1790-1865)

Φιλικός και οπλαρχηγός κατά την Επανάσταση του 1821, από το Βάλτο.

Ράγκος, Πάνος

Αγωνιστής του 1821. Διετέλεσε μέλος του Πανελληνίου επί Καποδίστρια (1828).

Ράδος

Επώνυμο δύο επιφανών Ελλήνων, παππού και εγγονού:

Ράδος, Κωνσταντίνος (1785-1865)

Φιλικός και αγωνιστής του 1821, από την Ήπειρο. Σημ. Στην υπ’αρ. 1205/1928 Πράξη Ονοματοθεσίας της οδού δεν αναγράφεται για ποιόν από τους δύο Κωνσταντίνους Ράδους πρόκειται.

Μάλλον θα πρόκειται για τον πρώτο, αφού κατά την εποχή της ονοματοθεσίας ζούσε ακόμη ο δεύτερος.

Ραζηκότσικας (Ραζή-Κότσικας), Αθανάσιος (1798-1826)

Οπλαρχηγός της Επανάστασης του 1821, από αρχοντική οικογένεια του Μεσολογγίου.

Ράμφος, Κωνσταντίνος (Κωνσταντής, 1776-1871)

Αγωνιστής του 1821, δημοσιογράφος και συγγραφέας από τη Χίο.

Ρατζιέρης (το σωστό είναι Ραζιέρι, Rasieri, +1825)

Ιταλός φιλέλληνας από το Πεδεμόντιο ή από τη Σαρδηνία, αξιωματικός του μηχανικού.

Ραφτόπουλος (ή Ραπτόπουλος), Χριστόδουλος

Οπλαρχηγός, αγωνιστής του 1821.

Ρέντης, Θεοχάρης (1778-1825)

Προεστός της Πελοποννήσου, φιλικός και πολιτικός του 1821, από την Κόρινθο.

Ρήγας, Βελεστινλής ή Φεραίος (1757-1798)

Εθνομάρτυς, πρόδρομος της Ελληνικής Επανάστασης και του Ελληνικού Διαφωτισμού, και κήρυκας της Βαλκανικής Ομοσπονδίας, από το Βελεστίνο (αρχ. Φεραί) της Θεσσαλίας.

Ριγκάλ, Στέφανος, Κλαύδιος (Rigal, +1827)

Αξιωματικός του γαλλικού στρατού και φιλέλληνας, από την πόλη Αρλ.

Με την κήρυξη της Επανάστασης του 1821 ήλθε στην Ελλάδα και κατατάχθηκε στο λόχο των Φιλελλήνων.

Ριζάρης Γεώργιος (1769-1841)

Εργάστηκε ως έμπορος στη Ρωσία (από το 1806) μαζί με τον αδελφό του Μάνθο και βοήθησε οικονομικά τον Αγώνα.

Ρόδιος, Παναγιώτης (1789-1851)

Πολιτικός και στρατιωτικός, αγωνιστής του 1821, από τη Ρόδο.

Ροζαρόλ ή Ροζαρόλι, Ιωσήφ (υποστράτηγος βαρώνος Ροζαρόλ Σκόρζα, Rossaroli, 1775-1825)

Ιταλός στρατιωτικός και φιλέλληνας από τη Νεάπολη, καταγόμενος από τους κόμητες Λαβάνια.

Ρομπέρ, Φραγκίσκος (Robert, 1796q-1826)

Γάλλος φιλέλληνας, αξιωματικός (ταγματάρχης) του στρατού του Ναπολέοντος.

Μετά την έναρξη της Επανάστασης του 1821 ήλθε στην Ελλάδα και κατατάχθηκε στο σώμα των Φιλελλήνων.

Ρουμπέσης Δήμος (+1821)

Οπλαρχηγός του 1821 από την Αθήνα.

Ρώμας

Επώνυμο οικογένειας ευπατρίδων της Ζακύνθου.

Σάλωνα

Μεσαιωνική ονομασία της Άμφισσας, που διατηρήθηκε μέχρι τα νεότερα χρόνια.

Με το όνομα ”Συνέλευση των Σαλώνων” είναι γνωστή η συνέλευση της 15-19 Νοεμβρίου 1821 στην Άμφισσα, με την οποία συστήθηκε ο Άρειος Πάγος της Ανατολικής Ελλάδας.

Σάμος

Νησί του Ανατολικού Αιγαίου, πολύ κοντά στη Μικρασιατική ακτή.

Η Επανάσταση, κηρύχθηκε εκεί στις 17 Απριλίου 1821 με αρχηγό τον Λυκούργο Λογοθέτη.

Στις 5 Αυγούστου 1824 έγινε η ναυμαχία της Σάμου (περισσότερο γνωστή ως ναυμαχία του Γέροντα) στην οποία οι Έλληνες νίκησαν τον τουρκικό στόλο.

Σανταρόζα, κόμης Σαντόρε ντι- (Santarosa, 1783-1825)

Ιταλός φιλέλληνας από το Σαβιλιάνο της Σαβοΐας.

Σαράντης, Βασίλειος (+1821)

Αθηναίος πρόκριτος των αρχών του 19ου αι.

Στις 10 Απριλίου 1821, λίγο πριν την έναρξη της Επανάστασης στην Αττική, συνελήφθη ως όμηρος από τους Τούρκους, φυλακίστηκε στην Ακρόπολη και λίγο αργότερα εκτελέστηκε.

Σαρκουδίνος, Δημήτριος(Μήτρος, 1796-1826)

Αγωνιστής του 1821.

Σαρρής, Νικόλαος (1794-1823)

Αθηναίος οπλαρχηγός, αγωνιστής του 1821.

Σατωβριάνδος, Φρανσουά Ωγκύστ Ρενέ υποκόμης- (Chauteaubriand, 1768-1848)

Γάλλος συγγραφέας, πρόδρομος του Ρομαντισμού, ακαδημαϊκός και πολιτικός, θερμός φιλέλληνας.

Σαχίνης, Γεώργιος (1789-1864)

Υδραίος ναύαρχος και αγωνιστής του 1821 (το επώνυμο του προέρχεται από την τουρκική λέξη ”σα(χ)ίν” που σημαίνει γεράκι.

Ηταν πλοιοκτήτης, αγωνιστής του 1821 και ένας από τους ικανότερους ναυμάχους της εποχής.

Όταν ξέσπασε η επανάσταση βρισκόταν στη Σικελία.

Αμέσως γύρισε και εντάχθηκε στον ναυτικό στόλο της Ύδρας, με το πλοίο του Μιλτιάδης με το οποίο πήρε μέρος σε πάνω από είκοσι ναυμαχίες υπό τον ναύαρχο Ανδρέα Μιαούλη.

Το 1823 έγινε διοικητής Σύρου και Μυκόνου.

Με την έλευση του Καποδίστρια το 1828 έγινε κυβερνήτης της εθνικής κορβέτας Ύδρα με την οποία του ανατέθηκε ο αποκλεισμός του Μαλιακού Κόλπου.

Σαχτούρης, Γεώργιος (1783-1841)

Υδραίος ναυτικός, αγωνιστής του 1821.

Σεβαλιέ Λουϊ-Λουδοβίκος (Chevalier +1822)

Ελβετός αντισυνταγματάρχης και φιλέλληνας από την πόλη Ορντρ (Ordre).

Σέκερης

Επώνυμο τριών αδελφών από την Τρίπολη (Αθανασίου, Παναγιώτη και Γεωργίου), επιφανών φιλικών.

Ο Γεώργιος (+1822) ήταν ο πρώτος από τους αδελφούς που έγινε φιλικός και μύησε και τους άλλους δύο.

Σέλλεϋ, Πέρσυ Μπυςς (Sheley, 1792-1822)

Ένας από τους μεγαλύτερους λυρικούς ποιητές της Αγγλίας και θερμός φιλέλληνας.

Σήφακας, Αντώνιος (+1897)

Περιώνυμος κρητικός οπλαρχηγός, από ιστορική οικογένεια του Αποκορώνου.

Ήταν νεότερος αδελφός του οπλαρχηγού Ιωσήφ (Σήφη) Κωνσταντουδάκη ή Σήφακα (1774-1823) και πήρε μέρος σε όλους τους αγώνες της Κρήτης από το 1821 έως το 1878.

Σισίνης, Γεώργιος (1769-1831)

Αγωνιστής του 1821 από τη Γαστούνη, ένας από τους προκρίτους της πόλεως.

Σκαλτσάς Δήμος ή Σκαλτσοδήμος (+1826)

Αγωνιστής του 1821 από την Αρτοτίνα (γεννήθηκε στα τέλη του 18ου αι.), οπλαρχηγός Δωρίδας.

Σκουζές, Παναγής (1777-1847)

Αθηναίος οπλαρχηγός και αγωνιστής του 1821, από παλιά αλλά φτωχή σε μετρητά αθηναϊκή οικογένεια.

Σκουλένι (Sculiani)

Χωριό της Μολδαβίας (Ρουμανία) στον ποταμό Σίζα, παραπόταμο του Προύθου.

Κοντά βρίσκεται η Μονή Σκουλενίου, όπου στις 16-17 Ιουνίου 1821 έγινε η τελευταία μάχη της Επανάστασης στη Μολδοβλαχία.

Σκουρτανιώτης

Επώνυμο δύο αγωνιστών του 1821.

Ο Γεώργιος Σκουρτανιώτης ήταν οπλαρχηγός από την Αττική.

Ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης(1793-1825) ήταν οπλαρχηγός από τα Σκούρτα Θηβών.

Σκουφάς, Νικόλαος (1779-1818)

Ένας από τους ιδρυτές της Φιλικής Εταιρεία (στην οποία είχε τα συνθηματικά στοιχεία Α.Γ.) από το Κομπότι της Άρτας.

Σκούφος, Γεώργιος (1803-1873)

Αγωνιστής του 1821 και πολιτικός δήμαρχος Αθηναίων.

Σολιώτης ή Χριστοδούλου Νικόλαος(1785-1841)

Φιλικός και οπλαρχηγός, από το χωριό Σόλοι των Καλαβρύτων, ένας από τους πρωτοπόρους στην κήρυξη της Επανάστασης του 1821.

Σολωμός, Διονύσιος (1798-1857)

Ο εθνικός μας ποιητής. Το 1823, εμπνεόμενος από την Ελληνική Επανάσταση, έγραψε το μεγαλειώδη ”Ύμνον προς την Ελευθερίαν”, τα τρία πρώτα τετράστιχα του οποίου μελοποιημένα από τον Νικόλαο Μάντζαρο αποτελούν τον Εθνικό μας Ύμνο (από το 1864).

Σούκας Γ.

Δεν βρέθηκαν στοιχεία για τον Γ. Σούκα, είναι πάρα πολύ πιθανό όμως να πρόκειται για τον Σουλιώτη Γούζιο Ζούκα, αγωνιστή του 1821.

Σούλι

Χωριό της Ηπείρου ΝΔ των Ιωαννίνων.

Ο ηρωισμός των Σουλιωτών και η αγάπη τους για την ελευθερία έμεινε παροιμιώδης.

Σουλιώτες

Οι κάτοικοι της περιοχής του Σουλίου. Σημαντικές σουλιώτικες οικογένειες (φάρες) ήταν οι Τζαβελλαίοι, οι Μποτσαραίοι, οι Δράκοι, οι Δαγκλήδες κ.ά.

Σουλτάνης, Γιαννούλης ή Γιαννάκης (1790-1826)

Οπλαρχηγός της Ακαρνανίας από τη Βόνιτσα.

Πολέμησε στο Μεσολόγγι, όπου διακρίθηκε ιδιαίτερα κατά την Έξοδο (10 Απριλίου 1826).

Σοφιανόπουλος, Παναγιώτης (Παναγής, 1786-1856)

Γιατρός (ιατροφιλόσοφος) και αγωνιστής του 1821 από το Σοπωτό Καλαβρύτων.

Σπέτσες

Νησί του Μυρτώου πελάγους στην είσοδο του Αργολικού Κόλπου, κοντά στην Ερμιονίδα.

Ο στόλος τους ήταν παρών σε όλες τις ναυτικές επιχειρήσεις της περιόδου 1821-1830, στις οποίες και διακρίθηκε.

Στις 8 Σεπτεμβρίου 1822 έγινε νικηφόρα για τους Έλληνες ναυμαχία στον πορθμό των Σπετσών.

Πατρίδα της Μπουμπουλίνας.

Σπηλιάδης, Νικόλαος (1785-1867)

Αγωνιστής του 1821 και πολιτικός από την Τριπολιτσά.

Στάϊκος

Επώνυμο παλιάς αρχοντικής οικογένειας από το Αγρίνιο.

Αναφέρεται από το 17ο αι., και πολλά μέλη της διακρίθηκαν ως φιλικοί, αγωνιστές του 1821, πολιτικοί κλπ.

Στάικος Σταϊκόπουλος (1798-1835)

Αγωνιστής του 1821 και πορθητής του Παλαμηδίου.

Στάνχωπ, Λέστερ (Stanhope, 1784-1862)

Άγγλος ευγενής (κόμης του Χάρρινγκτον), συνταγματάρχης, φίλος του Λόρδου Βύρωνος και θερμός φιλέλληνας, μέλος της Εταιρείας των Φιλομούσων.

Σταύρου Γεώργιος (1788-1869)

Τραπεζίτης από τα Ιωάννινα, ιδρυτής της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος.

Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και βοήθησε ποικιλοτρόπως την Επανάσταση (αποστολή όπλων, τροφίμων κ.λπ.).

Στραταίοι

Οικογένεια αρματολών και αγωνιστών του 1821 από το Βάλτο της Ακαρνανία;, ηπειρωτικής καταγωγής.

Στρατούλας, Μανούσος (+1821)

Κρητικός οπλαρχηγός.

Στρίγκος, Ιωάννης (1790 – 1875)

Γεννήθηκε στο Κρανίδι Ερμιόνης και ήταν γιος του Νικόλαου Στρίγκου.

Με την έναρξη της επανάστασης συγκρότησε δικό του στρατιωτικό σώμα συμμετέχοντας στην πολιορκία της Τριπολιτσάς υπο τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη , του οποίου ήταν και προσωπικός φίλος.

Επίσης έλαβε μέρος και στην πολιορκία του Ναυπλίου , στην μάχη των Δερβενακίων καθώς και σε διάφορες μάχες υπό τον Μακρυγιάννη .

Για την προσφορά του στον αγώνα του δόθηκε το αξίωμα του χιλιάρχου.

Γιος του ήταν ο Κωνσταντίνος Στρίγκος και εγγονός του ο πολιτικός και επιχειρηματίας Γεώργιος Στρίγκος .

Στριφτόμπολας, Αναγνώστης (1778-1821)

Φιλικός, αγωνιστής του 1821 από την Κέρτεζη των Καλαβρύτων, ανιψιός του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.

Στρογκόνωφ, Γρηγόριος Αλεξάνδροβιτς (1770-1857)

Ρώσος διπλωμάτης, από μεγάλη οικογένεια ευγενών.

Ήταν πρεσβευτής στην Τουρκία την εποχή της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.

Θερμός φιλέλληνας, βοήθησε με κάθε τρόπο τον Αγώνα.

Συμεών Ζαχαρίτσας (1787-1827)

γιος του. Διέθεσε ολόκληρη την περιουσία του για τον Αγώνα, πήρε μέρος στην πολιορκία της Ακροπόλεως και έπεσε στη μάχη του Αναλάτου.

Σφαέλ(λ)ος, Ανδρέας (+1821)

Αγωνιστής και φιλικός (1819), από την Κεφαλονιά.

Σφακτηρία

Βραχώδες και ακατοίκητο νησί μπροστά στο λιμάνι της Πύλου, το οποίο κλείνει από τα δυτικά..

Στην Επανάσταση του 1821 έγιναν εκεί (Απρίλιος 1825) μεγάλες συγκρούσεις ανάμεσα στο στρατό του Ιμπραήμ και τους εκεί οχυρωμένους Έλληνες, δυσμενείς για τους τελευταίους.

Σωνιέρος, Σπυρίδων (Saunier, 1798-1864)

Κερκυραίος ελληνογάλλος αγωνιστής του 1821.

Ταϊχμάν, Γουλιέλμος (Teichmann, +1822)

Γερμανός (Πρώσος) φιλέλληνας υπολοχαγός από το Βερολίνο, που σκοτώθηκε στη μάχη του Πέτα (4 Ιουλίου 1822).

Ταρέλλα, Πέτρος (Tarella, +1822)

Ιταλός φιλέλληνας, από το Πεδεμόντιο. Πολέμησε στη μάχη του Πέτα, όπου και τραυματίστηκε βαριά, ενώ υποχωρούσε με το σύνταγμά του μέσα από το χωριό.

Πέθανε έπειτα από λίγο στην Άρτα.

Τερτσέτης, Γεώργιος (1800-1874)

Δικαστικός, συγγραφέας και ποιητής της Επτανησιακής Σχολής, από τη Ζάκυνθο.

Αργότερα (1833) έγινε δικαστής στο Ναύπλιο.

Κατά τη δίκη του Θεοδ. Κολοκοτρώνη (1834), μαζί με τον Πρόεδρο του Δικαστηρίου Δ. Πολυζωίδη, αρνήθηκε να υπογράψει την καταδίκη του ”Γέρου του Μωρηά” σε θάνατο.

Τζαβέλλας (ή Τσαβέλλας)

Επώνυμο μιας από τις πιο σημαντικές φάρες (οικογένειες) του Σουλίου.

Τζαβέλλας Κίτσος (Σούλι, 1801 – Μεσολόγγι, 9 Μαρτίου 1855)

Έλληνας αγωνιστής της επανάστασης του 1821 από το Σούλι της Ηπείρου και μετέπειτα στρατηγός, υπουργός και πρωθυπουργός.

Γυιος του Φώτου Τζαβέλα και εγγονός του Λάμπρου Τζαβέλα και της Μόσχως.

Πέρασε τα πρώτα χρόνια της ζωής του στην Κέρκυρα, όπου κατέφυγε η οικογένειά του όταν καταλήφθηκε το Σούλι το 1803 από τον Αλή Πασά και το 1820 γύρισε μαζί με τους Σουλιώτες στην πατρίδα του, όπου ανακηρύχτηκε καπετάνιος – αρχηγός, σε ηλικία μόλις 19 χρονών.

Το 1822 πήρε μέρος, μαζί με το Μάρκο Μπότσαρη, στην Πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου το φθινόπωρο του 1822 και στη μάχη του Κεφαλόβρυσου τον Αύγουστο του 1823.

Πήρε μέρος και στη πολιορκία του Αιτωλικού το 1823.

Στις αρχές Ιουνίου του 1823 έλαβε το δίπλωμα στρατηγίας και μπόρεσε έτσι να πολεμήσει και να διακριθεί στις μάχες στο Κεφαλόβρυσο Καρπενησίου (8 Αυγούστου 1823), στην Καλιακούδα (28 Αυγούστου 1823), οπότε μετά το θάνατο του Ζυγούρη Τζαβέλα έγινε αρχηγός του σώματος των Σουλιωτών αλλά και στο σκαλί του Ανατολικού (17 Νοεμβρίου 1823).

Συνεργάστηκε με τον Καραϊσκάκη στη νίκη της Άμπλιανης στις 14 Ιουλίου 1824 όπου για την ηρωική του δράση όλοι τον αποκαλούσαν “Ο Ήρωας της Άμπλιανης”.

Την Άνοιξη του 1825 ακολούθησαν οι μάχες εναντίον του Ιμπραήμ.

Έλαβε μέρος στη μάχη που διεξήχθη στο Κρεμμύδι (7 Απριλίου 1825), όπου οι Έλληνες με αρχηγό το ναυτικό Σκούρτη, άπειρο στους αγώνες στην ξηρά υπέστησαν συντριπτική ήττα.

Εν συνεχεία μετά την επιστροφή των Ρουμελιώτικων στρατευμάτων στη Στερεά Ελλάδα κατήγαγε μαζί με τον Γ. Καραισκάκη σημαντική νίκη κατά των Τούρκων στο Δίστομο (9 Ιουνίου 1825).

Στη συνέχεια μετακινήθηκε στη Δυτική Στερεά Ελλάδα και υποστήριξε με τα σώματα που τελούσαν υπό τον Γ. Καραισκάκη, τον αγώνα των εγκλείστων στη Γ’ Πολιορκία του Μεσολογγίου (15 Απριλίου 1825 – 10 Απριλίου 1826) με κορυφαία πράξη του τη νυχτερινή έφοδο κατά του Τουρκικού στρατοπέδου στις 25 Ιουλίου 1825, σε συνεργασία με τους πολιορκημένους.

Στις 7 Αυγούστου 1825 εισήλθε στην πόλη επικεφαλής 580 ανδρών ενισχύοντας την άμυνά της και διαπρέποντας στις εκτός των τειχών εφόδους κατά των Τουρκοαιγυπτίων.

Στις 28 Φεβρουαρίου 1826 ηγήθηκε της επίθεσης των Ελλήνων εναντίον του στρατοπέδου του Κιουταχή, ενώ ταυτόχρονα οι Τουρκοαιγύπτιοι καταλάμβαναν τη στρατηγικής αξίας νησίδα του Ντολμά Αιτωλικού.

Στις 25 Μαρτίου 1826 πρωταγωνίστησε στη θρυλική μάχη της Κλείσοβας, η οποία στοίχισε στους επιτιθέμενους Τουρκοαιγύπτιους 3.500 νεκρούς και τραυματίες.

Κατά την έξοδο της Φρουράς του Μεσολογγίου που ακολούθησε, οδήγησε μία από τις τρεις φάλαγγες των Εξοδιτών και κατέφυγε στο Ναύπλιο.

Αργότερα, το 1827, πολέμησε στην Αττική με τον Γ. Καραισκάκη, μετά το θάνατο του οποίου διορίστηκε αρχηγός του στρατοπέδου στον Πειραιά.

Ο Καποδίστριας τον έκανε χιλίαρχο της Α’ Χιλιαρχίας το 1828, αναθέτοντάς του μάλιστα να εκκαθαρίσει την Στερεά Ελλάδα από τους Τουρκαλβανούς και τους Τουρκοαιγυπτίους, ενώ το 1829 συμμετείχε στην ανακατάληψη του Αντιρρίου, της Ναυπάκτου και του Μεσολογγίου

Τζαβέλλας Λάμπρος (Σούλι, 1745 – 1795)

Αρχηγός της φάρας (πατριάς) των Τζαβελλαίων, Ελληνικής οικογένειας από το Σούλι του νομού Θεσπρωτίας.

Η δράση του μαρτυρείται από το 1789.

Σε έγγραφο που υπάρχει από εκείνη την εποχή, φαίνεται πως ο Τζαβέλλας δίνει την υπόσχεση να επιτεθεί στους Τούρκους και τους Τουρκαλβανούς της Στεράς Ελλάδας.

Ο Αλι Πασάς επιτέθηκε στο Σούλι με 10.000 Τούρκους κι Αλβανούς τον Ιούλιο του 1792.

Στη μάχη της Κιάφας, οι Τουρκαλβανοί αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν αφήνοντάς χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες.

Δυστυχώς, όμως, στην μάχη αυτή, τραυματίστηκε κι ο Λάμπρος.

Πέθανε, τελικώς, τρία χρόνια αργότερα.

Τζαβέλλας Φώτος

Διαδέχθηκε τον πατέρα του στην ηγεσία των Σουλιωτών, μετά την μάχη της Κιάφας και την ήττα του Αλή Πασά.

Παρά τη συνθηκολόγηση, ο Αλή Πασάς ξεκίνησε νέες επιθέσεις (1800 – 1803) εναντίον των Σουλιωτών.

Ο Φώτος Τζαβέλλας διακρίθηκε στις μάχες αυτές για τον ηρωισμό του και το πνεύμα του ηγέτη.

Τον Δεκέμβριο του 1803, ο Τουρκαλβανός άρχοντας καταλαμβάνει το Σούλι.

Οι Σουλιώτες αναγκάζονται να διασκορπιστούν.

Ο Φώτος Τζαβέλλας κατέφυγε στην Πάργα κι έπειτα στην Κέρκυρα, όπου, άλλωστε, είχαν προσφύγει πολλές Σουλιώτικες φάρες.

Στην Κέρκυρα υπηρέτησε ως αξιωματικός στο στρατιωτικό σώμα που είχε δημιουργηθεί από τους Ρώσους, προκειμένου να προστατέψουν το νησί που τότε κατείχαν.

Στο εν λόγω σώμα είχαν ενταχθεί κι άλλοι Σουλιώτες, πολλοί κλεφταρματολοί, ντόπιοι νησιώτες κι εθελοντές από την κυρίως Ήπειρο.

Το 1807 η Κέρκυρα καταλαμβάνεται από τους Γάλλους.

Ο Φώτος Τζαβέλλας ορίστηκε από τους Γάλλους χιλίαρχος του Συντάγματος τους.

Πέθανε λίγο αργότερα με τον βαθμό αυτό.

Τζέβας, Δημήτριος (+1827)

Αθηναίος οπλαρχηγός από τη Χασιά, που πήρε μέρος στην Επανάσταση του 1821.

Τζιραίοι

Εθνομάρτυρες από την Κωνσταντινούπολη, πατέρας και γιος.

Ο Στέφανος Τζίρας ή Τσιράς και ο γιος του Αντώνιος Τζιράς ή Τσιράς συνελήφθησαν στην Κωνσταντινούπολη από τους Τούρκους μόλις κηρύχθηκε η Επανάσταση το 1821 και αποκεφαλίστηκαν επειδή η καταγωγή της οικογένειας ήταν από την Πελοπόννησο.

Τζώρτζ, σερ Ριχάρδος (Church, προφ.

Τσέρτς, επικράτησε το Τσώρτς 1784-1873)

Στρατιωτικός και φιλέλληνας από το Κορκ της Ιρλανδίας.

Τομπάζης

Επώνυμο επιφανούς οικογένειας από τα Βουρλά της Μ. Ασίας που εγκαταστάθηκε στην Ύδρα το 1668.

Τορβάς, Γεώργιος

Αγωνιστής κατά την Επανάσταση του 1821.

Τούσας, Αθανάσιος (+1827)

Οπλαρχηγός του 1821.

Τράιμπερ, Ερρίκος (TreiberB, 1769-1882)

Γερμανός γιατρός και φιλέλληνας από το Μαϊνίγγεν της Σαξονίας.

Τράκας, Κομνάς (1786-1840)

Φιλικός, αρματολός και αγωνιστής του 1821, από την Αγοριανή της Φθιώτιδας.

Τριανταφύλλου, Σπυρίδων

Ιερομόναχος και εθνομάρτυς.

Αποκεφαλίστηκε από τους Τούρκους κατά την Επανάσταση του 1821.

Τρικούπης, Σπυρίδων (1788-1873)

Διακεκριμένος πολιτικός, ιστοριογράφος και λόγιος, από το Μεσολόγγι.

Είναι ο πρώτος πρωθυπουργός του ελεύθερου Ελληνικού Κράτους.

Τρίπολις

Πόλη της Πελοποννήσου, πρωτεύουσα του νομού Αρκαδίας στην επαρχία Μαντινείας. Μετά την κατάληψή της χρησίμευσε ως έδρα της Πελοποννησιακής Γερουσίας και ως κέντρο διεξαγωγής του Αγώνα στην Πελοπόννησο.

Όταν ο Ιμπραήμ ήλθε σε βοήθεια των Τούρκων το 1825, πέτυχε να καταλάβει την πόλη, την οποία όμως κατέστρεψε προηγουμένως ο Θ. Κολοκοτρώνης για να μην χρησιμοποιηθεί ως βάση των Αιγυπτίων.

Απελευθερώθηκε οριστικά το 1828, μετά τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου, και από τότε ακολούθησε τις τύχες του νέου Ελληνικού Κράτους.

Τρίπος, Σάββας (1790-1850)

Υδραίος αγωνιστής, γιος του Γεωργίου Τρίπου, καγκελάριου της Ύδρας.

Τρουπάκης

Επώνυμο επιφανούς οικογένειας της Μάνης, που καταγόταν από τον κλάδο των Παλαιολόγων του Μυστρά.

Μέλη της πήραν μέρος στον αγώνα του 1821.

Τσακάλωφ, Αθανάσιος (1788-1851)

Ένας από τους ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας, της οποίας θεωρείται ο αρχηγός, από τα Γιάννενα (συνθηματικά του στοιχεία στην Εταιρεία ήταν τα Α.Β.).

Τσαμαδός, Αναστάσιος (1774-1825)

Γενναίος ναυτικός, αγωνιστής του 1821 από την Ύδρα.

Τσελεπής, Γεώργιος (+1827)

Οπλαρχηγός του 1821, από την Αίγινα.

Τσέλιος, Δήμος ή Δημοτσέλιος ή Γεροδήμος (1785-1854)

Περίφημος στρατηγός της Επανάστασης του 1821, από τη Ζέβιτσα της Ακαρνανίας.

Τσέντνερ, ιππότης Φρειδερίκος φον-(Zentner)

Φιλέλληνας βαυαρός αξιωματικός (λοχαγός) του μηχανικού, από αριστοκρατική οικογένειας.

Τσοπανάκος (1789-1825)

Παρωνύμιο του λαϊκού ποιητή του Αγώνα Παναγιώτη Κάλλα, από τη Δημητσάνα.

Τσουδερός, Γεώργιος (1786-1859)

Από τα ηγετικά στελέχη της Επανάστασης του 1821.

Τσουδερός, Μελχισεδέκ (1770-1822)

Αδελφός του προηγούμενου, ηγούμενος της Μονής Πρέβελα και φιλικός.

Ύδρα

Βραχώδες και άνυδρο νησί του Αργολικού Κόλπου.

Σε όλη τη διάρκεια του Αγώνα το ελληνικό ναυτικό αποτελούσαν σχεδόν μόνο υδραίικα, σπετσιώτικα και ψαριανά πλοία.

Ο Ιμπραήμ αποκάλεσε την Ύδρα ”Μικρή Αγγλία” όταν έφθασε με το στρατό του στην απέναντι ακτή της Πελοποννήσου, αποκλήθηκε δε επίσης και ”Ελληνική Βενετία” επειδή ήταν πολιτικό και ναυτικό κέντρο.

Υπατρος, Δημήτριος (περ. 1788-1820)

Γιατρός από το Μέτσοβο, από τα πιο δραστήρια μέλη της Φιλικής Εταιρείας, στην οποία μυήθηκε το 1818.

Υψηλάντης

Παλαιά και αρχοντική οικογένεια, που συγγένεψε με τη βυζαντινή οικογένεια των Ξιφιλίνων.

Φαβιέρος, Κάρολος-Νικόλαος βαρώνος- (Fabvier, 1782-1855)

Γάλλος φιλέλληνας, συνταγματάρχης του πυροβολικού, που ήλθε και έδρασε στην Ελλάδα κατά την Επανάσταση του 1821.

Φαναριώται

Οι κάτοικοι που αποτελούσαν την ελληνική αριστοκρατία της Κωνσταντινουπόλεως.

Φαρμάκης, Ιωάννης Χατζή (1772-1821)

Περίφημος οπλαρχηγός του Ολύμπου και φιλικός, από τη Βλάτση (Μπλάτσι) της Δυτ. Μακεδονίας.

Φαρμακίδης, Θεόκλητος (1784-1860)

Περίφημος θεολόγος και κληρικός από το Νιμπεγλέρ (σημερινή Νίκαια) της Θεσσαλίας.

Στη Βιέννη εξέδιδε, μαζί με τον Κωνσταντίνο Κοκκινάκη, το περιοδικό ”Λόγιος Ερμής” και αργότερα στην Καλαμάτα εξέδωσε την πρώτη ελληνική εφημερίδα (”Ελληνική Σάλπιγξ”).

Φιλέλληνες

Οι ξένοι που, από αγάπη προς την Ελλάδα, βοήθησαν κατά τον Αγώνα του 1821 για την ανεξαρτησία της είτε υλικά (στέλνοντας χρήματα και εφόδια) είτε ηθικά (λόγιοι, πολιτικοί κ.α.) είτε πολεμώντας στο πλευρό των Ελλήνων εναντίον των Τούρκων.

Φιλήμων, Ιωάννης (1798/99-1874)

Αγωνιστής του 1821, δημοσιογράφος και ιστορικός, από την Κωνσταντινούπολη, θρακικής καταγωγής.

Φιλική Εταιρεία

Μυστική Εταιρεία που ιδρύθηκε το 1814 στην Οδησσό από τους Νικόλαο Σκουφά, Εμμανουήλ Ξάνθο, Αθανάσιο Τσακάλωφ και Παναγιώτη Αναγνωστόπουλο, με σκοπό την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον τουρκικό ζυγό.

Φιλόθεος (+1821)

Επίσκοπος Δημητσάνας, λόγιος, φιλικός και εθνομάρτυς, κυπριακής καταγωγής.

Φίνλεϋ, Γεώργιος (Finley, Finlay, 1799-1875)

Βρετανός (Σκώτος), ιστορικός και φιλέλληνας, από το Φάβερσαμ.

Φλέσσας

Γρηγόριος Δίκαιος ή Φλέσσας, ο επιλεγόμενος Παπαφλέσσας, περιώνυμος αγωνιστής του 1821.

Ο Γρηγόριος Δικαίος (βαφτιστικό όνομα Γεώργιος) (Πολιανή Μεσσηνίας, 1788 – Μανιάκι Μεσσηνίας, 20 Μαΐου 1825), περισσότερο γνωστός με το παρατσούκλι Παπαφλέσσας, ήταν κληρικός, πολιτικός και αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.

Στην Κωνσταντινούπολη γνωρίστηκε με τον Αναγνωσταρά ο οποίος τον μύησε στη Φιλική Εταιρεία στις 21 Ιουνίου 1818.

Στις εργασίες της Συνέλευσης της Βοστίτσας συμμετείχε και ο Παπαφλέσσας, ο οποίος παρουσίασε τις εντολές του Αλέξανδρου Υψηλάντη σχετικά με την έναρξη της Επανάστασης στο Μοριά.

Συμμετείχε σε πολλές μάχες.
Όταν το 1825 ο Ιμπραήμ πασάς εισέβαλε στην Πελοπόννησο, ο Παπαφλέσσας εκστράτευσε ο ίδιος εναντίον του.

Το δρομολόγιό του ήταν αναχώρηση από Ναύπλιο, και μετάβαση διαδοχικά σε Τρίπολη, Λεοντάρι.

Είχε καταφέρει να συγκεντρώσει περίπου 2.000 πολεμιστές.

Στις 19 Μαΐου όταν φάνηκαν τα αιγυπτιακά στρατεύματα, περισσότεροι από 1.000 άνδρες του Παπαφλέσσα διασκορπίστηκαν και έμεινε με μόνο 600 (ή κατά άλλους 300) πολεμιστές.

Στη Μάχη στο Μανιάκι στις 20 Μαΐου, βρήκε τον θάνατο προβάλλοντας ηρωική αντίσταση μαζί με τους λίγους άνδρες που του είχαν μείνει.

Σύμφωνα με την ιστορία, που αναφέρουν και ορισμένοι ιστορικοί της επανάστασης, μετά το τέλος της μάχης ο Ιμπραήμ ζήτησε από τους στρατιώτες του να αναζητήσουν και να βρουν το νεκρό σώμα του Παπαφλέσσα.

Όταν εκείνοι το βρήκαν, τους διέταξε να τοποθετήσουν πάνω στο ακέφαλο πτώμα το κεφάλι και να τον στήσουν σε μια βελανιδιά που βρισκόταν εκεί.

Τότε ο Ιμπραήμ πλησίασε το νεκρό Παπαφλέσσα και τον φίλησε λέγοντας:«Αμαρτία να χαθεί τούτος ο πολέμαρχος!», σε ένδειξη αναγνώρισης της γενναιότητας, της ανιδιοτέλειας και του θάρρους του.

Φραντζής, Αμβρόσιος (1781-1851)

Κληρικός, αγωνιστής του 1821 και ιστορικός από το Μεσορρούγι (Νωνακρίδα) Καλαβρύτων.

Φωκάς, Γεράσιμος (περ. 1785-1829)

Φιλικός και αγωνιστής του 1821, από την Κεφαλονιά.

Φωριέλ, Κλωντ-Σαρλ (Fauriel, 1772-1844)

Γάλλος φιλόλογος και ιστορικός από το Σαιντ-Ετιέν.

Με τις μελέτες του πάνω σε θέματα της ελληνικής δημοτικής ποιήσεως, που εξέδωσε σε δυο τόμους (”Δημώδη άσματα της νεωτέρας Ελλάδος”, 1825-25) βοήθησε πολύ τον Αγώνα για την ελληνική ανεξαρτησία, παρ’όλον ότι δεν επισκέφθηκε ποτέ την Ελλάδα.

Φωτάκος (Φώτιος Χρυσανθόπουλος, 1798-1878)

Αγωνιστής του 1821, από τα Μαγούλιανα της Γορτυνίας (Αρκαδία).

Φωτήλας, Ασημάκης (1761-1835)

Πρόκριτος των Καλαβρύτων και φιλικός που διακρίθηκε για τις πολιτικές του υπηρεσίες πριν και κατά την Επανάσταση του 1821.

Φωτομάρας, Αθανάσιος (Νάσος) ή Γεροφωτομάρας

Φιλικός και στρατηγός της Επανάστασης του 1821, από το Σούλι.

Χαιρέτης

Οικογένεια από την Κρήτη, που διακρίθηκε στις κρητικές επαναστάσεις από το 1821 έως το 1866.

Χάμιλτον (Commodore Hamilton, 1788;-1856;)

Σκώτος κομμοδόρος (+αρχηγός μοίρας) του βρετανικού ναυτικού, θερμός φιλέλληνας.

Χαν, Αμεδαίος-Εμμανουήλ (Hahn, 1801-1867)

Ελβετός φιλέλληνας αξιωματικός από τη Βέρνη.

Χάου, Σαμουήλ Γκρίντλεϋ (Howe, 1801-1876)

Αμερικανός γιατρός, παιδαγωγός και φιλάνθρωπος, θερμός φιλέλληνας από τη Βοστόνη.

Ήλθε στην Ελλάδα το 1824 ως απεσταλμένος του Φιλελληνικού Κομιτάτου της Βοστόνης.

Χαραλάμπης, Σωτήριος (1760-1826)

Φιλικός, αγωνιστής του 1821, στρατιωτικός και πολιτικός, από τη Νωνακρίδα των Καλαβρύτων.

Χατζημιχάλης-Νταλιάνης (1775-1828)

Αγωνιστής του 1821 και στρατηγός με καταγωγή από το Δελβινάκι της Ηπείρου.

Χατζηπέτρος, Χριστόδουλος (1794/99-1869)

Αγωνιστής του 1821 και στρατηγός.

Χατζηχρήστος ή Χατζή-Χρήστος ή Χατζή-Χρίστος (1783-1853)

Στρατηγός, αγωνιστής του 1821, σερβικής καταγωγής, από το Βελιγράδι.

Χέϋδεν, Λογγίνος, κόμης- (Heydek και όχι Heyden, 1772-1840)

Ρώσος ναύαρχος, καταγόμενος από ευγενή οικογένεια της Ολλανδίας.

Το 1827 στάλθηκε από τον τσάρο Νικόλαο Β’ στη Μεσόγειο με τη ναυαρχίδα ”Αζόφ” και άλλα επτά πλοία.

Κατόρθωσε να πείσει τους άλλους δύο ναυάρχους της Αγγλίας Κόδριγκτον και της Γαλλίας Δεριγνύ, ότι έπρεπε να εφαρμόσουν το πρωτόκολλο του Λονδίνου, που απέβλεπε στην ελληνική ανεξαρτησία.

Χιλλ, Ιωάννης-Ερρίκος (John Henry Hill, 1791-1882)

Αμερικανός ιεραπόστολος και φιλέλληνας από την Κολούμπια.

Χίος

Ένα από τα μεγάλα νησιά του αιγαίου. Κατά την Τουρκοκρατία γνώρισε μεγάλη ακμή.

Πήρε μέρος στην Επανάσταση του 1821, αλλά το 1822 έπαθε μεγάλη καταστροφή (από τους 100.000 κατοίκους της σώθηκαν μόνο 15.000).

Τον ίδιο χρόνο, στις 6/7 Ιουλίου, ο Κ. Κανάρης πυρπόλησε στο λιμάνι της την τουρκική ναυαρχίδα.

Η καταστροφή της Χίου έκανε φοβερή εντύπωση στο εξωτερικό και πολλοί ποιητές και καλλιτέχνες εμπνεύστηκαν από το θέμα αυτό.

Περίφημα είναι το ποίημα του Βικτ. Ουγκώ ”Το Ελληνόπουλο” (1828) που μετέφρασε ο Κ. Παλαμάς και ο ζωγραφικός πίνακας του Ντελακρουά με τον τίτλο ‘‘Η Σφαγή της Χίου”.

Χριστόπουλος Αναστάσιος (+1854)

Αγωνιστής του 1821 και λόγιος από την Ανδρίτσαινα

Χρύσανθος Σερρών (1767-;)

Μητροπολίτης Σερρών από το 1811 και Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, από το Γραμματίκοβο της Μακεδονίας.

Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία το 1818 και εργάστηκε για την εξέγερση της Μακεδονίας μαζί με τον Εμμανουήλ Παππά.

Ψαλ(λ)ίδας, Αθανάσιος (1767-1829)

Λόγιος και συγγραφέας, από τα Γιάννενα, από τους εκπροσώπους του Ελληνικού Διαφωτισμού.

Ψαρά

Μικρό ιστορικό νησί του Αιγαίου, ΒΔ της Χίου.

Στις 20 Ιουνίου 1824 ο τουρκικός στόλος του Χοσρέφ Πασά επιτέθηκε στα Ψαρά και κατέστρεψε τα πάντα.

Η καταστροφή των Ψαρών συγκίνησε εξαιρετικά τους φιλέλληνες και ενέπνευσε τον Εθνικό μας ποιητή Διον. Σολωμό να γράψει το γνωστό επίγραμμα.

Ψαρουδάκης, Αναγνώστης

Εμποροπλοίαρχος και αγωνιστής του 1821, από τα Χανιά της Κρήτης με καταγωγή από τα Σφακιά.

Ψύλλας, Γεώργιος (1794-1878)

Φιλικός και πολιτικός από την Αθήνα.

Ωρκαρτ Δαυίδ (Urquhart, Ουρκουάρτος, 1805-1877)

Άγγλος (Σκώτος) φιλέλληνας, διπλωμάτης και συγγραφέας.

Ωρολογάς (Στεφανόπουλος Στέφανος)

Φιλικός από τη Ζάκυνθο, με καταγωγή από τη Γορτυνία.

ΤΟΠΟΝΗΜΙΑ

Άγραφα

Ορεινή περιοχή της Στ. Ελλάδας στο ΒΔ τμήμα της Ευρυτανίας.

Η ονομασία της οφείλεται στο ότι κατά τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας, τα χωριά της περιοχής δεν καταγράφηκαν στους φορολογικούς καταλόγους των Τούρκων, παρέμειναν δηλαδή ”άγραφα”.

Πριν από την Επανάσταση του 1821 κατέφευγαν εκεί όσοι ήθελαν να αποφύγουν τις διώξεις των Τούρκων και έτσι έγινε κέντρο επαναστατικού αγώνα, όπου έδρασαν περίφημοι κλέφτες και αρματολοί (Καραϊσκάκης, Ράγκος, κ.ά.).

Άργος

Πόλη της Πελοποννήσου.

Κατά την Επανάσταση του 1821 ήταν η έδρα της Κυβέρνησης.

Στο Άργος συνήλθαν οι Εθνοσυνελεύσεις Α΄ (1821), που συνέχισε τις εργασίες της στην Επίδαυρο, η Δ΄ (1829) και Ε΄ (1831).

Άστιγξ, Φραγκίσκος Άμπνεϋ (Hastings, 1794-1828)

Άγγλος αξιωματικός του ναυτικού και θερμός φιλέλληνας.

Με το ατμήλατο πλοίο ”Καρτερία” πήρε μέρος σε πολλές ναυτικές επιχειρήσεις με μεγάλη επιτυχία (Βόλος, Βασιλάδι κ.ά.). κατά την από θάλασσα επίθεση στο Μεσολόγγι και το Αιτωλικό (1828), τραυματίστηκε βαριά και μετά μια εβδομάδα πέθανε στη Ζάκυνθο.

Άστρος

Παραλιακή κωμόπολη της επαρχίας Κυνουρίας.

Εκεί συνήλθε το 1823 η Β΄ Εθνική των Ελλήνων Συνέλευση.

Η Συνέλευση διήρκεσε από τις 29 Μαρτίου ως τις 18 Απριλίου και ψήφισε το λεγόμενο ”Νόμο (=Σύνταγμα) της Επιδαύρου.

ΟΝΟΜΑΤΑ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ ΕΠΩΝΥΜΩΝ ΚΑΙ  ΑΝΩΝΥΜΩΝ  

Ιωάννης Αβαρικιώτης–Μανόλης Αγαγιώτης–Γεώργιος Αγαλλόπουλος–Αναστάσιος Αγαλλόπουλος–Νικόλαος Αγαλλόπουλος–Φώτιος Αγγελίδης–Γεώργιος Αγγελινάκος–Αγγελίνας–Θεόδωρος Αγριανίτης–Νικόλαος ΑγρίμηςΣτέργιος Αδαμόπουλος–Ευστράτιος Αθανασάκος–Γεώργιος Αθανασιάδης (Καρύταινα)–Γεώργιος Αθανασιάδης Μελισταγής–Αϊβαλιώτης (αγωνιστές του 1821)–Δημήτριος Αινιάν–Αλέξιος (1821)–Αθανάσιος Αλαφρός–Δημήτριος Αλεβιζόπουλος–Κυριάκος Αλεβιζόπουλος–Σωτήριος Αλεβιζόπουλος–Ευστάθιος Αλεβίζος–Πανταζής Αλεβίζος–Μάρκος Αλεβίζος–Νικόλαος Αλεξάκος–Αλεξανδρόπουλος (όνομα αγωνιστών του ’21)–Αναγνώστης Αλεξανδρόπουλος–Κωνσταντίνος Αλεξανδρόπουλος–Λάμπρος Αλεξάνδρου–Ιωάννης Αληκάκης–Θεόδωρος Αλκαίος–Ιωάννης Αμβροσιάδης–Αμβρόσιος ο Σιναΐτης–Πάνος Αναγνωστόπουλος–Παναγιώτης Αναγνωστόπουλος–Πέτρος Αναγνωστόπουλος–Χατζηκυριαζής Αναγνώστου–Χρήστος Αναστασίου–Κωνσταντής Αναστασόπουλος–Μήτρος Αναστασόπουλος–Αναγνώστης Αναστασόπουλος–Ανδρέας Κριαράς–Κωνσταντίνος Ανδραβιδιώτης–Νικόλαος Ανδρακός–Σταύρος Ανδρακός–Νικόλαος Ανδρούλακας–Γεώργιος Ανδρούτσος–Γιώργος Ανεμογιάννης (αγωνιστής 1821)–Εμμανουήλ Αντωνιάδης–Αντώνιος Αντωνόπουλος (πολιτικός)–Γεώργιος Αντωνόπουλος (πολιτικός)–Κωνσταντίνος Αξελός–Αργύρης Αποσκίτης–Γεώργιος Αποστολίδης (Χαλκιδεύς)–Γιάννακας Αποστολόπουλος–Στάθης Αραχωβίτης–Παναγιώτης Αρβαλής–Σπύλιος Αργυρακόπουλος–Κυριακούλης Αργυροκαστρίτης–Δημήτριος Αργυρόπουλος–Κωνσταντίνος Αριστίας—Αθανάσιος Ασημακόπουλος–Θεόδωρος Ασημακόπουλος–Αθανάσιος Αστερίου–Γεώργιος Αστερίου–Παπα-Λουκάς Αυγερινός–Αγαμέμνων Γ. Αυγερινός–Ιωάννης Βαβούλας–Γεώργιος Βάγιας–Πέτρος Βακάλογου–Γεώργιος Βάλβης–Ιωάννης Βάλβης–Θεόδωρος Βαλλιάνος–Λουκάς Βαλσαμάκης–Θανασούλας Βαλτινός–Γεώργιος Βαλτινός Βανικιώτης–Γεώργιος Βάρβογλης–Παναγιώτης Βάρβογλης–Δημήτριος Βάρης–Γεώργιος Βαρνακιώτης–Γιάννος Βαρνακιώτης–Μελέτης Βασιλείου–Διονύσιος Βασιλείου–Βασιλική Φάλαγγα–Σπύρος Βελεγρής–Βενιαμίν (Μητροπολίτης Ιασίου)–Εμμανουήλ Βερνάρδος–Μουτζανάς Βερούσης–Κώστας Βέρρης–Χαράλαμπος Βιλαέτης–Οικογένεια Βισβίζη–Δρόσος Βλάμης–Θεόδωρος Βλάσσης–Γιόβας Βλαχιώτης–Μιχάλης Βλαχοκερασιώτης–Βλαχομιχάλης–Αλεξάκης Βλαχόπουλος–Κωνσταντίνος Βλαχόπουλος–Σταύρος Βλάχος–Αθανάσιος Βογορίδης–Ιντζές ΒοϊβόνταςΠιέρος Βοϊδής–Γεώργιος Βοϊνέσκος–Μιχαήλ Βουδούρης–Ιωάννης Βουκάλης–Φραντζέσκος Βούλγαρης–Αναστάσιος Βούλγαρης–Γεώργιος Βούλγαρης–Διονύσιος Βούρβαχης–Γεώργιος Βρατσάνος–Κωνσταντίνος Βρούλος–Ιωάννης Βυζούλας–Γιαννάκης Βύρας–Άνθιμος Γαζής–Γεώργιος Γαλής (Πελοποννήσιος)–Γεωργάκης Γάλιος–Δημήτριος Γαροφάλλου–Γεώργιος Γεβίδης–Γελεκτσήδες–Ιωάννης Γενοβέλης–Νικόλαος Γερακάρης–Άγγελος Γέροντας–Νικόλαος Γεωργακόπουλος–Νικόλαος Γεωργακόπουλος (Καμενίτσα)–Αντώνιος Γεωργαντάς–Σταμάτης Γεωργιάδης–Αδελφοί Γιαννακόπουλοι–Γιαννακός Καρόγλου–Γιώργος Γιαννιάς (επαναστατικός)–Παναγιώτης Γιαννόπουλος–Ηρακλής Γιαταγάνας–Παναγιώτης Γιατράκος–Απόστολος Γιαυράκος–Γιαννάκης Γιολδάσης–Ιωάννης Γιουρούκος–Κωνσταντίνος Γκίκας (αγωνιστής)–Νικόλαος Γκίκας (αγωνιστής)–Καλλίνικος Γκούμας–Κωνσταντίνος Γκόφας–Γιαννάκης Γκρίτζαλης–Δημήτριος Γκρίτζαλης–Στυλιανός Γονατάς (πρεσβύτερος)–Δημήτριος Γουβέλης–Αθανάσιος Γουδέλης–Βασίλης Γούδας–Θεόδωρος Γούλελος–Γεώργιος Γουλιμής–Ιωάννης Γούναρης–Λάμπρος Γούσης–Πήλιος Γούσης–Γρηγόριος (Μητροπολίτης Ναυπλίας)–Πιέρρος Γρηγοράκης–Τζαννετάκης Γρηγοράκης–Αθανάσιος Γρηγοριάδης–Γεώργιος Γρηγοριάδης–Γεώργιος Γρήντζαλης–Γαρδικιώτης Γρίβας–Φλώρος Γρίβας–Ναστούλης Δαγκλής–Σπύρος Δαγλιόστρος–Αθανάσιος Δαγρές–Γεώργιος Δαρειώτης–Γεώργιος Δασκαλόπουλος–Αναγνώστης Δελάκης–Δημητράκης Δεληγιάννης–Θανάσης Δεληγιάννης–Νικολάκης Δεληγιάννης–Χαράλαμπος Δεληγιάννης–Δημήτριος-Θεμιστοκλής- Τιμολέων Βισβίζης–Γεώργιος Δ. Δημητρακόπουλος–Παναγιώτης Δημητρακόπουλος–Βασίλειος Δημητρακόπουλος–Δημήτριος Δημητρακόπουλος–Κωνσταντίνος Δημίδης–Ιωάννης Δημουλίτσας–Διονύσης Διάκος–Γεώργιος Διαμαντόπουλος–Κωνσταντίνος Διαμαντόπουλος–Γεωργάκης Διγενής–Δημήτριος Δικαίος–Νικήτας Δικαίος–Χριστόδουλος Δικαίος–Αδάμ Δούκας–Γεώργιος Δρακονιανός–Γεώργιος Δράκος–Σπυρίδων Δρακούλης–Δρόσος Δρόσος–Γεώργιος Δυοβουνιώτης–Διονύσιος Ευμορφόπουλος–Νικόλαος Ζαβόλας–Μάρκος Ζαδές–Ανδρέας Ζαΐμης–Δημήτριος Ζαΐμης–Μιχαήλ Ζαλμάς–Γεώργιος Ζαλοκώστας–Ευάγγελος Ζάππας–Πάνος Ζαράγγας–Λυμπέριος Ζαριφόπουλος–Νικόλαος Ζαριφόπουλος–Πανάγος Ζάρκος–Σταμάτιος Ζάρκος–Σωτήριος Ζάρκος–Δημήτριος Ζαροκανέλλος–Ζαφείρης Ζαφειρίου–Θεόδωρος Ζαφειρίου–Αθανάσιος Ζαφειρόπουλος–Αναγνώστης Ζαφειρόπουλος–Ιωάννης Ζαφειρόπουλος (αγωνιστής)–Κωνσταντίνος Ζαφειρόπουλος (Καρύταινα)–Παναγιώτης Ζαφειρόπουλος (Άκουρος)–Παναγιώτης Ζαφειρόπουλος (Φανάρι Ολυμπίας)–Χριστόφορος Ζαχαριάδης–Γεώργιος Ζέβλης–Κωνσταντίνος Ζέβλης–Αναγνώστης Ζέρβας–Νικόλαος Ζέρβας–Θεόδωρος Ζιάκας–Αργύριος Ζούβελος–Αντώνιος Ζούρκος–Σπήλιος Ζούτος–Ανδρέας Ζυγομαλάς–Παναγιώτης Ζωγράφος–Δημήτριος Θέμελης–Ιωάννης Θέμελης–Φίλιππος Ζαφειράκη Θεοδοσίου–Νικολής Θεοδωρόπουλος–Ιωάννης Βαπτιστής Θεοτόκης–Ιωάννης Θεοφιλόπουλος–Λυμπέρης Θεοχαρόπουλος–Σωτήριος Θεοχαρόπουλος–Ηλίας Θερμησιώτης–Δημήτριος Ιμπροχώρης–Δημήτριος Ινδαρές–Ρωγών Ιωσήφ–Κώστας Καπογιωργάκης–Νικόλαος Καζής–Θεόφιλος Καΐρης–Μιχαήλ Λ. Καΐρης–Παναγιώτης Κακλαμάνος–Αντώνιος Καλαμογδάρτης–Γεώργιος Καλαράς–Νικήτας Κάλλας–Βελισάριος Καλόγερος–Σακελάριος Καλογονιώτης–Κωνσταντής Καλύβας–Σάββας Καμινάρης Φωκιανός–Αθανάσιος Καμπίτης–Παναγιώτης Κανέλος–Γεώργιος Κανάρης–Αναστάσιος Καναριώτης–Στέφανος Κανέλλος–Γρηγόριος Κανέλλος–Κωνσταντίνος Καντιώτης–Καπογιαννάκης–Αυγουστίνος Καποδίστριας–Γιαννάκης Καπούτσης–Αδελφοί Καράλη–Δημήτρης Καραμάνου–Αδελφοί Καραμεραίοι–Φώτιος Καραπάνου–Καρασπύρος–Γιαννάκης Καρατάσος–Κωνσταντίνος Καρατζάς–Παναγιώτης Καρατζάς–Νικόλαος Καραχάλιος–Θεοδόσιος Καρδαράς–Αθανάσιος Καρίγιαννης–Κωνσταντής Καρώνης–Κωνσταντίνος Κασομούλης–Φίλης Κασσανός–Χριστόφορος Καστάνης–Καφετσής–Χρήστος Καψάλης (επαναστάτης)–Ιωάννης Καψάμπελης–Γεωργάκης Καψοκαλύβας–Νικόλας Κεφαλάς–Παναγιώτης Κεφάλας–Ευστάθιος Κεχαγιάς–Νικολό Κηρούλης–Γεώργιος Κιβωτός–Αθανάσιος Κίντσος–Θεόδωρος Κιοσσές–Άγγελος Κίρζαλης–Γεώργιος Κίτσος–Σταμάτης Κλεάνθης–Παναγιώτης Κλης–Αγαθάγγελος Κοζάκης-Τυπάλδος–Γεώργιος Κοζώνης–Λουκάς Κόκκαλης–Μιχαήλ Κοκκίνης–Γεράσιμος Κόκκινος–Αναγνώστης Κοκοράκης–Παναγιώτης Κοκώνης–Τζατσίντο Κολένιο–Κολιόπουλοι–Χρήστος Κολοβός–Θεόδωρος Κολόκας–Αντώνιος Κολοκοτρώνης–Αποστόλης Κολοκοτρώνης–Δημήτριος Κολοκοτρώνης–Κωνσταντής Μ. Κολοκοτρώνης–Μάρκος Κολοκοτρώνης–Κωνσταντίνος Θ. Κολοκοτρώνης–Πάνος Κολοκοτρώνης–Αναγνώστης Κομαντάρος–Μιχαήλ Κόμητας–Σταύρος Κομπένος–Γεράσιμος Κομποθέκρας–Ανδρέας Κονδάκης–Αναγνώστης Κοντάκης–Δημήτριος Κοντόσταυλος–Γιαννούτσος Κοντάκης–Ανδρέας Κοντογούρης–Ρήγας Κοντορήγας–Νάσος Κόντος–Αντώνης Κοντοσόπουλος–Αναγνώστης Κοπανίτσας–Μιχαήλ Κόρακας–Ιωσήφ Κοράλλης–Αναγνώστης Κορδής–Αδάμ Κορέλας–Ηλίας Κορμάς–Δημήτριος Κόρπας–Παναγιώτης Κόσκορης–Λιάκος Κοσμόπουλος–Κωνσταντίνος Κοσμόπουλος (1775-1844)–Αθανάσιος Κοτζιάς–Μιχαήλ Κοτσονόπουλος–Σταμάτης Κουμανιώτης–Αντώνιος Κουμουστιώτης–Λάζαρος Κουντουριώτης–Σπυρίδων Κουρκουμέλης–Δημήτρης Κουρμούλης–Μιχάλης Κουρμούλης–Βασίλειος Κουρουσόπουλος–Χασάν Αγάς Κούρταλης–Κωνσταντίνος Κουτμάνης–Γιαννάκης Κουτρούκης–Θεόδωρος Κουτρούκης–Αναστάσιος Κουτρουμπής–Δημήτριος Κουτσογιαννόπουλος (στρατιωτικός)–Φάρα Κουτσονίκα–Αθανάσιος Κουτσονίκας–Λάμπρος Κουτσονίκας–Μάρκος Κουτσονίκας–Βενέδικτος Κραλίδης–Παναγιώτης Κρεββαττάς–Ιωάννης Κρητικός (αγωνιστής 1821)–Κωνσταντίνος Κριάρης–Αντώνιος Κριεζής–Δημήτριος Ι. Κριεζής–Νικόλαος Κριεζώτης–Πανάγος Κυβέλος–Νικόλαος Κυδωνάκης–Γεώργιος Κυριάκης–Δημήτριος Κυριακίδης–Γεώργιος Κυριακόπουλος–Αδελφοί Κυριακού–Χρήστος Κωλέττης–Κωνστάντιος Κοράλλης–Γρηγόριος Κωνσταντάς–Καπετάν Κωνσταντής–Ιωνάς Κωνσταντινίδης–Ιωάννης Κώστας–Ζαμπία Κωτσάκη–Κωνσταντίνος Λαγουμιτζής–Τριαντάφυλλος Λαζαρέτος–Ιωάννης Ν. Λαζάρου–Βασίλης Λαζάρου–Έντμουντ Λάιονς–Γεωργάκης Λαμπρόπουλος–Νικόλαος Λάμπρου–Γεώργιος Λασσάνης–Ικέσιος Λάτρης–Κωνσταντής Λαχανάς–Σταμάτιος Λεβίδης–Δημήτριος Λεβίδης (αγωνιστής του 1821)–Γεράσιμος Λειβαδάς–Λεονάρδος Λεοναρδόπουλος–Σπύρος Λεοναρδόπουλος–Δημήτριος Λεοναρδόπουλος–Θεόδωρος Λεονάρδος–Αδελφοί Λεχουρίτη–Γεώργιος Λεχουρίτης—-Γρηγόρης Λιακατάς–Αθανάσιος Λιδωρίκης–Παναγιώτης Λιδωρίκης–Γεώργιος Λιόλογλου–Γεώργιος Λογιωτατίδης–Αναστάσιος Λογιώτατος–Προκόπης Λογιώτατος–Ιωάννης Λογοθέτης–Λυκούργος Λογοθέτης==Νικόλαος Λόντος–Χαράλαμπος Λοντοτσακίρης–Λουκάς Βαγιάς–Λουντζαίοι Αγωνιστές–Ανδρέας Λουριώτης–Νικόλαος Λουριώτης–Γεώργιος Λύκος–Νικόλαος Μαγγανάς–Τάτσης Μαγγίνας–Νικόλαος Ιωσήφ Μαιζών–Δημήτριος Μακρής (στρατιωτικός)–Κωνσταντίνος Μακρής–Νικόλαος Μαλικούτης–Μάρκος Μαλλιαράκης–Ιωάννης Μαμούρης–Αναστάσιος Μανάκης–Αδαμάντιος Μάνιαρης–Γεώργιος Μάνος–Ιωάννης Μάνος–Αναγνώστης Μανουσογιαννάκης–Μήτρος Μαντάς–Σπυρίδων Μαρκέλος–Ιωάννης Μάρκου–Θεόφιλος Μασουρίδης–Ευάγγελος Ματζαράκης–Αναγνώστης Ματσούκας–Απόστολος Μαυρογένης–Νικόλαος Πιεράκος Μαυρομιχάλης–Αντώνης Μαυρομιχάλης–Γεώργιος Μαυρομιχάλης–Ηλίας Κατσάκος Μαυρομιχάλης–Ηλίας Μαυρομιχάλης–Ιωάννης Μαυρομιχάλης–Ιωάννης Π. Μαυρομιχάλης–Κυριακούλης Μαυρομιχάλης–Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης–Κωνσταντίνος Πιερράκος Μαυρομιχάλης–Αναστάσιος Μαυρομιχάλης–Ιωάννης Μελάς–Μανώλης Μελαχροινός–Γιάννης Χατσή– ΜελέτηςΜέλιοι–Αντώνιος Μέντσρος–Χατζηγιάννης Μέξης–Σπύρος Γ. Μερκούρης–Χατζηγιάννης Μερτζέλλος–Δημήτριος Μεσθενέας–Θοδωρής Μεσίσκλης–Λέων Μεσσηνέζης–Κωνσταντίνος Μεταξάς–Ιωάννης Μήλας–Ιωάννης Μήτσας–Σταμάτης Μήτσας–Γεώργιος Μήτσος–Πέτρος Μήτσος–Παναγιώτης Μηχανίδης–Δημήτριος Α. Μιαούλης–Ιωάννης Μιαούλης–Αντώνιος Μιαούλης–Τζόναθαν Μίλλερ–Γεώργιος Μιχαλάκης–Κωνσταντής Μιχαλόπουλος–Αρτέμιος Μίχος–Αλέξιος Μοσχούλας–Μουρλογεώργης–Διονύσιος Μούρτζινος–Παναγιώτης Τρουπάκης-Μούρτζινος–Γώγος Μπακόλας–Κωνσταντίνος Μπαλτάς–Δημήτριος Μπαρλαούτας–Κοσμάς Μπαρμπάτσης–Παναγιώτης Μπεγλής–Γεώργιος Μπηλίδας–Αθανάσιος Μπίμπας–Μήτρος Μπινιάρης—Φώτος Μπόμπορης–Αντώνιος Μπόνιας–Γκίκας Μπότασης–Παναγιώτης Μπότασης–Δημήτριος Ν. Μπότσαρης—-Κίτσος Μπότσαρης–Κώστας Μπότσαρης–Νικόλας Μπότσαρης–Τούσιας Μπότσαρης–Τούσιας Μπότσαρης (νεότερος)—-Νότης Μπότσαρης–Ταφήλ Μπουζ–Ιωάννης Μπουκαούρης–Μπουκουβαλαίοι–Απόστολος Μπούκουρας—-Νικόλαος Μπούκουρας–Σταμάτης Μπουντούρης–Νικόλαος Μπουντούρης–Αντώνιος Μπουρνιάς–Μπουραίοι–Νικόλαος Μυκώνιος–Παπανδρέας Μώρης–Νάκας–Λάμπρος Νάκος–Παναγιώτης Ναούμ–Κωνσταντίνος Νέγρης–Τάσος Νέζος–Νικόλαος Νίκας–Κωνσταντής Νικόδημος–Κωνσταντίνος Νικολαΐδης–Πέτρος Νικολάκος–Δήμος Νικολάου–Δημήτριος Νικολάρας–Αλέξιος Νικολόπουλος–Αντώνιος Νικολόπουλος–Ιωάννης Νικολόπουλος–Καρλ φον Νόρμαν-Έρενφελς–Ιωάννης Νοταράς–Γεώργιος Νοταράς–Πανούτσος Νοταράς–Γιάννης Νταγρές–Γεώργιος Ντέμπρελης–Σπυρίντων Ντζέροβ–Ντρέδες–Νικόλαος Ντρίβας–Εμμανουήλ Ξάνθος–Κωνσταντίνος Ξενοκράτης–Εμμανουήλ Ξένος–Ιωάσαφ Ξωπατέρας—Ιωάννης Τρύφωνος Οικονομίδης–Νικόλαος Οικονομίδης–Ιωάννης Γ. Οικονομίδης–Αθανάσιος Οικονομόπουλος–Αναγνώστης Οικονομόπουλος–Παναγιώτης Οικονομόπουλος–Μιχαήλ Οικονόμου–Χατζηλίας Οικονόμου–Ιωάννης Ολύμπιος–Βασίλειος Ορκουλάτος–Ιωάννης Ορλάνδος—Πάνος Πουτούνης–Χρύσανθος Παγώνης (ιεράρχης)–Ανδρόνικος Πάικος–Γρηγόριος Πάικος–Στέφανος Παλαιολόγος–Ρήγας Παλαμήδης–Χρήστος Παλάσκας–Σπύρος Παναγιώτης–Ζαχαρίας Παναγιωτίδης–Χρήστος Παναγούλιας–Ηλίας Πανάς–Γεώργιος Πάνου–Ζώης Πάνου–Νάκος Πανουργιάς–Πανουσάκος–Διονύσιος Πανούσης–Ιάκωβος Παξιμάδης–Αναγνώστης Παπάζογλου–Ιωάννης Παπά Κώστας–Αναγνώστης Παπαγιαννακόπουλος–Θεοδόσιος Παπαγιαννακόπουλος–Γεώργιος Ι. Παπαγιαννόπουλος–Σαράντος Παπαγιαννόπουλος–Σωτήρος Παπαγιαννόπουλος–Προκόπιος Παπαδημητρακόπουλος–Αναγνώστης Παπαδημητρακόπουλος–Ανδρέας Παπαδιαμαντόπουλος (του 1821)–Ιωάννης Γ. Παπαδιαμαντόπουλος–Αναγνώστης Παπαδόπουλος–Νικόλαος Παπαδόπουλος (αγωνιστής του 1821)–Ιωάννης Παπαδόπουλος (Καλάβρυτα)–Κωνσταντίνος Παπαζαφειρόπουλος==Οικονόμος ΠαπαηλιόπουλοςΚωνσταντίνος Παπαθανασόπουλος–Γεώργιος Παπακωστόπουλος–Νικόλαος Παπαλεξόπουλος–Ιωάννης Παπαλεξόπουλος–Κανέλος Παπαναστόπουλος–Νικήτας Παπανικητόπουλος–Ιωάννης Παπαρρηγόπουλος–Θεόδωρος Παπασημακόπουλος–Αναγνώστης Παπασταθόπουλος–Αργύριος Παπασταθόπουλος–Δημήτριος Παπατσώνης–Παναγιώτης Παπατσώνης–Αναγνώστης Παπατσώρης–Οικονόμος Παπατσώρης–Ιωάννης Παπάφης–Σπυρίδων Παπούλας–Σπυρίδων Πατούσας–Γεώργιος Παύλου–Αντώνιος Πελοπίδας–Κωνσταντίνος Πελοπίδας–Ιωάννης Θεοδοσίου Περβένας–Χριστόφορος Περραιβός–Χαράλαμπος Περρούκας–Ιωάννης Περρούκας–Ιωάννης Πέτας–Νικόλαος Πετιμεζάς–Αδελφοί Πετρακόπουλοι–Ιωάννης Πετραλιάς–Αγγελής Πετραλιάς–Αυγερινός Πετραλιάς–Ιωάννης Πετροκόπης–Δημήτριος Πετροπουλάκης–Γεώργιος Πετρόπουλος–Κωνσταντίνος Πετρόπουλος–Λάζαρος Πινότσης–Ιωάννης Κ. Πισιμίσης–Αθανάσιος Πίσσας–Ευστράτιος Πίσσας–Αναγνώστης Πιτσουνάς–Γιαννάκης Πλακωτής–Γεωργάκης Πλαπούτας–Γιαννίκος Πλαπούτας–Αναστάσιος Πλέσα–Πολογεωργάκης–Χριστόδουλος Ποριώτης–Δημήτριος Πουλικάκος (αγωνιστής)–Αδελφοί Πουρναραίοι–Νικόλαος Πρασακάκης–Παναγιώτης Προύντσος–Διονύσιος Πύρρος–Αδελφοί Ραβελιώτη–Ιωάννης Ράγκος–Πάνος Ράγκος–Κωνσταντίνος Ράδος–Αθανάσιος Ραζή – Κότσικας–Κωνσταντίνος Ράμφος–Γιώργος Ρεβελιώτης–Νικόλαος Ρενιέρης–Ήβος Ρήγας–Θεόδωρος Ρηγόπουλος–Καπετάν Ρίζος–Ρούσος Βουρδουμπάς–Παναγιώτης Ρόδιος–Γεώργιος Ροδόπουλος (αγωνιστής)–Στέφανος Ρολογάς–Γεώργιος Σέκερης–Αθανάσιος Σαγιάς–Κώστας Σιαδήμας–Βασίλειος Σακελαρόπουλος–Ιωάννης Σακελλαριάδης–Θεόδωρος Σακελλαρίου–Σαμουήλ (μοναχός)–Κωνσταντίνος Σαπουντζής–Κωνσταντίνος Σαρακινιώτης–Σωτήρος Σαρατσόπουλος–Πάνος Σαρηγιάννης–Μήτρος Σαρκουδίνος–Σταύρος Σαρνανίτης–Αντώνιος Σαρρής–Εμμανουήλ Σαρρής–Αντρίτσος Σαφάκας–Αθανάσιος Σέκερης–Δημήτριος Σελέτος–Γεώργιος Σεχιώτης–Γεώργιος Σισίνης–Μιχαήλ Σισίνης–Νικόλαος Ι. Σισίνης–Ασημάκης Σκαλτσάς–Ιωάννης Σκανδαλίδης–Αμβρόσιος Σκαραμαγκάς–Κωνσταντίνος Σκοντριανός–Νικόλαος Σκούφος–Μήτρος Σκυλοδήμος–Κοσμάς Σουλιώτης–Κώστας Σουλιώτης–Σουλτάνας Γεώργιος–Γιαννάκης Σουλτάνης–Μιχαήλ Σούτσος–Παναγιώτης Σοφιανόπουλος–Ευάγγελος Σπανός–Στέργιος Σπανός–Αναστάσιος Σπαχής–Νικόλαος Σπηλιάδης–Αδελφοί Σπηλιωτόπουλοι–Γεώργιος Σπυρίδων–Σπυρομήλιος–Στάικος (Γκορνιτσοβίτης)–Στάικος Σταϊκόπουλος–Άγγελος Στάικος–Στάμος Στάικος–Ανδρέας Σταματάρας–Γιάννης Σταματόπουλος–Ζαφείριος Σταματιάδης–Νικόλαος Σταματόπουλος–Χριστόφορος Σταυράκης–Παναγιώτης Στεφάνου–Ιωάννης Στρατηγόπουλος–Ιωάννης Στράτος–Ιωάννης Στρίγκος–Αναγνώστης Στριφτόμπολας–Δημήτριος Σφήκας–Γεώργιος Σφήκας–Ιωάννης Σωμάκης–Ζήσης Σωτηρίου–ουκάς Ταμπακόπουλος–Νικόλαος Ταμπακόπουλος–Δημήτριος Ταμπακόπουλος–Ιωσήφ Ταμπακόπουλος–Κυριακός Τασσίκας–Γεώργιος Τερτσέτης–Κίτσος Τζαβέλας–Νικόλαος Τζαβέλας–Ζυγούρης Τζαβέλα–Γιαννακός Τζελέπης–Αλέξιος Τζιμπουράκης–Θεόδωρος Τζίνης–Γεώργιος Τισσαμενός–Τομαραίοι–Μανώλης Τομπάζης–Νεομάρτυρας Ιωάννης Τουρκολέκας–Απόστολος Τρικούπης–Θεμιστοκλής Τρικούπης–Ιωάννης Τρικούπης–Κωνσταντής Τρικούπης–Μάνθος Τρικούπης–Συμεών Τρικούπης–Νικόλαος Τριτάκης–Ανδρέας Τρίτσος–Γεώργιος Τροχάνης–Κωνσταντής Τσάκαλος–Αθανάσιος Τσάκας–Ιωάννης Τσακίρης–Δήμος Τσέλιος–Νίκος Τσέλιος–Κωνσταντίνος Τσερτίδης–Δημήτριος Τσιγκουράκος Γρηγοράκης–Παναγιώτης Κάλας–Αντώνιος Τσούνης–Αναγνώστης Τσοχαντάρης–Δημήτριος Τσώκρης–Γεώργιος Τυπάλδος Κοζάκης (πρεσβύτερος)–Αλέξανδρος Υψηλάντης (Φιλικός)–Δημήτριος Υψηλάντης–Δημήτριος Γ. Φλέσσας–Δημήτριος Η. Φλέσσας–Ηλίας Δ. Φλέσσας–Νικόλαος Φανδρίδης–Ιωάννης Φειζόπουλος–Αθανάσιος Φεφές–Γεώργιος Φιλιππόπουλος–Ιωάννης Φίλων–Γεώργιος Φλέσσας του Ηλία–Ιωάννης Φλέσσας–Νικήτας Φλέσσας–Ιωάννης Δ. Φλέσσας–Νικόλαος Φλογαΐτης–Μαργαρίτης Φραγκογιάννης–Μήτρος Φύτιζας–Ασημάκης Φωτήλας–Παναγιωτάκης Φωτήλας–Χρήστος Φωτομάρας–Νάσος Φωτομάρας–Αδελφοί Φωτόπουλοι–Ιωάννης Χάλης–Αναστάσιος Χαμαμτζής–Δρακούλης Χαμόδρακας–Αναστάσιος Π. Χαραλάμπης–Σπύρος Χαραλάμπης–Σωτήρης Χαραλάμπης==Ανδρέας Χατζηαναργύρου–Αναγνώστης Χατζηαναργύρου–Γεώργιος Χατζημελέτης–Χριστόδουλος Χατζηπέτρος–Χατζηστέφανος Βούλγαρης–Δημήτριος Χατζίσκος–Χάτση Γιάννης–Φρανκ Χέιστινγκς–Γιάννης Χοντρογιάννης–Στέργιος Χρηστίδης–Τζανέτος Χρηστόπουλος–Βασίλειος Χρηστακόπουλος–Ιωάννης Χριστοδουλόπουλος–Νικόλαος Σολιώτης–Αθανάσιος Χριστόπουλος (αγωνιστής 1821)–Δημήτριος Χρυσανθακόπουλος–Χρυσανθακόπουλοι–Φώτιος Χρυσανθόπουλος–Ηλίας Χρυσοσπάθης–Αλβανοί αγωνιστές του 1821–Μουσταφά Γκέκας–Βούλγαροι ==αγωνιστές του 1821–Αθανάσιος Βογορίδης==Ιντζές Βοϊβόντας–Αναστάσιος Βούλγαρης–Σωτήριος Δαμιάνοβιτς–Σπυρίντων Ντζέροβ–Χατζηστέφανος Βούλγαρης–Γάλλοι αγωνιστές του 1821–Ιωσήφ Αμπάτης–Παύλος Μαρία Βοναπάρτη–Ολιβιέ Βουτιέ–Φραγκίσκος Γκραγιάρ–Εκβέν Δαβουσσί–Ιωσήφ Μπαλέστ–Μαξίμ Ρεμπώ–Λουδοβίκος Σαμπέλ–Ιλαρίων Τουρέ–Κάρολος Φαβιέρος–Ιταλοί αγωνιστές του 1821–ωσήφ Ησαΐας–Τζατσίντο Κολένιο–Φραντσέσκο Μπρούνο–Αλερίνο Πάλμα–αντόρε ντι Σανταρόζα–Κύπριοι αγωνιστές του 1821–Αθανάσιος Νικομηδείας–Θεοφύλακτος Θησεύς–Θεοχάρης Χατζή Ηλία Λαπαθιώτης–Χαράλαμπος Μάλης–Φιλόθεος Χατζής–Χατζηνικόλας Λαυρεντίου–Πολωνοί αγωνιστές του 1821–Ανδρέας Καλίνσκης–Αλεξάντερ Κουζάνσκι–Λεζίνσκι–Ρώσοι αγωνιστές του 1821–Μιχαήλ Κομνηνός Αφεντούλιεφ–Νικόλαος Ράικο–Σέρβοι αγωνιστές του 1821–Χατζηχρήστος Βούλγαρης–Χατζή Προντάν Γκλιγκορίεβιτς–Βάσος Μαυροβουνιώτης–Ράντος ΜαυροβουνιώτηςΜλάντεν Μιλοβάνοβιτς —Σέρβος (αρχιμανδρίτης)

Οι Έλληνες ηγέτες της Επανάστασης του 1821 θυσίασαν τα πάντα, ζωή, περιουσίες, παιδιά κι εγγόνια πολλές φορές, για την ελευθερία της πατρίδας, χωρίς πάντα να τους αναγνωρίζεται η προσφορά τους αυτή από το ελληνικό κράτος που δημιουργήθηκε το 1830, ενώ πολλοί κατά την διάρκεια του εμφυλίου πολέμου τους κυνηγήθηκαν, φυλακίστηκαν και δολοφονήθηκαν από την άρχουσα πολιτική και οικονομική τάξη της εποχής

Ο γέρος του Μοριά

Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ήταν η σημαντικότερη στρατιωτική και πολιτική φυσιογνωμία της Επανάστασης του 1821.

Για την ευφυΐα, την τόλμη, τη σύνεσή του, αλλά και για τη βαρύτητα του λόγου του, που από νέο τον χαρακτήριζαν,  επονομάσθηκε  «Γέρος του Μοριά».

Προερχόταν από φημισμένη οικογένεια. Το επώνυμο της οικογένειάς του αρχικά ήταν Τσεργίνης (Τσέρ=έξυπνος και Γκίνης = Γιάννης).

Αργότερα, ο παππούς του, Γιάννης Μπότσικας (Τσεργίνης), (Μπότσικας = μικροκαμωμένος «στα αρβανίτικα» ), υιοθέτησε το «Κολοκοτρώνης» ως οικογενειακό όνομα, σαν μετάφραση του αρβανίτικου παρωνυμίου «Μπιθεγκούρας» (Μπίθ = Οπίσθια, Γκούρ = Πέτρα και η ερμηνεία : Αυτός που έχει «πέτρινους» γλουτούς) που του αποδόθηκε ως παρατσούκλι.

Καταγωγή – Οικογένεια

Ο Κολοκοτρώνης γεννήθηκε στο Ραμοβούνι της Μεσσηνίας στις 3 Απριλίου 1770, καταγόταν από το Λιμποβίσι της Καρύταινας και πέρασε τα παιδικά του χρόνια στην Αλωνίσταινα της Αρκαδίας που ήταν τόπος καταγωγής της μητέρας του, Ζαμπίας Κωτσάκη.

Ο πατέρας του Θεόδωρου, Κωνσταντής Κολοκοτρώνης, πήρε μέρος στην ένοπλη εξέγερση η οποία υποκινήθηκε από την Αικατερίνη Β΄ της Ρωσίας το 1770 και σκοτώθηκε μαζί με δύο αδελφούς και τον φημισμένο Παναγιώταρο στον πύργο της Καστάνιτσας από τους Τούρκους.

Από μικρός, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ακολούθησε τον πατέρα του στις διάφορες περιπέτειές του.

Σε ηλικία μόλις 15 ετών έγινε αρματολός εναντίον των κλεφτών που λυμαίνονταν την περιφέρεια του Λεονταρίου.

Ήταν παντρεμένος από το 1790 με την Αικατερίνη Καρούτσου, κόρη του προεστού και Μορόγιαννη του Άκοβου Δημητρίου Καρούτσου.

Παιδιά του με την Αικατερίνη ήταν ο Γενναίος(Ιωάννης), που έγινε στρατιωτικός και μετέπειτα πρωθυπουργός, ο Κωνσταντίνος, ο Πάνος, που δολοφονήθηκε το 1824, και η Ελένη, σύζυγος του Νικήτα Δικαίου.

Ο Κολοκοτρώνης είχε έναν ακόμη γιο τον επίσης Πάνο Κολοκοτρώνη που τον απέκτησε εκτός γάμου με την Μαργαρίτα Βελισσάρη, κόρη του Αγγελή Βελισσάρη.

Έγινε λαμπρός αξιωματικός και διοικητής της σχολής Ευελπίδων.

Η δράση του πριν το 1821

Η δράση του Κολοκοτρώνη απλώθηκε σιγά-σιγά όπως και η φήμη του, σ’ όλη την Πελοπόννησο.

Το 1802 είχε γίνει τόσο επικίνδυνος στους κατακτητές, ώστε ο βοεβόδας της Πάτρας πέτυχε να εκδοθεί σουλτανικό φιρμάνι που τον καταδίκαζε σε θάνατο και ανάθετε την εκτέλεση στους προεστούς.

Έχοντας αποκτήσει πείρα και στη θάλασσα ως κουρσάρος, το 1805 ο Κολοκοτρώνης πήρε μέρος στις ναυτικές επιχειρήσεις του ρωσικού στόλου κατά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο.

Τον Ιανουάριο του 1806 και ενώ βρισκόταν στην Πελοπόννησο βγήκε διάταγμα δίωξής του. Αποτέλεσμα αυτού ήταν να ακολουθήσει πολύμηνη περιπετειώδης και δραματική καταδίωξή του από τους Τούρκους σε πολλά χωριά και πόλεις της Πελοποννήσου.

Κατάφερε τελικά, μαχόμενος, να διαφύγει με πλοιάριο, φεύγοντας από περιοχή στα δυτικά του Λακωνικού κόλπου και περνώντας στα ρωσοκρατούμενα Κύθηρα με ενδιάμεση στάση στην Ελαφόνησο λόγω κακοκαιρίας. 

Από το 1810 υπηρέτησε στο ελληνικό στρατιωτικό σώμα του αγγλικού στρατού στη Ζάκυνθο, όπου γρήγορα διακρίθηκε για τη δράση του εναντίον των Γάλλων και έφτασε στο βαθμό του ταγματάρχη.

Η δράση του την επανάσταση

Το 1818 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και τον Ιανουάριο του 1821 ξαναγύρισε στη Μάνη όπου άρχισε να προετοιμάζει την Επανάσταση στην Πελοπόννησο γνωρίζοντας ότι η ημέρα έναρξης ήταν η 25 Μαρτίου.

Βρέθηκε στην Καλαμάτα κατά την αναίμακτη κατάληψη της πόλης στις 23 Μαρτίου 1821 υπό τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και την πομπώδη δοξολογία.

Την επομένη κινήθηκε προς την Μεγαλόπολη με τον Νικηταρά και την 25η Μαρτίου το πρωί βρίσκονταν στον Κάμπο της Καρύταινας ή της Μεγαλόπολης.

Ο Κολοκοτρώνης έμεινε στο χωριό Τετέμπεη ενώ ο Νικηταράς στα «πίσω χωριά» ή Σιαμπάζικα. Είχε οριστεί στις 25 Μαρτίου να βρίσκονται όλοι οι οπλαρχηγοί στις επαρχίες τους ώστε να κηρυχθεί η Επανάσταση, όπως και έγινε.

Πρωταγωνίστησε σε πολλές στρατιωτικές επιχειρήσεις του Αγώνα, όπως στη νίκη στο Βαλτέτσι (14 Μαΐου 1821), στην άλωση της Τριπολιτσάς (23 Σεπτεμβρίου 1821), στην επική καταστροφή της στρατιάς του Δράμαλη στα Δερβενάκια (26 Ιουλίου 1822), όπου διέσωσε τον Αγώνα στην Πελοπόννησο, αφού πρυτάνευσαν η ευφυΐα και η τόλμη του στρατηγικού του νου.

Οι επιτυχίες αυτές τον ανέδειξαν σε αρχιστράτηγο της Πελοποννήσου.

Στη δύσκολη περίοδο του Εμφύλιου πολέμου ο Κολοκοτρώνης πολλές φορές προσπάθησε να αμβλύνει τις αντιθέσεις ανάμεσα στους αντιπάλους, μακριά από προσωπικές φιλοδοξίες και έχοντας πάντα σαν κεντρική του επιδίωξη την ομόνοια και ενότητα μεταξύ των Ελλήνων.

Παρ’ όλα αυτά όμως έγινε στόχος μεθοδεύσεων και ραδιουργιών από την πλευρά μερικών κοτζαμπάσηδων και πολιτικών και τελικά δεν απέφυγε τις διώξεις και τη φυλάκιση. ΄

Έσι, κατά την Β΄ Εθνοσυνέλευση το Μάρτιο-Απρίλιο του 1823 στο ’στρος, όπου και εκδηλώθηκαν οι πρώτες αντιθέσεις ανάμεσα στους πολιτικούς και τους στρατιωτικούς, αποφασίστηκε μεταξύ άλλων η κατάργηση της Πελοποννησιακής Γερουσίας, ψυχή της οποίας ήταν ο Κολοκοτρώνης, αλλά και του βαθμού του αρχιστρατήγου τον οποίο έφερε ο ίδιος.

Το γεγονός αυτό θεωρήθηκε μείωση του φυσικού αρχηγού των στρατιωτικών σωμάτων και σηματοδότησε τη ρήξη ανάμεσα στο Μαυροκορδάτο, πρόεδρο του Εκτελεστικού, και τον Κολοκοτρώνη, ο οποίος παραιτήθηκε από αντιπρόεδρος.

Στις 16 Νοεμβρίου του 1823 οπαδοί του διέλυσαν το Βουλευτικό.

Στη συνέχεια πολλά μέλη του που ήταν αντίθετοι στον Κολοκοτρώνη κατέφυγαν στο Κρανίδι, όπου όρισαν νέα κυβέρνηση υπό τον Υδραίο Γεώργιο Κουντουριώτη.

Έτσι, στις αρχές του 1824 υπήρχαν δύο κυβερνήσεις, μία στην Τριπολιτσά υπό τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και η άλλη υπό τον Γ. Κουντουριώτη στο Κρανίδι.

Το Μάρτιο του 1824 οι κυβερνητικοί στράφηκαν εναντίον των στρατιωτικών, κατέλαβαν την Ακροκόρινθο και την Τριπολιτσά και άρχισαν να πολιορκούν το Ναύπλιο το οποίο υπεράσπιζε ο Πάνος, γιος του Κολοκοτρώνη.

Ο Κολοκοτρώνης αντιλαμβανόμενος ότι οι εξελίξεις απέβαιναν σε βάρος του ήλθε σε συνδιαλλαγή με τον Κουντουριώτη και παρέδωσε το Ναύπλιο με αντάλλαγμα τη χορήγηση αμνηστίας.

Έτσι τελείωσε η πρώτη φάση του εμφυλίου πολέμου.

Η εμφύλια διαμάχη έμελλε όμως να συνεχισθεί, καθώς και οι δύο παρατάξεις (υπό τον Κουντουριώτη, από το ένα μέρος, και τον Ανδρέα Λόντο και τον Ανδρέα Ζαΐμη από το άλλο) επεδίωκαν να εξασφαλίσουν ηγετικό ρόλο στις στρατιωτικές και πολιτικές εξελίξεις.

Η μία πλευρά υπό τον Κολοκοτρώνη, τον Λόντο και το Ζαΐμη (που ήταν αρχικά αντίπαλοι του Γέρου) είχε την υποστήριξη πολλών Πελοποννήσιων στρατιωτικών και πολιτικών, ενώ με τον Κουντουριώτη συντάχθηκαν οι Ρουμελιώτες, Υδραίοι και Σπετσιώτες οπλαρχηγοί.

Η άρνηση ορισμένων περιοχών της Πελοποννήσου να πληρώσουν στην κυβέρνηση φόρο αποτέλεσε την αφορμή για την έκρηξη της δεύτερης φάσης του εμφυλίου κατά την οποία σημειώθηκαν σφοδρές συγκρούσεις σε πολλές περιοχές της Πελοποννήσου.

Η άνανδρη δολοφονία του γιου του Πάνου, κλόνισε σοβαρά τον Κολοκοτρώνη, που αποφάσισε να παραδοδεί στις αρχές του Δεκεμβρίου του1824. Στις 6 Φεβρουαρίου του 1825 φυλακίστηκε στο μοναστήρι του Προφήτη Ηλία της Ύδρας μαζί με τους Δεληγιανναίους και τον Νοταρά.

Ο Σουλτάνος ζήτησε τη βοήθεια της Αιγύπτου για να σταματήσει την Επανάσταση, οπότε ο γιος του Μεχμέτ Αλή και διάδοχος του αιγυπτιακού θρόνου Ιμπραήμ αποβιβάστηκε το 1825 στην Πελοπόννησο.

Η Σφακτηρία και το Ναβαρίνο έπεσαν στα χέρια των Αιγυπτίων και τότε ο Κολοκοτρώνης αποφυλακίστηκε για να αντιμετωπίσει τον Ιμπραήμ μαζί με τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη.

Χωρίς πολυάριθμο στρατό ξεκίνησε και πάλι τον κλεφτοπόλεμο έως το 1828, όταν στην Ελλάδα έφτασε το στράτευμα του στρατηγού Μεζόν για να διασώσει την Ελλάδα από τα αιγυπτιακά στρατεύματα.

Είχε στρατηγική φυσιογνωμία, καθώς διοικούσε τα στρατεύματα με ιδιοφυή τρόπο, χρησιμοποιώντας τις τακτικές του κλεφτοπολέμου, ώστε να μπορεί να αντεπεξέρχεται το στράτευμα στην αριθμητική υπεροχή του αντιπάλου.

Επίσης μεγάλη σημασία έδινε στην καταστροφή των πόρων (τροφές -ζωοτροφές) του αντιπάλου, καθώς και στην εξασφάλιση τροφής για το στράτευμα του.

Αναγνώρισε πολλές φορές το έργο και τη σημασία των Ελλήνων κτηνοτρόφων, οι οποίοι εξασφάλιζαν με τα χιλιάδες ζώα τους τροφή για την υποστήριξη των μαχητών και γενικά της Επανάστασης.

Ως το τέλος της Επανάστασης, ο Κολοκοτρώνης συνέχισε να διαδραματίζει ενεργό ρόλο στα στρατιωτικά και πολιτικά πράγματα της εποχής.

Το τέλος του Θεοδώρου Κολοκοτρώνη

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης δεν πέθανε από εχθρικό βόλι σε κάποια απ’ τις τόσες μάχες που έδωσε.

Ούτε στην λαιμητόμο όπου τον είχαν καταδικάσει οι δικαστές της κυβερνήσεως του Κωλέττη, ούτε στο υγρό και σκοτεινό κελί του φρουρίου του Ναυπλίου, όπου πέρασε 6 μήνες φυλακισμένος.

Πέθανε στο σπίτι του στην Αθήνα, ανώδυνα, ειρηνικά και ανεπαίσχυντα από εγκεφαλική συμφόρηση.

Την βραδιά του θανάτου του ήταν προσκεκλημένος στον Βασιλικό χορό του Παλατιού. Εκεί χόρεψε, έφαγε και ήπιε περισσότερο απ’ ότι συνήθιζε, ευτυχής καθώς ήταν, αφού προ δύο ήμερων είχε παντρέψει το μικρότερο παιδί του, τον Κωνσταντίνο (Κολίνο).

Μετά τον χορό γύρισε σπίτι του, που βρισκόταν πολύ κοντά στα Παλάτι, την σημερινή Βουλή των Ελλήνων.

Έπαθε αποπληξία κατά τον ύπνο, κατά την 4η ώρα της νύκτας. Δεν μπορούσε να κουνηθεί ούτε να μιλήσει και μετά βίας ανέπνεε. Α

ν και ήρθαν οι καλύτεροι γιατροί της εποχής, δεν μπόρεσαν να κάνουν τίποτε περισσότερο απ’ το να παρατείνουν τις στιγμές του.

Τον φλεβοτόμησαν και του έβαλαν βδέλλες, χιόνι στην κεφαλή και καταπλάσματα από σιναπόσπορο στα πόδια.

Η τελευταία του κουβέντα ήταν αυτή προς το παιδί του τον Γενναίο: «Σου αφήνω τόσους φίλους, όσα φύλλα έχουν τα κλαριά, και φρόντισε να τους φυλάξεις».

Πέθανε σε ηλικία 73 ετών, στις 4 Φεβρουαρίου 1843 και ώρα 11η πρωινή.

Όλα τα μαγαζιά και τα εργαστήρια της Αθήνας έκλεισαν και πλήθος κόσμου συνέρεε στο σπίτι του. Οι παλαιοί συναγωνιστές του τον φιλούσαν και έκλαιγαν με αναφιλητά. Κηρύχθηκε τριήμερο δημόσιο πένθος.

Ο Κολοκοτρώνης κηδεύτηκε με κάθε επισημότητα στην Αθήνα.

Το φέρετρο με το νεκρό του ακολούθησε πομπή χιλιάδων λαού σε μια κατανυκτική διαδρομή που διήλθε από τις οδούς Ερμού και Αιόλου για να καταλήξει στον –τότε- Μητροπολιτικό Ναό της Αγίας Ειρήνης, όπου και τελέσθηκε η νεκρώσιμη ακολουθία.

Γύρω του βρίσκονταν όλοι οι εναπομείναντες εν ζωή συμπολεμιστές του, όπως οι Γεώργιος Κουντουριώτης, Τζαβέλας,

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ

Ο γιός της καλογριάς

Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης ή Καραΐσκος ήταν Έλληνας επαναστάτης, αρχικά υπήρξε κλέφτης και, στη συνέχεια, σπουδαίος αρματολός και στρατηγός της Επανάστασης του 1821.

Το επίθετό του είναι χαϊδευτικό υποκοριστικό του Καραΐσκος, που έφερε ο πατέρας του ήρωα, Δημήτριος Ίσκος ή Καραΐσκος, Καράς επειδή ήταν μελαμψός.

Πρόκειται για σύνθετη λέξη από το τουρκικό kara (μαύρος) και το παλαιότερο οικογενειακό όνομα Ίσκος.

Καταγωγή – Οικογένεια

Γεννήθηκε στις 23 Ιανουαρίου 1782, νόθος γιος της Ζωής Διμισκή, από τη Σκουληκαριά. Η μητέρα του, μετά τον θάνατο του Ιωάννη Μαυρομματιώτη, που ήταν ο πρώτος σύζυγός της, έγινε καλόγρια (γι’ αυτό και του έμεινε η προσωνυμία «ο γιος της καλογριάς»). Για την ταυτότητα του πατέρα του δεν υπάρχει βεβαιότητα. Θεωρείται πιθανότερο ότι ήταν ο αρματολός του Βάλτου Δημήτριος Καραΐσκος.

Δεν είναι απολύτως εξακριβωμένος ο τόπος γέννησης του Καραϊσκάκη.

Οι πρώτοι του βιογράφοι είτε δεν αναγράφουν τον τόπο γέννησης, είτε αναφέρουν διαφορετικές περιοχές όπως ότι γεννήθηκε σε σπηλιά πλησίον του χωριού Μαυρομμάτι Καρδίτσας  ή σε μοναστήρι στη Σκουληκαριά Άρτας.

Τα παιδικά του χρόνια ήταν δύσκολα λόγω του οικογενειακού του ιστορικού αλλά και επειδή αναγκάστηκε να ζει μόνος χωρίς την υποστήριξη των γονέων του.

Ήταν φιλόνικος, βλάσφημος και βωμολόχος, χαρακτηριστικά που απέκτησε από αυτά τα δύσκολα παιδικά του χρόνια.

Από την παιδική του ηλικία ήδη, έκανε τα πρώτα βήματά του ως κλέφτης.

Νεαρός έπεσε στα χέρια του Αλή Πασά των Ιωαννίνων, όπου και φυλακίσθηκε για παράνομες πράξεις, εκεί όμως έμαθε και κάποια γράμματα.

Έτσι αρχικά υπηρέτησε στην αυλή του Αλή Πασά και τον ακολούθησε στην εκστρατεία του κατά του περίφημου πασά Πασβάνογλου στο Βιδίνιο της Βουλγαρίας, φίλου του Ρήγα Φεραίου.

Στη εκστρατεία εκείνη ο Καραϊσκάκης αιχμαλωτίσθηκε από τις δυνάμεις του Πασβάνογλου και κρατήθηκε για κάποιο χρόνο. Στη συνέχεια επέστρεψε στην αυλή του Αλή Πασά.

Η πιο σκοτεινή περίοδος της ιστορίας του Καραϊσκάκη θεωρείται η παραμονή του στην αυλή του Αλή Πασά, μέχρι που λιποτάκτησε και πήγε στον Κατσαντώνη, όπως σημειώνει ο Γιάννης Βλαχογιάννης.

Λέγεται πως όταν ο Αλή Πασάς ρώτησε κάποτε τον Καραϊσκάκη τι θα ήθελε να του προσφέρει, εκείνος του απάντησε: «Αν με γνωρίζεις άξιο για αφέντη, κάνε με αφέντη, αν για δούλο, κάνε με δούλο, αν για τίποτα ρίξε με στη λίμνη».

Κατά την πρώτη παραμονή του στην αυλή του Πασά παντρεύτηκε την Εγκολπία Σκυλοδήμου και απέκτησε την Πηνελόπη, κατόπιν σύζυγο του Ανδρέα Νοταρά υπουργού του Όθωνα και αργότερα απέκτησε την Ελένη και τον Σπύρο.

Στη δεύτερη διαμονή του ασχολήθηκε με το εμπόριο σφαγίων.

Από μικρός όμως υπέφερε από φυματίωση και τακτικά κατέφευγε σε γιατροσόφους αλλά και Έλληνες και ξένους γιατρούς. Νοσοκόμα του ήταν η περίφημη Μαριώ, νεοφώτιστη τουρκοκόρη που ακολουθούσε τον στρατηγό σε όλες του τις μετακινήσεις και επιχειρήσεις.

Η Μαριώ θεωρήθηκε ερωμένη του, πράγμα που δεν επιβεβαιώνεται από την επιστημονική έρευνα.

Η δράση του πριν την επανάσταση

Όταν το καλοκαίρι του 1820 πολιορκήθηκε ο Αλή Πασάς από τα σουλτανικά στρατεύματα, ο Καραϊσκάκης παρέμεινε μαζί του και αγωνίστηκε υπέρ του.

Αργότερα όμως προσχώρησε στους πολιορκητές, αλλά γρήγορα απομακρύνθηκε και απ’ αυτούς. Κατάφερε δε τότε να αποσύρει από τα πολιορκούμενα Ιωάννινα την οικογένειά του και να τη στείλει στη νήσο Κάλαμο που τότε θεωρούνταν ασφαλές μέρος για τους Έλληνες αμάχους.

Κατά τους πρώτους μήνες του 1821 προσπάθησε να εξεγείρει σε επανάσταση κατά των Τούρκων την περιοχή της Βόνιτσας, στην αρχή ανεπιτυχώς διότι οι προύχοντες της περιοχής θεωρούσαν πως δεν ήταν ακόμη κατάλληλος ο καιρός.

Στη συνέχεια πήγε στα Τζουμέρκα όπου εκεί ύψωσε τη σημαία της Επανάστασης, η οποία διαδόθηκε πολύ γρήγορα στις όμορες επαρχίες και από εκεί στο Μακρυνόρος όπου και συμμετείχε ο ίδιος στις γενόμενες εκεί συμπλοκές.

Η δράση του την επανάσταση

Μόλις ξέσπασε η Επανάσταση ο Γώγος Μπακόλας και ο Καραϊσκάκης έκαψαν τον οχυρό πύργο του χωριού Καλύβια του Μάλιου στην επαρχία Ραδοβυζίου.

Τα Άγραφα και το αρματολίκι τους, στα τελευταία χρόνια πριν την Επανάσταση, τα κατείχαν οι απόγονοι του περίφημου Γιάννη Μπουκουβάλα.

Ο Καραϊσκάκης από νεαρή ηλικία φιλοδοξούσε να γίνει κάποια μέρα καπετάνιος των Αγράφων και το κατόρθωσε το 1821 βοηθούμενος και από τον Γιαννάκη Ράγκο και τους περί αυτόν Βαλτινούς.

Κάτοχος πλέον των Αγράφων, στην αρχή απέφυγε να προσβάλει τους Τούρκους, υποκρινόμενος υποταγή στον Σουλτάνο προκειμένου να αποφύγει επιδρομές Τούρκων στη περιοχή του.

Το 1822 ήλθε σε έντονες προστριβές με τον Ράγκο που αξίωνε και αυτός την αρχηγία των Αγράφων.

Με την εισβολή των Τούρκων στη Στερεά Ελλάδα το Νοέμβριο του 1822, ο Καραϊσκάκης ειδοποίησε από τα Άγραφα τον γέροντα Πανουργιά «ότι διαπραγματεύθηκε προσωρινά με τους Τούρκους να αρχηγέψει στα Άγραφα και έτσι αυτοί να μην έλθουν» ενώ «τα «δικαιώματα» θα τα έστελνε ο ίδιος σ’ εκείνους».

Έτσι ενωμένοι ο Καραϊσκάκης με τους Στορνάρη και Λιακατά, προέβησαν σε συμφωνία με τον Βαλή της Ρούμελης Χουρσίτ Πασά, κερδίζοντας χρόνο και περιμένοντας τα αποτελέσματα των εκστρατειών του κατά του Μεσολογγίου, κατά της Ανατολικής Ελλάδας καθώς και της εκστρατείας του Δράμαλη.

Και «αν χρειάζονται στρατιωτική βοήθεια να τους πέμψει» έγραφε τότε ο Καραϊσκάκης.

Μετά τη λύση της πρώτης πολιορκίας του Μεσολογγίου, αναγκάσθηκε να εγκαταλείψει τα Άγραφα και να μεταβεί στην Ιθάκη προκειμένου να συναντήσει έμπειρους γιατρούς για την αντιμετώπιση της φυματίωσης από την οποία έπασχε.

Οι γιατροί έδωσαν λίγες ελπίδες ζωής στον ήρωα και του συνέστησαν να μείνει στο νησί.

Επιστροφή στα Άγραφα – Η δίκη του

Ο Καραϊσκάκης, νοσταλγώντας τη Ρούμελη και τα Άγραφα, επέστρεψε από την Ιθάκη στο Μεσολόγγι και ζήτησε επίμονα να διορισθεί αρχηγός των ελληνικών πλέον όπλων της επαρχίας των Αγράφων.

Ο Α.Μαυροκορδάτος δεν δέχθηκε.

Συνέβησαν τότε και κάποιες συμπλοκές μεταξύ οπαδών του Καραϊσκάκη και Μεσολογγιτών όταν εκείνοι κατέλαβαν το Αιτωλικό, και αιφνίδια το Βασιλάδι, τα οποία αργότερα περιήλθαν στην υπό τον Μαυροκορδάτο διοίκηση του Μεσολογγίου.

Τότε ο Μαυροκορδάτος κατηγόρησε τον Καραϊσκάκη μετά από ομολογία του Κωνσταντίνου Βουλπιώτη, που είχε μεταβεί στα Γιάννενα, ότι: «ο γιος της Καλογριάς είχε στείλει επιστολή στον Ομέρ Βρυώνη με την υπόσχεση να του παραδώσει το Μεσολόγγι και το Αιτωλικό». Έτσι διόρισε επιτροπή προκειμένου να εξετάσει την «αποκάλυψη προδοσίας».

Στις 30 Μαρτίου 1824 συστάθηκε η παραπάνω επιτροπή και στις 2 Απριλίου 1824 εκδόθηκε προκήρυξη των εγκλημάτων του Καραϊσκάκη με τον τίτλο «Προσωρινή Διοίκηση της Ελλάδος».

Κατά την προκήρυξη η εν λόγω επιτροπή έκρινε τον Καραϊσκάκη ένοχο «εσχάτης προδοσίας» άνευ δίκης.

Έτσι στερήθηκε όλων των βαθμών και των αξιωμάτων του και διατάχθηκε να αναχωρήσει από το Αιτωλικό.

Οι δε πολίτες διατάχθηκαν να αποφεύγουν κάθε επικοινωνία με τον «εχθρό της πατρίδας», τον Καραϊσκάκη, εφόσον αυτός «δεν μετανοήσει και προσπέσει στο έλεος των Ελλήνων και ζητήσει συγχώρησιν».

Στις 3 Μαΐου 1824 ο Καραϊσκάκης με πολλούς οπαδούς του αναχώρησε από το Αιτωλικό και επιχειρώντας ανεπιτυχώς να καταλάβει τα Άγραφα μετέβη στο Καρπενήσι. Στις 27 Μαΐου του ίδιου έτους ζήτησε εγγράφως συγνώμη από τον Α. Μαυροκορδάτο, που όμως δεν εισακούσθηκε.

Τελικά στις 25 Ιουνίου 1824 κατέφυγε στο Ναύπλιο όπου η Κυβέρνηση του αναγνώρισε όλους τους βαθμούς και τα αξιώματά του.

Αμέσως μετά την αποκατάστασή του ο Καραϊσκάκης διατάχθηκε από την Κυβέρνηση να εκστρατεύσει στην Ανατολική Στερεά επικεφαλής 300 μισθοφόρων.

Επίσης, χωρίσθηκε και η περιοχή των Αγράφων σε δύο τμήματα και το μεν ανατολικό αποδόθηκε στον Καραϊσκάκη, το δε δυτικό στον Ράγκο.

Έτσι κοντά στα Σάλωνα συγκροτήθηκε το πρώτο ελληνικό στρατόπεδο, ο δε Καραϊσκάκης, που είχε αποκτήσει την γενική εκτίμηση των οπλαρχηγών, εκλέχθηκε από εκείνους «στρατοπεδάρχης απολύτου εξουσίας».

Στα τέλη του 1824 και χωρίς σχετική διαταγή της Κυβέρνησης, ο Καραϊσκάκης έλαβε μέρος μαζί με τον Κίτσο Τζαβέλλα και άλλους Ρουμελιώτες στον 2ο εμφύλιο πόλεμο, κατά των λεγομένων ανταρτών, προχωρώντας ο ίδιος στη λεηλασία των οικιών των Ζαΐμηδων στη στα Καλάβρυτα. Έπειτα έσπευσε και συμμετείχε στη μάχη του Κρομμυδίου (περιοχή Μεθώνης).

Στις αρχές του Μαΐου του 1825 ο Καραϊσκάκης επανέρχεται στη Στερεά και κατά τα μέσα του καλοκαιριού βρίσκεται σε πλήρη δράση διορισμένος ως γενικός αρχηγός όλων των εκτός Μεσολογγίου ελληνικών στρατευμάτων, κατά τον ίδιο χρόνο που αυτό πολιορκείτο από τον Κιουταχή και έπειτα από τον Ιμπραήμ Πασά της Αιγύπτου.

Τότε ο Καραϊσκάκης μαζί με τον Τζαβέλλα καταστρώνουν ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο περικύκλωσης από ξηράς όλων των Τούρκων που πολιορκούσαν το Μεσολόγγι, σε συνεννόηση πάντα με τους πολιορκημένους.

Το περίφημο εκείνο σχέδιο άρχισε να εκτελείται τμηματικά από τις 21 μέχρι 25 Ιουλίου 1825 χωρίς όμως να ολοκληρωθεί.

Επέφερε όμως διακοπή της πολιορκίας ενώ οι απώλειες των Τούρκων υπήρξαν σοβαρότατες, το δε ηθικό των πολιορκημένων αναπτερώθηκε.

Στη συνέχεια ο Καραϊσκάκης με 3.000 άνδρες έσπευσε στα Άγραφα όπου εκεί αποδεκάτισε πολλούς Τούρκους καθώς και τουρκίζοντες χριστιανούς.

Από εκεί προχώρησε στη περιοχή Βάλτου και μέσω των τουρκικών οχυρωμάτων, διήλθε την «Λάσπη του Καρβασαρά» όπου έδωσε νικηφόρα μάχη (1 Νοεμβρίου 1825) και τελικά στρατοπέδευσε στο Δραγαμέστο.

Τον Απρίλιο του 1826 που το Μεσολόγγι έπεσε, ο Καραϊσκάκης βρισκόταν ασθενής στον Πλάτανο της Ναυπακτίας.

Πάραυτα έστειλε στη «Γέφυρα της Βαρνάκοβας» παρατηρητές να δουν πόσοι και ποιοι σώθηκαν από την ηρωική εκείνη φρουρά του Μεσολογγίου.  Στις 17 Ιουνίου φθάνει στο Ναύπλιο.

Η Επανάσταση ήδη στη Δυτική Στερεά είχε σβήσει και στην Ανατολική μόνο η Ακρόπολη των Αθηνών, η Κάζα και τα Δερβενοχώρια κατέχονταν από τους Έλληνες.

Τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς, αν και βρισκόταν σε προχωρημένο στάδιο φυματίωσης, υπό την θεραπεία του Ελβετού γιατρού Baily, πρότεινε στην εδρεύουσα «Διοικητική Επιτροπή» να αναλάβει ο ίδιος τον αγώνα στην Στερεά.

Στις 19 Ιουλίου 1826 ο Καραϊσκάκης επικεφαλής 680 περίπου ανδρών ξεκίνησε από το Ναύπλιο για την Στερεά στην οποία είχε εισβάλει ο Ομέρ Πασάς (της Καρύστου) και ο Κιουταχής (από Θήβα).

Πολύ σύντομα ο Κιουταχής, λόγω της στρατιωτικής δεινότητας του Καραϊσκάκη, βρέθηκε από πολιορκών σε θέση πολιορκούμενου.

Με υπόδειξη του Καραϊσκάκη συγκροτήθηκε στην Ελευσίνα γενικό ελληνικό στρατόπεδο.

Στις 5-7 Αυγούστου του ίδιου έτους επήλθε η πρώτη αψιμαχία στο Χαϊδάρι, την οποία ακολούθησαν κι άλλες, φοβούμενος ο Κιουταχής την κατά μέτωπο επίθεση από τα κυκλωτικά πάντα σχέδια του Καραϊσκάκη.

Στις αψιμαχίες εκείνες ο Καραϊσκάκης και ο Φαβιέρος διαφώνησαν περί της τακτικής του πολέμου.

Όταν όμως ο Κιουταχής κατέλαβε την κάτω πόλη των Αθηνών, ο Καραϊσκάκης ενίσχυσε την φρουρά της Ακρόπολης με περιορισμένο σώμα υπό τον Κριεζώτη που κατάφερε και εισήλθε στις 10 Οκτωβρίου 1826.

Τον ίδιο μήνα και 25 Οκτωβρίου, ο Καραϊσκάκης εκστράτευσε στη Βοιωτία, στη Φθιώτιδα και στη Φωκίδα, απ’ όπου και απέκοψε τις τουρκικές εφοδιοπομπές, ολοκληρώνοντας έτσι τον αποκλεισμό του ανεφοδιασμού των Τούρκων.

Προχωρώντας στη συνέχεια στην πολιορκία των πύργων της Δόμβραινας, διέταξε να αρχίσει και η προσβολή των Τούρκων που βρίσκονταν στην πεδιάδα του χωριού (12 Νοεμβρίου 1826).

Δύο μέρες μετά μετέφερε το στρατόπεδό του από τη Δόμβραινα και την Κεκόση στη Μονή Δομπού του Αγίου Σεραφείμ και από εκεί στη Μονή του Όσιου Λουκά και στις 18 Νοεμβρίου στρατοπέδευσε στο Δίστομο, έχοντας ολοκληρώσει τις εκκαθαρίσεις σε όλη την περιοχή.

Τις κυκλωτικές αυτές κινήσεις αντελήφθη γρήγορα ο Κιουταχής και ειδοποιεί να σπεύσουν σε βοήθειά του ο Μουστάμπεης από την Αταλάντη και ο Καχαγιάμπεης που βρισκόταν νοτιότερα. Αυτοί ενώνοντας τις δυνάμεις τους έσπευσαν να καλύψουν τα νώτα των Τούρκων που πολιορκούσαν την Ακρόπολη.

Στις 18 Νοεμβρίου 1826 ο επικεφαλής των τουρκαλβανικών σωμάτων Μουστάμπεης στρατοπέδευσε στη Δαύλεια, δίπλα στη Μονή της Ιερουσαλήμ, προκειμένου να διανυκτερεύσει.

Ο Καραϊσκάκης πληροφορούμενος τις κινήσεις και τις προθέσεις αυτές, την νύχτα της 18ης προς 19η Νοεμβρίου, έσπευσε με 560 άνδρες και προκατέλαβε την Αράχοβα, την οποία οχύρωσε με την αμέριστη βοήθεια των κατοίκων.

Στις έξι ημέρες που ακολούθησαν οι μάχες που δόθηκαν εντός και εκτός της Αράχοβας υπήρξαν συντριπτικές για τους Τούρκους, που από 2.000 που ήταν, μόλις που διασώθηκαν περί τους 300. Στις μάχες εκείνες σκοτώθηκαν και τέσσερις Τούρκοι αρχηγοί σωμάτων: ο Μουστάμπεης, ο αδελφός του Καριοφίλμπεης, ο Ελζάμπεης καθώς και ο Κεχαγιάμπεης.

Δυτικά του Ναού του Αγίου Γεωργίου της Αράχοβας, στο τέλος των μαχών, ο Καραϊσκάκης έστησε πυραμίδα από 1.500 κεφάλια τουρκαλβανών στρατιωτών.

Στη συνέχεια, προβλέποντας πως ο Κιουταχής δεν θα μπορέσει να συνεχίσει την πολιορκία χωρίς ανεφοδιασμό, συνέχισε τις εκκαθαρίσεις των περιοχών της Στερεάς. Αρχές Δεκεμβρίου εισήλθε στο Τουρκοχώρι το οποίο και κατέλαβε ενώ με τα ίδια του τα χέρια σκότωσε τον Μεχμέτ Πασά.

Στις αρχές Φεβρουαρίου 1827 ανάγκασε και τον Ομέρ Πασά της Εύβοιας που είχε σπεύσει εναντίον του να παραιτηθεί του αγώνα και να επιστρέψει νικημένος στην έδρα του.

Στις 23 Φεβρουαρίου 1827 ο Καραϊσκάκης επιστρέφει στην Ελευσίνα αφού είχε ελευθερώσει όλη την Στερεά Ελλάδα, εκτός του Μεσολογγίου, της Βόνιτσας και της Ναυπάκτου.

Το τέλος του Γεωργίου Καραϊσκάκη

Το μεσημέρι όμως της 22ας Απριλίου 1827 κάποιοι Έλληνες άρχισαν να ακροβολίζονται κατά μήκος της τουρκικής γραμμής στο Νέο Φάληρο.

Παρά την προσπάθεια μερικών οπλαρχηγών, μεταξύ των οποίων κι ο Νικηταράς, να δώσουν τέλος στη συμπλοκή, ακολούθησε μάχη «ης ήρξαντο ανωφελώς μέθυσοι τινές Κρήτες και Υδραίοι εν τη εκβολή του Ιλισού», όπως γράφει ο Γκούσταβ Φρίντριχ Χέρτσβεργκ στην «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως».

Λέγεται ότι το κρασί με το οποίο μέθυσαν, τους είχε σταλεί από τον Τσορτς και τον Κόχραν!

Ο Καραϊσκάκης, που ήταν φιλάσθενος, κοιμόταν όταν άρχισε η μάχη.

Ξύπνησε από τους πυροβολισμούς και τον θόρυβο, ανέβηκε στο άλογό του κι έτρεξε στο πεδίο της μάχης, συνοδευόμενος από πολλούς έφιππους αξιωματικούς και το άτακτο ιππικό.

Πηγαινοερχόταν σε διάφορα σημεία και μετά από 3 ώρες περίπου η κατάσταση έδειχνε να ομαλοποιείται.

Το ισχυρότερο από τα οχυρώματα των Τούρκων ήταν μια μάντρα σε πεδινό έδαφος.

Καθώς ο Καραϊσκάκης πήγαινε προς τη μάντρα, δέχτηκε μια σφαίρα στο υπογάστριο.

Αν και κατάλαβε ότι η πληγή του ήταν σοβαρή, συνέχισε έφιππος να «μαζεύει» τους στρατιώτες και τελικά γύρισε στη σκηνή του.

Εκείνη τη μέρα, το ελληνικό ιππικό αντιμετώπισε με επιτυχία μια εχθρική ίλη που συνάντησε.

Στη σύγκρουση αυτή σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν 17 Έλληνες.

Μεταξύ των πληγωμένων ήταν ο Νικηταράς και ο Άγγλος Χουίτκομ.

Ο υπασπιστής του Χατζημιχάλη Νταλιάνη, Παναγιώτης Χρυσανθόπουλος ή Κακλαμάνος, έχασε το δεξί του χέρι.

Ο Καραϊσκάκης όταν έφτασε στη σκηνή, οι στρατιώτες τον κατέβασαν από το άλογο και τον μετέφεραν στον γιατρό, που διαπίστωσε ότι είχε τραυματιστεί θανάσιμα στη βουβωνική χώρα.

Τότε τον πήγαν στο πλοίο των Βρετανών στο Φάληρο, έστρωσαν ένα χαλί στην καμπίνα του Τσορτς και τον τοποθέτησαν εκεί.

Είχε καταλάβει ότι η πληγή του ήταν θανάσιμη. Κάλεσε αμέσως  ιερέα, εξομολογήθηκε, μετάλαβε, ζήτησε συγχώρεση απ’ όλους τους παρόντες και ζήτησε να τον θάψουν στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου της Σαλαμίνας.

Αστειεύτηκε με τους συναγωνιστές του, τους συμβούλευσε να παραμείνουν ενωμένοι για το καλό της πατρίδας και τουλάχιστον ως τις 3 π.μ. της 23ης Απριλίου, είχε πλήρη διαύγεια. Κατά τον Σπυρίδωνα Τρικούπη («Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης»), πέθανε γύρως τις 4 π.μ. «Εν μέσω δριμύτατων πόνων» κατά τον Λάμπρο Κουτσονίκα, ενώ σύμφωνα με άλλες πηγές στις 8 π.μ.

Ο θάνατός του προκάλεσε θύελλα ενθουσιασμού στους αντιπάλους.

Ο Κασομούλης αναφέρει πως ήδη από το βράδυ της 22ας Απριλίου οι Τουρκαλβανοί φώναζαν στους φρουρούς των ελληνικών θέσεων : «Ωρέ ο Καραϊσκάκης ο γιος της καλόγριας πέθανε.

Όλοι να βάλετε μαύρα γιατί άλλον σαν κι αυτόν δεν έχετε». Πραγματικά, κανένας άλλος Έλληνας δεν είχε τις αρχηγικές του ικανότητες.

Η σορός του μεταφέρθηκε στο ναό του Αγίου Δημητρίου της Σαλαμίνας όπου ετάφη και θρηνήθηκε από το πανελλήνιο.

Χαρακτηριστική εικόνα όταν ο Κολοκοτρώνης έμαθε τον θάνατο του Καραϊσκάκη κάθισε σταυροπόδι και μοιρολογούσε σαν γυναίκα.

Φήμες γύρω από το θάνατό του

Ο Δημήτριος Αινιάν, γραμματέας του Καραϊσκάκη που έγραψε την βιογραφία του το 1833, αναφέρει τον τραυματισμό του αρχιστράτηγου και ότι ο Καραϊσκάκης πριν πεθάνει εμπιστεύτηκε στους Χατζηπέτρο και Γρίβα πως «…Λέγουν ότι εν παρόδω τρόπον τινά ανέφερε εις αυτούς ότι επληγώθη από το μέρος των Ελλήνων, ότι εγνώριζεν τον αίτιον και ότι, αν ήθελε ζήση, ήθελε τον κάμει γνωστόν και εις το στρατόπεδον».

Στο έργο «Γεώργιος Καραϊσκάκης» του Ιωάννη Ζαμπέλιου, ο αρχιστράτηγος φέρεται να λέει προς τους Χατζηπέτρο και Γρίβα : «Αύριον αν είμαι ζωντανός ακόμη, ελάτε να σας πω έναν μυστικόν», αλλά σε υποσημείωση του βιβλίου του αναφέρει ότι το «μυστικό» αυτό παρεξηγήθηκε και ερμηνεύθηκε εσφαλμένως ως «δολοφονία από κάποιον Έλληνα».

Μόνο ένας συγγραφέας, αυτόπτης απομνημονευματογράφος, υποστήριξε επίμονα την εκδοχή της δολοφονίας.

Η συντριπτική πλειονότητα των πρωτογενών πηγών, μεταξύ των οποίων επίσης αυτόπτες, δέχεται ότι ο Καραϊσκάκης πυροβολήθηκε από Τούρκους.

Από τους νεώτερους συγγραφείς ο Γιάννης Βλαχογιάννης υποστήριξε ότι ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος οργάνωσε την δολοφονία του Καραϊσκάκη. Την γνώμη του υιοθέτησαν οι Δημήτρης Φωτιάδης και Δημήτρης Σταμέλος.

Ο Γιάννης Κορδάτος διερωτάται αν «Οι Τούρκοι τον πυροβόλησαν ή κάποιος Έλληνας όργανο του Κιουταχή ή του Κόχραν».

Οι Αναστάσιος Ορλάνδος, Μέντελσον-Μπαρτόλντι, Κωνσταντίνος Ράδος, Απόστολος Βακαλόπουλος,Κυριάκος Σιμόπουλος,και Χρήστος Λούκος πιστεύουν ότι πυροβολήθηκε από Τούρκους.

Οι Τρικούπης (που εκφώνησε τον επικήδειο), Παπαρρηγόπουλος, Κόκκινος και πλείστοι άλλοι δεν ασχολούνται με το θέμα.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ

Ο πρίγκηπας

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης ήταν Έλληνας πρίγκιπας, στρατιωτικός, λόγιος και αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας.

Καταγωγή

Γεννήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 1792 στην Κωνσταντινούπολη και ήταν γιος του Κωνσταντίνου Υψηλάντη, Ηγεμόνα της Μολδοβλαχίας και γόνου εύπορης και ισχυρής Φαναριώτικης οικογένειας.

Η καταγωγή της οικογένειας είναι από τα  Ύψηλα της Τραπεζούντας. Το 1655 ο Αντίοχος Υψηλάντης εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη.

Το 1810 κατατάχτηκε με το βαθμό του ανθυπίλαρχου (ανθυπολοχαγός του Ιππικού) στο σώμα των εφίππων σωματοφυλάκων του Τσάρου Αλέξανδρου Α΄ της Ρωσίας.

Διακρίθηκε στους πολέμους κατά του Ναπολέοντα, όπου στη μάχη της Δρέσδης, (27 Αυγούστου 1813), έχασε το δεξί του χέρι.

Το 1814-1815 συμμετείχε και αυτός ως μέλος της αυτοκρατορικής ακολουθίας στο Συνέδριο της Βιέννης με το βαθμό του υποστράτηγου.

Αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας

Οι Φιλικοί είχαν σαφείς πληροφορίες για τα πατριωτικά του αισθήματα, τα οποία σε στενούς κύκλους Ελλήνων και Φιλελλήνων φέρεται να είχε δηλώσει πως οι συμπατριώτες του θα έπρεπε να υπολογίζουν στη συνδρομή του, αν τυχόν παρουσιαζόταν κάποια ευκαιρία μόνο εκ του ονόματός του και της θέσης που κατείχε χωρίς καμία άλλη εγγύηση.

Έτσι με τη μεσολάβηση του Φιλικού Κωνσταντίνου Καντιώτη που ήταν υπάλληλος παρά τον Καποδίστρια, μετά την άρνηση του τελευταίου ν΄ αναλάβει αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας, προσέτρεξε ο Εμμανουήλ Ξάνθος στον ξάδελφο των Υψηλάντηδων, Ιωάννη Μάνο, προκειμένου να τον φέρει σε επαφή με τον Πρίγκιπα Αλέξανδρο Υψηλάντη.

 Η συνάντηση αυτή φαίνεται να ήταν μια από τις ευτυχέστερες στιγμές της ζωής του Ε. Ξάνθου που έμειναν χαραγμένες στη μνήμη του, σε αντίθεση με την απογοήτευση που του δημιούργησε ο Καποδίστριας, που αποδίδει με κάθε λεπτομέρεια και νοσταλγία στ΄απομνημονεύματά του.

Στη συνάντηση εκείνη (Πετρούπολη, 11 Απριλίου 1820) ο Υψηλάντης τον δέχθηκε με ευγένεια και ύστερα από κάποιες ερωτήσεις για την καταγωγή του και διάφορες άλλες υποθέσεις του ζήτησε να μάθει πώς περνούν οι Έλληνες.

Ο Ξάνθος του απήντησε ότι οι Τούρκοι τους τυραννούν παντού και η τυραννία τους αυτή έχει γίνει πλέον αφόρητη. Στη συνέχεια ακολούθησε ο εξής δραματικός διάλογος:

– Υψηλάντης: «Γιατί οι Έλληνες δεν προσπαθούν να ενεργήσουν ώστε, αν δεν δύνανται να ελευθερωθούν από τον ζυγόν, τουλάχιστον να τον ελαφρώσουν;»

– Ξάνθος: «Πρίγκιψ, με ποία μέσα και με ποίους οδηγούς να ενεργήσωσιν οι δυστυχείς Έλληνες την βελτίωσιν της πολιτικής των καταστάσεως;

Αυτοί έμειναν εγκαταλελειμμένοι από εκείνους, οίτινες εδύναντο να τους οδηγήσωσι, διότι όλοι οι καλοί ομογενείς καταφεύγουν εις ξένους τόπους και αφήνουν τους ομογενείς των ορφανούς.

Ιδού ο Κόμης Καποδίστριας υπηρετεί τη Ρωσίαν, ο μακαρίτης πατήρ σας κατέφυγε εδώ και ο Καρατζάς εις την Ιταλίαν, υμείς ο ίδιος υπηρετούντες την Ρωσίαν εχάσατε υπέρ αυτής την δεξιάν χείρα σας, και άλλοι ίσοι καλοί καταφεύγοντες εις την χριστιανικήν Ευρώπην μένουν εκεί, χωρίς να φροντίζουν δια τους δυστυχείς αδελφούς των.»

– Υψηλάντης: «Αν εγώ εγνώριζον ότι οι ομογενείς μου είχον ανάγκην από εμέ και εστοχάζοντο, ότι εδυνάμην να συντελέσω εις την ευδαιμονίαν των, σου λέγω εντίμως, ότι ήθελον μετά προθυμίας κάμω κάθε θυσίαν, ακόμη και την κατάστασίν μου, και τον εαυτόν μου θα εθυσίαζον υπέρ αυτών».

– Ξάνθος: «Δος μοι Πρίγκιψ, την χείρα σας εις βεβαίωσιν των όσων εκφράσθητε».

Κοιτάζοντάς τον κατάματα ο Υψηλάντης με κάποιο θαυμασμό του έδωσε το χέρι του.

Η στιγμή της συμφωνίας εκείνης είναι η ίσως η μεγαλύτερη ιστορική στιγμή στην νεότερη ιστορία του ελληνικού έθνους που αποφάσιζε πλέον την τύχη του.

Ο Υψηλάντης ενθουσιώδης μεν πατριώτης, δεν άργησε να κυριευθεί από το δραματικό τόνο της φωνής του Ξάνθου, καθώς και από το δικό του ενθουσιασμό και τη βαθιά πίστη του στα όνειρα του ελληνικού έθνους.

Έτσι  η αποστολή του ενός είχε εκπληρωθεί, ενώ οι φιλοδοξίες του άλλου, να γίνει ο ελευθερωτής του έθνους του, άρχισαν να πραγματοποιούνται.

Την επόμενη ημέρα ο Ξάνθος επισκέπτεται απευθείας πλέον τον πρίγκιπα και του φανερώνει τα μυστικά της Φιλικής Εταιρείας και εκείνος με συγκίνηση και ενθουσιασμό δέχθηκε να υπηρετήσει τη μεγάλη υπόθεση.

Στη συνέχεια, την ίδια μέρα κατηχείται και ορκίζεται κατά το τυπικό της εταιρείας, όπου και αναγνωρίζεται Γενικός Επίτροπος της Αρχής.

Του δόθηκε το ψευδώνυμο «Καλός» και τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου «α.ρ.» για να υπογράφει τις επιστολές του.

Η Φιλική Εταιρεία είχε πλέον τον Αρχηγό της (Πετρούπολη 12 Απριλίου 1820).

Πρώτα µέτρα της αρχηγίας της φιλικής εταιρείας

Με την ανάληψη της αρχηγίας της Φιλικής Εταιρείας αποβλέποντας στη χρησιμότητα του υφιστάμενου θεσμού των εφορειών της Εταιρείας, όχι μόνο τον διατήρησε αλλά και τον ενίσχυσε με δικές του οδηγίες που απέβλεπαν περισσότερο στην επιλογή και επιτήρηση των μελών, στη βοήθεια των αδυνάτων και στον τρόπο εισδοχής των προσήλυτων.

Ταυτόχρονα έστειλε εγκυκλίους στις εφορείες και έντυπα γραμμάτια για τις εκούσιες συνεισφορές των ομογενών.

Τα γραμμάτια εκείνα επείχαν θέση σύγχρονων εθνικών ομολόγων που ήταν υπογεγραμμένα από τον ίδιο τον Υψηλάντη ή από τους αντιπροσώπους του.

Παράλληλα, απαγόρευσε τη χρήση των δημοσίων χρημάτων χωρίς τη διαταγή του, ενώ άνοιξε αλληλογραφία με τα επιφανέστερα (πνευματικά) μέλη, καθώς και με τα πλέον δραστήρια στα οποία ανακοίνωνε την εκλογή του ως Γενικού Επιτρόπου, θυμίζοντάς τους τα καθήκοντά τους και καθοδηγώντας τα για τη δημιουργία νέων εφορειών και συγκέντρωση εισφορών.

Επαινούσε δε τους επιτρόπους εκείνους που επιδείκνυαν ιδιαίτερη δραστηριότητα, όπως εκείνους της «Φιλόγενης Κάσσας» της Μόσχας, ιδρύοντας ένα κεντρικό ταμείο της Φιλικής στη Κωνσταντινούπολη.

Και οι δύο αυτοί οργανισμοί προορίζονταν να καλύψουν τις ανάγκες της Εταιρείας για τη χρηματοδότηση του μελλοντικού αγώνα των Ελλήνων.

Περί τα τέλη του 1820, ο αδελφός του Αλέξανδρου Υψηλάντη, ο Νικόλαος Υψηλάντης συντάσσει και υποβάλει προς έγκριση στρατιωτικό οργανισμό για τον υπό οργάνωση εθελοντικό στρατό.

Σύμφωνα μ΄ αυτόν, ο στρατός της ελληνικής επανάστασης θα αποτελούνταν κυρίως από χιλιαρχίες και τα στελέχη του θα είχαν τους εξής βαθμούς: πεντηκόνταρχου, εκατόνταρχου, ταγματάρχη, χιλίαρχου και πολέμαρχου.

Η ελληνική σημαία θα έφερε τρία χρώματα: άσπρο μαύρο και κόκκινο.

Η σημαία της ξηράς θα έφερε στη μία πλευρά το μυθικό φοίνικα μέσα σε φλόγες και τον «ακτινοβόλο παντόπτη οφθαλμό» με την επιγραφή «εκ της τέφρας αναγεννώμαι», στη δε άλλη, τον αρχαίο ελληνικό σταυρό (ισόκερο), μέσα σε δάφνινo στεφάνι και κάτω την επιγραφή «Εν τούτω τω σημείω νίκα»

Έναρξη επιχειρήσεων

Κατά την οργάνωση του σχεδίου η Επανάσταση θα ξεκινούσε από την Πελοπόννησο. Στην απόφαση αυτή συνέβαλαν όχι τόσο οι αβάσιμες υποσχέσεις κάποιων θερμόαιμων και υπεραισιόδοξων φιλικών, όσο η πεποίθηση του ίδιου του Υψηλάντη ότι οι τότε περιστάσεις ήταν οι πλέον ευνοϊκές.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία αντιμετώπιζε τότε μια σειρά αντιδραστικών κινήσεων διαφόρων Πασάδων, ιδίως των περιοχών Τούνεσι και Μπαρμπαριάς.

Σημαντικότερος όμως αντιπερισπασμός για τους Έλληνες τότε ήταν η ανταρσία του Αλή Πασά, που έκανε κι αυτούς ακόμα τους Σουλιώτες να επιστρέψουν και να συμμαχήσουν με τον πρώην διώκτη τους, κατά της Αυτοκρατορίας.

Έπειτα υπήρχε η βεβαιότητα ότι στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες θα ξέσπαγαν ταραχές πολύ σύντομα χάρη των ήδη γενομένων μυστικών ενεργειών του Ξάνθου και άλλων φιλικών από τους μυημένους οπλαρχηγούς των περιοχών αυτών, όπως του Γιωργάκη Νικολάου, από τον Όλυμπο, του Σάββα Καμινάρη, από την Πάτμο, του Γιάννη Φαρμάκη από το Μπλάτσι κ.ά.

Έτσι πιεσμένος από τις καταστάσεις ο Υψηλάντης εκδίδει προκήρυξη ανεξαρτησίας, περνάει τον ποταμό Προύθο στις 22 Φεβρουαρίου 1821 και υψώνει τελικά τη σημαία της Επανάστασης στις παραδουνάβιες ηγεμονίες και συγκεκριμένα στο Ιάσιο της Μολδοβλαχίας, δύο μέρες αργότερα, στις 24 Φεβρουαρίου εκδίδοντας επαναστατική προκήρυξη με τον τίτλο Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος.

Η επιλογή της Μολδαβίας και της Βλαχίας θα πρέπει μάλλον να αναζητηθεί στο γεγονός ότι στις περιοχές αυτές απαγορευόταν η παραμονή του Τουρκικού στρατού, ενώ από το 1709 οι τοπικοί άρχοντες ήταν Έλληνες Φαναριώτες.

Στις 26 Φεβρουαρίου 1821 στο ναό των Τριών Ιεραρχών τελείται δοξολογία, κατά την οποία ο Μητροπολίτης Βενιαμίν ευλογεί πρόχειρη σημαία με έμβλημα το Σταυρό και, κατά το βυζαντινό τυπικό, παραδίδει το ξίφος στον Αλέξανδρο Υψηλάντη.

Κατόπιν διενεργείται έρανος για τη συλλογή ενός εκατομμυρίου γροσίων και παράλληλα εθελοντές από ολόκληρη την Ευρώπη καταφθάνουν στη Μολδαβία για να καταταχθούν στο στρατιωτικό σώμα που δημιούργησε, οργανώνοντας μάλιστα το πρώτο τμήμα του Πυροβολικού με δύο πυροβόλα υπό τις διαταγές του Γάλλου συνταγματάρχη Ολιβιέ Βουτιέ .

Συγκροτείται ο Ιερός Λόχος αποτελούμενος από 500 σπουδαστές. Στις 4 Μαρτίου οι Έλληνες ναυτικοί κυριεύουν και εξοπλίζουν 15 πλοία, ενώ στις 17 Μαρτίου ο Υψηλάντης υψώνει τη σημαία στο Βουκουρέστι, αντιμετωπίζοντας το στρατό τριών πασάδων στο Γαλάτσι, το Δραγατσάνι, τη Σλατίνα, το Σκουλένι και το Σέκο.

Ο στρατός του Υψηλάντη καταστράφηκε στη μάχη του Δραγατσανίου στις 7 Ιουνίου 1821 και υποχώρησε προς τα αυστριακά σύνορα.

Οι λόγοι της αποτυχίας του θα πρέπει να αναζητηθούν κυρίως στην έλλειψη αξιόμαχων δυνάμεων, στην άρνηση του ηγέτη των Βλάχων Θεόδωρου Βλαδιμιρέσκου να τον συνδράμει οικονομικά και στρατιωτικά και στον αφορισμό του Υψηλάντη από τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε’, κατόπιν πιέσεων της Υψηλής Πύλης για σφαγές των Χριστιανών σε αντίποινα.

Ο Υψηλάντης παραδόθηκε στους Αυστριακούς, φυλακίστηκε και απελευθερώθηκε στις 24 Νοεμβρίου 1827.

Η κλονισμένη υγεία του δεν του επέτρεψε έκτοτε να βοηθήσει το επαναστατημένο έθνος.

Ο θάνατος του Αλεξάνδρου Υψηλάντη

Μετά την απελευθέρωσή του, αποσύρθηκε στη Βιέννη, όπου και πέθανε σε συνθήκες ακραίας φτώχειας και μιζέριας στις 31 Ιανουαρίου 1828.

Η τελευταία του επιθυμία ήταν η καρδιά του να απομακρυνθεί από το σώμα του και να σταλεί στην Ελλάδα.

Η επιθυμία πραγματοποιήθηκε από το Γεώργιο Λασσάνη και τώρα βρίσκεται στο Αμαλιείο Ορφανοτροφείο στην Αθήνα.

Η ζωή του και οι τρόποι του υποδεικνύουν ότι είχε Μυοτονική δυστροφία (DM).

Η DM είναι μια κληρονομική διαταραχή πολλαπλών συστημάτων η οποία μειώνει τη ζωή.

Το σώμα του αρχικά θάφτηκε στο νεκροταφείο του Αγ. Μάρκου της Βιέννης και αργότερα τα λείψανά του μεταφέρθηκαν στο κάστρο Υψηλάντη-Σινά στην Rappoltenkirchen – Αυστρίας από μέλη της οικογένειάς του στις 18 Φεβρουαρίου του 1903. H τελευταία μεταφορά του συνέβη τον Αύγουστο του 1964, όταν τελικά μεταφέρθηκε στην εκκλησία των Αγ. Ταξιαρχών στο Πεδίον του Άρεως στην Αθήνα, 136 χρόνια μετά το θάνατό του.

H Ypsilanti Township στο Michigan των ΗΠΑ πήρε το όνομά της προς τιμήν του.

Αργότερα η πόλη της Ypsilanti, η οποίο βρίσκεται εντός του δήμου, πήρε το όνομά της από τον αδελφό του, Δημήτριο.

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ

Το λιοντάρι της Ρούμελης

Γεννήθηκε στις 4 Μαρτίου του 1790 στην Πρέβεζα ή στην Ιθάκη εξού και το όνομα Οδυσσέας. Ως προς το έτος γεννήσεως, υπάρχουν διαφωνίες.

Κατ’ άλλους, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος γεννήθηκε μεταξύ των ετών 1788-1790. Νονοί του ήταν η Μαρία Σοφιανού, σύζυγος του Λάμπρου Κατσώνη, κόρη προύχοντα από την Κέα, και ο Ιωάννης Ζαβός άρχοντας της Ιθάκης.

Παντρεύτηκε την Ελένη Καρέλλη, κόρη του εύπορου και ισχυρού Χρήστου Καρέλλη από τους Καλαρρύτες Ιωαννίνων και απέκτησαν μαζί ένα γιο, τον Λεωνίδα Ανδρούτσο (1824 – 1837), ο οποίος με την υποστήριξη του Όθωνα στάλθηκε στο Μόναχο, για να μεγαλώσει στο περιβάλλον του βασιλιά Λουδοβίκου Α΄.

Εκεί αρρώστησε το 1836 όταν ξέσπασε επιδημία χολέρας και πέθανε στις 11 Δεκεμβρίου σε ηλικία δώδεκα χρονών.

Ο πατέρας του Ανδρούτσου, ο οποίος είχε λάβει μέρος στην επανάσταση του Λάμπρου Κατσώνη, συνελήφθη από τους Βενετούς, παραδόθηκε στους Τούρκους και αποκεφαλίστηκε το 1797 στην Κωνσταντινούπολη με αποτέλεσμα ο μικρός γιος του, Οδυσσέας Ανδρούτσος, να μείνει ορφανός σε ηλικία 7 ετών.

Η χήρα μητέρα του Οδυσσέα Ακριβή Τσαρλαμπά μετακόμισε το έτος 1797 στη Λευκάδα και μεταξύ των ετών 1798-1800 ο μικρός Οδυσσέας Ανδρούτσος έκανε παρέα με το γνωστό μετέπειτα ποιητή Ιωάννη Ζαμπέλιο.

Τον επόμενο χρόνο 1798 έγινε η Μάχη της Νικόπολης και ο Χαλασμός της Πρέβεζας από τον Αλή Πασά Τεπελενλή και ο μικρός Οδυσσέας και η μητέρα του Ακριβή Τσαρλαμπά διασώθηκαν γιατί είχαν καταφύγει στη Λευκάδα.

Μεγαλώνοντας στην άυλη του Αλη πασά Τεπελενλή

Το έτος 1806 ο Αλή Πασάς Τεπελενλής, ενθυμούμενος την προσωπική φιλία που είχε ο ίδιος με τον εκλιπόντα πατέρα του Οδυσσέα Ανδρούτσου, τον αναζήτησε και τον πήρε στην αυλή του στα Ιωάννινα.

Εκεί ο Οδυσσέας Ανδρούτσος φοίτησε στη στρατιωτική σχολή του Αλή Πασά και είχε έναν ταραχώδη βίο, όμως σχεδόν πάντα ο Αλή Πασάς του συγχωρούσε κάθε παράπτωμα.

Δεκαπέντε ετών κατατάχτηκε από τον Αλή Πασά στην προσωπική σωματοφυλακή του και σύντομα κατάφερε να γίνει αρχηγός της προσωπικής φρουράς του.

Επίσης προσήλθε στην αλεβιτική θρησκεία των Μπεκτασήδων, στην οποία ανήκε και ο προστάτης του. Το 1818 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και το 1819 διορίστηκε δερβέναγας στην ανατολική Στερεά.  

Πήρε μέρος στις μάχες του Βερατίου, Αργυροκάστρου και Γαρδικίου, και ο Αλή Πασάς του έδωσε την οπλαρχηγία της Λειβαδιάς.

 Το 1820 όταν και επήλθε η ρήξη του Αλή Πασά με την Πύλη, εγκατέλειψε την Λιβαδειά, αφού πρώτα μύησε τον Αθανάσιο Διάκο στην Φιλική εταιρεία και του εμπιστεύθηκε την εξουσία της οπλαρχηγίας του αφήνοντάς τον ως πρωτοπαλίκαρο.

Ο ίδιος κατέφυγε στην Αράχωβα όπου προσπάθησε μαζί με άλλους επιφανείς Έλληνες που όλοι είχαν μεταξύ τους κοινό την θητεία τους στην αυλή του Αλή, να δημιουργήσει μια ελληνοαλβανική συμμαχία πάντα σύμφωνα με τα σχέδια της Φιλικής Εταιρείας.

Το εγχείρημα αυτό όμως απέτυχε καθώς ο Ομέρ Βρυώνης αρνήθηκε να συμμετάσχει.

Μετά από αυτή την εξέλιξη ο Ανδρούτσος κατέφυγε δια μέσου της Ακαρνανίας στα Επτάνησα, στην Λευκάδα.

Εκεί συναντήθηκε στις αρχές του 1821 με τους Καραϊσκάκη, Γεώργιο Βαρνακιώτη, Ζόγγα, Μακρή, Κυριακούλη Μαυρομιχάλη και άλλους οπλαρχηγούς της Πελοποννήσου και της Στερεάς Ελλάδας.

Στη σύσκεψη που έγινε στην αγγλοκρατούμενη Αγία Λαύρα στα τέλη του Ιανουαρίου του έτους αυτού, συμμετείχε και ο Ανδρούτσος.

Το θέμα της ήταν οι προετοιμασίες που έπρεπε να γίνουν για να ξεσηκωθεί η Στερέα Ελλάδα.

Αποφασίστηκε η ανάθεση της εξέγερσης της Ανατολικής Στερεάς στον Ανδρούτσο και στον Πανουργιά.

Οι αποφάσεις της σύσκεψης μπήκαν αμέσως σε εφαρμογή: ο Ανδρούτσος επιτέθηκε με ομάδα ανδρών του στη γέφυρα της Τατάρνας, μαζί με τον ηγούμενο της εκεί μονής Κυπριανό, σε 60 Τούρκους, οι οποίοι με αρχηγό τον Δερβέναγα Χασάν Μπέη Γκέκα, συνόδευαν μεγάλη χρηματαποστολή.

Μετά την επιτυχή επιχείρηση έφυγαν αφήνοντας άθικτα τα χρήματα για να φανεί έτσι πως η επίθεση ήταν καθαρά επαναστατική πράξη.

Χαρακτηριστική για την έναρξη της επαναστάσεως στην Ανατολική Στερεά Ελλάδα είναι η επιστολή που στις 22 Μαρτίου έστειλε ο Ανδρούτσος στους Γαλαξειδιώτες: «Εγώ είμαι στο ποδάρι με τα παλληκάρια μου, τους γράφει και τους προτρέπει να πάρουν και εκείνοι αμέσως τα άρματα».

Η δράση του την Επανάσταση

Λίγο πριν τον τραγικό θάνατο του Αλή Πασά Τεπελενλή το 1822, και σε συνεννόηση με αυτόν, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος με ένα ασκέρι 2.000 ανδρών, Αλβανών και Ελλήνων, ανεξαρτητοποιήθηκε και άρχισε ένα τρίχρονο αγώνα εναντίον των Οθωμανών με αποκορύφωμα την ηρωϊκή Μάχη στο Χάνι της Γραβιάς (8 Μαίου 1821), όπου με μόνο 117 Έλληνες αντιμετώπισαν επιτυχώς 9.000 Οθωμανούς υπό τον Ομέρ Βρυώνη, παίρνοντας παράλληλα εκδίκηση και για τον θάνατο του φίλου του, Αθανάσιου Διάκου στη μάχη της Αλαμάνας.

Μέσα σε αυτούς τους 117 ήρωες Έλληνες ήταν και οι μετέπειτα δολοφόνοι του Οδυσσέα Ανδρούτσου.

Στη μάχη αυτή, η στρατηγική ιδιοφυΐα του Ανδρούτσου θριάμβευσε.

Έτσι δικαιωματικά κατέλαβε τη θέση του αρχηγού των όπλων της Βοιωτίας, και ουσιαστικά αυτός επηρέασε την τύχη της επαναστάσεως στην ανατολική Στερεά, κατά τα επόμενα έτη.

Στις 27 Αυγούστου 1822 η γερουσία του Αρείου Πάγου του αναθέτει τη Διοίκηση της Αθήνας και εισέρχεται θριαμβευτής Φρούραρχος στην Ακρόπολη, συνοδευόμενος από τον Ιωάννη Μακρυγιάννη, τον Ιωάννη Γκούρα, τον Ιωάννη Μαμούρη, τον Κατσικογιάννη και 300 ένοπλους επαναστάτες.

Η υποδοχή του λαού των Αθηνών ήταν αποθεωτική.

Στην Αθήνα ο Οδυσσέας Ανδρούτσος γνώρισε πολλούς ξένους Φιλέλληνες.

Ο Βρετανός Εδουάρδος Ιωάννης Τρελώνυ, φίλος του Λόρδου Byron ήρθε μαζί του στην Ελλάδα.

Το Νοέμβριο του 1823 γνώρισε τον Οδυσσέα Ανδρούτσο και γοητεύτηκε από την προσωπικότητά του. Παντρεύτηκε την 13ετή ετεροθαλή αδελφή του Οδυσσέα, Ταρσίτσα Καμένου.

Τον ακολούθησε παντού και του έμεινε πιστός ως το τέλος.

Κατά τα τέλη του 1821 ανακηρύχθηκε από τους υπόλοιπους οπλαρχηγούς, αρχιστράτηγος της ανατολικής Στερεάς, τίτλος που του αναγνωρίστηκε το 1822.

Την άνοιξη του 1822 κατηγορήθηκε από τον Ιωάννη Κωλέττη για συνεργασία με τον εχθρό, με αποτέλεσμα να παραιτηθεί από το αξίωμα.

Όμως παρά την παραίτησή του συνέχισε απτόητος την πολεμική του δράση εναντίον των Τούρκων μέχρι το 1824.

Η δολοφονία του Οδυσσέα Ανδρούτσου

Οι παλιές προστριβές του Ανδρούτσου με τους πολιτικούς και οι έντονες αντιδράσεις του, η τάση τέλος του Εκτελεστικού να τον παραγκωνίζει και να μην του χορηγεί τα απαιτούμενα χρήματα και εφόδια για τη συγκρότηση ισχυρού στρατού και στρατοπέδων στη Στερεά, είχαν απογοητεύσει τον Ανδρούτσο.

Ο εμφύλιος πόλεμος στην Πελοπόννησο, η απροθυμία της κυβερνήσεως να τον βοηθήσει και ο κίνδυνος των επαρχιών της Στερεάς Ελλάδας από την προέλαση των τουρκικών στρατευμάτων, τον είχαν κάνει στις αρχές Αυγούστου 1824 να έλθει σε επαφή με τους Τούρκους αρχηγούς για να βάλει ξανά καπάκια, μολονότι μόλις τον Απρίλιο, στη συνέλευση των Σαλώνων, είχε αποφασισθεί «κανένας στρατιωτικός να μην ημπορεί να βάλει τα λεγόμενα καπάκια».

Διαβλέποντας παντού μηχανορραφίες των πολιτικών, ο Ανδρούτσος αποσύρεται απογοητευμένος στη σπηλιά του, στη Μαύρη Τρύπα, στα βόρεια του Παρνασσού, κοντά στο χωριό Βελίτσα.

Οι κινήσεις και οι διαθέσεις του όμως τον έκαναν περισσότερο ύποπτο στην κυβέρνηση, και κυρίως στον Κωλέττη και στους άλλους εχθρούς του, που ζητούσαν να διορίσουν άλλους καπεταναίους στη θέση του.

Η καχυποψία του ενισχύθηκε όταν έμαθε τη σύλληψη του Κολοκοτρώνη.

Τα γεγονότα αυτά επηρέασαν τόσο πολύ τον Ανδρούτσο, ο οποίος θέλοντας να φοβίσει τους πολιτικούς, ενώθηκε με τους Τούρκους με τον όρο να του δώσουν την αρχηγία των επαρχιών της Εύβοιας, Ταλαντίου, Λιβαδιάς και Θήβας.

Η συμφωνία που κλείστηκε τότε με τον Ομέρ πασά του Ευρίπου «ήταν κάτι περισσότερο από τα συνηθισμένα καπάκια, ήταν μια πράξη απελπισίας που έφθανε στα όρια της προδοσίας».

Τότε η κυβέρνηση, για να αντιμετωπίσει την ύποπτη στάση του διόρισε στις 20 Φεβρουαρίου 1825 το παλιό πρωτοπαλίκαρό του Γιάννη Γκούρα αρχηγό της εκστρατείας στην ανατολική Ελλάδα και του χορήγησε 140.000 γρόσια.

  Ο Γκούρας βάδισε προς τη Δόμβραινα και από εκεί στη Λειβαδιά.

Οι κυβερνητικές δυνάμεις τον ακολούθησαν καταπόδι και τον ανάγκασαν, αυτόν και τους 400 Τούρκους ιππείς που του είχε στείλει ο Ομέρ πασάς από τη Χαλκίδα, να υποχωρήσουν στη Χαιρώνεια και κατόπιν στην πατρίδα του Λιβανάτες.

Στο μοναστήρι της Βελιβούς, μεταξύ 27 Μαρτίου- 7 Απριλίου, η θέση του Ανδρούτσου έγινε δύσκολη και τελικά, μετά από συνεννοήσεις με τον Νικόλαο Γκριτζιώτη, εγκατέλειψε κρυφά τους ιππείς και παραδόθηκε στον Γκούρα που τον έστειλε με συνοδεία στην Αθήνα.

Μόλις έφθασε εκεί,τον έκλεισαν σε φυλακή στο κάτω μέρος του ψηλού πύργου που υψωνόταν δεξιά στην είσοδο των Προπυλαίων της Ακρόπολης.

Τότε έγινε απόπειρα απελευθέρωσης του Ανδρούτσου.

Όταν ο Γκούρας ο οποίος είχε στρατοπεδεύσει στον Όσιο Λουκά, επειδή είχε ανάγκη από τρόφιμα και πολεμοφόδια για να αντιμετωπίσει τον Ντεμίρ πασά και τον Μουστάμπεη οι οποίοι είχαν μπει στα Σάλωνα, είχε στείλει τον παλαιό γραμματικό του Οδυσσέα Γεωργαντά να κάνει προμήθειες στο Λουτράκι.

Εκεί συνάντησε τον Γεώργιο Καραϊσκάκη, φίλο του Ανδρούτσου και τον Κώστα Μπότσαρη.

Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης μόλις έμαθε τα γεγονότα σχετικά με τη φυλάκιση του Ανδρούτσου, εξοργίστηκε.

Ο Καραϊσκάκης ξεκίνησε για το στρατόπεδο της Στερεάς για να απελευθερώσει τον φίλο του.

Ο Γκούρας οχυρώθηκε εκεί και ο Καραϊσκάκης δεν θα μπόρεσε να τον απελευθερώσει.

Για να αποκλιμακώσει την ένταση η Διευθυντική Επιτροπή της Ανατολικής Στερεάς Ελλάδος έστειλε επιστολή στην έδρα της διοικήσεως γνωμοδοτώντας την μετάθεση του Γκούρα στο στρατόπεδο της Αθήνας και η κυβέρνηση να μαλακώσει τον Καραϊσκάκη.

Κατά διαταγή του Γκούρα, οι Ιωάννης Μαμούρης, Παπακώστας Τζαμάλας, Μήτρος της Τριανταφυλλίνας και ο στρατιώτης Θεοχάρης, απομάκρυναν τον δεσμοφύλακα, μπήκαν στο κελί του Οδυσσέα Ανδρούτσου και τον θανάτωσαν με τα ίδια τους τα χέρια.

Ύστερα ρίξανε το σώμα του από τον πύργο κάτω στο λιθόστρωτο του ναού της Απτέρου Νίκης και διέδωσαν ότι τάχα ο φυλακισμένος είχε επιχειρήσει να δραπετεύσει, αλλά το σχοινί που χρησιμοποίησε κόπηκε και έτσι σκοτώθηκε.

Ημερομηνία θανάτου του Οδυσσέα Ανδρούτσου κατεγράφη η 5η Ιουνίου 1825, ετών 35.

ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ

Ο τουρκοφάγος

Γεννήθηκε στο χωριό Μεγάλη Αναστάσοβα των Πισινών Χωριών του Μυστρά (σημερινή Νέδουσα Μεσσηνίας) στις 2 Ιανουαρίου 1787.

Γονείς του ήταν ο Σταματέλος ονομαστός αγωνιστής της περιοχής Λεονταρίου και μητέρα του η Σοφία Δημητρίου Καρούτσου από τον Άκοβο του Λεονταρίου, δευτερότοκη θυγατέρα και αδελφή της γυναίκας του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.

Από τα αδέλφια του γνωστά είναι: Ο Ιωάννης, ο Νικόλαος και ο Γιωργάκης. Ως ανιψιός του Θ. Κολοκοτρώνη ήταν ευρύτερα γνωστός σαν δεξί του χέρι.

Η δημώδης μούσα μάλιστα έλεγε: «Μπροστά πάει ο Νικηταράς, πίσω ο Κολοκοτρώνης».

Η δράση του στην Επανάσταση

Διωγμένος και επικηρυγμένος ο πατέρας του,- καθώς ήταν πολεμικός -από τους Τούρκους 16 χρονών πολέμησε στην Πάρο με Ρώσικα στρατεύματα, βρήκε καταφύγιο στο Τουρκολέκα και αργότερα πέρασε στην Ζάκυνθο.

Το 1816, κατά τον ανηλεή διωγμό των κλεφταρματολών της Πελοποννήσου, ο πατέρας του σκοτώθηκε από τους Τούρκους και ο Νικηταράς ακολούθησε τον θείο του Κολοκοτρώνη στα Επτάνησα, όπου εντάχθηκε στα Ρωσικά τάγματα και μετέβη στην Ιταλία για να πολεμήσει κατά του στρατού του Ναπολέοντα.

Στη συνέχεια επέστρεψε στα Επτάνησα και υπηρέτησε τους Γάλλους, οι οποίοι στο μεταξύ τα είχαν καταλάβει με τη συνθήκη του Τίλσιτ.

Ήταν ένας από τους σημαντικότερους αγωνιστές της Επανάστασης του 1821.

Συντηρούσε δικό του Σώμα Ενόπλων με άνδρες που προέρχονταν από διάφορα μέρη της Ελλάδας.

Με την έκρηξη της Επανάστασης, στην πρώτη Μάχη που δόθηκε στο Βαλτέτσι της Αρκαδίας στις 12 και 13 Μαΐου του 1821, (είχε προηγηθεί μια συμπλοκή στο Λεβίδι τον Απρίλιο), ο Νικηταράς που κρατούσε με 200 άντρες τα Άνω Δολιανά, κατάφερε να αποκρούσει 2.000 Τούρκους που επιτίθεντο με πυροβολικό.

Επειδή έπεσαν πολλοί Τούρκοι από το χέρι του σ’ εκείνη τη Μάχη, οι άντρες του τον ονόμασαν Τουρκοφάγο.

Διακρίθηκε και στις μάχες που ακολούθησαν, όπου συνεργάστηκε με το θείο του, κυρίως δε στην πολιορκία και την άλωση της Τρίπολης.

Όταν η Τρίπολη καταλήφθηκε από τους Έλληνες, δε ζήτησε κανένα λάφυρο για τον εαυτό του και όταν του πρόσφεραν ένα αδαμαντοκόλλητο σπαθί, το έκανε δώρο στην προσωρινή Κυβέρνηση.

Όταν οι Έλληνες κατέστρεψαν τη στρατιά του Δράμαλη στα στενά των Δερβενακίων, ο Νικηταράς μαζί με τους Δημήτριο Υψηλάντη και Παπαφλέσσα, είχε καταλάβει τη χαράδρα γύρω από τον Άγιο Σώστη, απ’ όπου θα περνούσαν οι Τούρκοι, προκαλώντας τους μεγάλη καταστροφή.

Καθώς ο Δράμαλης υποχωρούσε προς το Άργος, ο Νικηταράς κατέλαβε την οχυρή θέση Αγινόρι και σκότωσε πολλούς Τούρκους που προσπάθησαν να διαφύγουν μέσω αυτής.

Συνετέλεσε στο να υποχωρήσει τελικά ο Δράμαλης, υφιστάμενος πανωλεθρία (26 – 28 Ιουλίου 1822).

Ο Νικηταράς πήρε μέρος σε πολλές ακόμη μάχες μέχρι που απελευθερώθηκε η χώρα.

Το τέλος του Νικηταρά

Το 1839 συνελήφθη με την άδικη κατηγορία της συνομωσίας σαν μέλος της «Φιλορθόδοξης Εταιρείας» που στρεφόταν εναντίον του Όθωνα.

Τον εμφάνισαν μάλιστα σαν στρατιωτικό αρχηγό της οργάνωσης αυτής, που είχε σαν στόχους την απελευθέρωση των υπόδουλων περιοχών και την στήριξη της ορθόδοξης πίστης.

Φυλακίστηκε στο Παλαμήδι, και στη συνέχεια δικάστηκε, στις 11 Ιουλίου 1840, αλλά λόγω έλλειψης στοιχείων αθωώθηκε.

Όμως η αθωωτική απόφαση προκάλεσε την οργή της κυβέρνησης η οποία με την προσυπογραφή του Όθωνα τονφυλάκισε στην Αίγινα.

Από τότε άρχισε το μαρτύριό του. Κάθε μέρα οι Βαυαροί τον έβγαζαν στο δρόμο και τονχτυπούσαν με μπαστούνια και τον περιγελούσαν μπρος στα μάτια των Ελλήνων που έρχονταν να δουν τον ήρωα τους.

Ανάμεσα στους θεατές ήταν και η δεύτερηκόρη του η οποία δεν άντεξε να βλέπει τον πατέρα της σε αυτή την κατάσταση και τρελάθηκε, ενώ αυτός αρρώστησε με ζάχαρο το οποίο του κατέστρεψε τα μάτια.

Λόγω των ταλαιπωριών και φυλακίσεων η υγεία του είχε κλονισθεί σοβαρά.

Σε μια δίκη του είχε προσαχθεί καθιστός από αδυναμία.

Βίωσε την αχαριστία και την αγνωμοσύνη του νεοσύστατου τότε ελληνικού κράτους, το οποίο του αρνήθηκε μια αξιοπρεπή σύνταξη ώστε να ζει αυτός και η οικογένειά του ευπρεπώς και αντί αυτού, του χορηγήθηκε «άδεια επαιτείας» στον χώρο όπου υπάρχει σήμερα ο ναός της Ευαγγελίστριας κάθε Παρασκευή.

Μετά την Επανάσταση του 1843 ονομάστηκε υποστράτηγος, ενώ μετά την συνταγματική εξέγερση της 3ης Σεπτεμβρίου 1847 διορίστηκε μέλος της Γερουσίας θέση που του επέφερε μια πενιχρή σύνταξη το μοναδικό πόρο της ζωής του.

Απεβίωσε στις 25 Σεπτεμβρίου 1849 σε ηλικία 61 ετών. Τελευταία του επιθυμία ήταν να ταφεί δίπλα στο Κολοκοτρώνη.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ

Το «δεξί χέρι» του Κολοκοτρώνη

Ο Δημήτρης Πλαπούτας ήταν Έλληνας στρατηγός, βουλευτής Καρύταινας, γερουσιαστής, επίτιμος υπασπιστής του βασιλιά Όθωνα, Διοικητής της 12ης Τετραρχίας Αρκαδίας της Βασιλικής Φάλαγας του Όθωνα και αγωνιστής της ελληνικής επανάστασης. Ήταν επικεφαλής του αγώνα στην Αρκαδία μαζί με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.

Καταγωγή – Πρώτα χρόνια

Γεννήθηκε στις 15 Μαΐου 1786 στην Παλούμπα Αρκαδίας και ήταν δευτερότοκος γιος του κλεφταρματολού Νικόλα – Κόλια Πλαπούτα.

Νεαρότατος έγινε αρματολός και σε ηλικία 17 ετών παντρεύτηκε τη Στεκούλα Κολοκοτρώνη, ανιψιά του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, με τον οποίο ταύτισε τον πολεμικό του βίο και τις πολιτικές του θέσεις.

Το 1811, καταδιωκόμενος από τους Τούρκους, κατέφυγε στα Επτάνησα, όπου υπηρέτησε στον Αγγλικό Στρατό ως λοχαγός.

Τον επόμενο χρόνο επέστρεψε στο χωριό και ανέλαβε καπόμπασης στους Δεληγιανναίους.

Το 1819 κατέφυγε και πάλι στα Επτάνησα, αφού κατηγορήθηκε για φόνο Τούρκου στην Αλωνίσταινα.

Στη Ζάκυνθο μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία.

Η δράση του την Επανάσταση

Ο Πλσπούτας, μαζί με τον πατέρα του και τον αδελφό του Γεωργάκη, κήρυξαν στις 21 Μαρτίου την έναρξη της επανάστασης στην ορεινή Γορτυνία και συγκέντρωσαν μεγάλο αριθμό ενόπλων (800) στο χωριό Μπέτσι.

Και από τότε, δεν σταμάτησε να πολεμά. Ως επικεφαλής σώματος και υπό τις διαταγές του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, έλαβε μέρος στις περισσότερες επιχειρήσεις (Βαλτέτσι, Λάλα, Τριπολιτσά, Μανιάκι, Ακροκόρινθος, Πάτρα, Δερβενάκια) και διακρίθηκε για τη φρόνηση και την ανδρεία του.

Την πολεμική του δραστηριότητα εξιστορεί στο βιβλίο του «Διορθώσεις και Παρατηρήσεις στην Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης του Σπυρίδωνα Τρικούπη».

Το 1823 έλαβε τον βαθμό του στρατηγού και μετά την απελευθέρωση διετέλεσε διοικητής χιλιαρχίας ατάκτων στρατευμάτων και το 1832 στρατηγός.

Μετά τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια διετέλεσε πληρεξούσιος Γόρτυνος στην Ε’ Εθνική Συνέλευση και από τον Απρίλιο μέλος της Διοικητικής Επιτροπής της Ελλάδας.

Συμμετείχε στην τριμελή πρεσβεία, που πήγε στο Μόναχο για να προσφέρει στον πρίγκιπα Όθωνα το στέμμα του Βασιλέα των Ελλήνων.

Την περίοδο της Αντιβασιλείας καταδιώχθηκε ως ρωσόφιλος και μαζί με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη κατηγορήθηκε για απόπειρα ανατροπής του καθεστώτος και εσχάτη προδοσία. Αυτός και ο Κολοκοτρώνης συνελήφθησαν το 1833 και δικάσθηκαν από Στρατοδικείο στο Ναύπλιο.

Καταδικάσθηκαν σε θάνατο τον Μάιο του 1834, παρά την αντίδραση των δικαστών Τερτσέτη και Πολυζωίδη.

Προ της ογκούμενης λαϊκής οργής, η ποινή τους μετατράπηκε σε 20ετή κάθειρξη, ενώ μετά την ενηλικίωση του Όθωνα, το 1835, αμφότεροι αμνηστεύτηκαν.

Μετά τη δικαστική του περιπέτεια συνέχισε να προσφέρει τις υπηρεσίες του στο στρατό από διάφορες θέσεις και ονομάστηκε επίτιμος υπασπιστής του Όθωνα. Αναμίχθηκε εκ νέου στην πολιτική και πήρε μέρος στην Εθνοσυνέλευση της Γ’ Σεπτεμβρίου (1843-1844) εκπροσωπώντας την Καρύταινα, ενώ διατέλεσε βουλευτής Καρύταινας (1844-1847) και Γερουσιαστής (1847-1862).

Το τέλος του ∆ηµήτριου Πλαπούτα

Σε μεγάλη ηλικία ξαναπαντρεύτηκε με μια γυναίκα αρκετά μικρότερή του, η οποία του χάρισε τη μοναχοκόρη του Αθανασία. Πέθανε τον Ιούλιο του 1864 σε ηλικία 78 χρονών στο πύργο του, στη γενέτειρά του Παλούμπα.

Είχε έξι κόρες και έναν γιο.

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ

Ο μάρτυρας του Αγώνα

Ο Αθανάσιος Διάκος ήταν ένας από τους Έλληνες πρωταγωνιστές ήρωες-οπλαρχηγούς του πρώτου έτους της Επανάστασης του 1821 που έδρασε στη Στερεά Ελλάδα.

Σύμφωνα με μια εκδοχή, το πραγματικό του όνομα ήταν Αθανάσιος Γραμματικός ή κατά άλλους ήταν Αθανάσιος Μασσαβέτας.

Καταγωγή – Τα πρώτα του χρόνια

Γεννήθηκε στις 4 Ιανουαρίου 1788 είτε στην Άνω Μουσουνίτσα (σήμερα Αθανάσιος Διάκος) είτε στην Αρτοτίνα.

Την εκδοχή ότι γεννήθηκε στην Αρτοτίνα υποστηρίζει η πρώτη βιογραφία του Αθανασίου Διάκου που γράφτηκε από τον Ρόδιο το έτος 1835, τα «Ελληνικά» του Ιακ. Ραγκαβή (1853), το γενεαλογικό δένδρο του Διάκου όπως το κατέγραψε το 1883 ο ιστορικός Κρέμος και το πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης του Αθανασίου Διάκου που είχε εκδοθεί το έτος 1865 από τον Δήμο Κροκυλείου στον οποίο υπαγόταν η Αρτοτίνα.

Την εκδοχή ότι γεννήθηκε στην Άνω Μουσουνίτσα υποστηρίζουν μαρτυρίες του Γκούρα, του Φιλήμονος, του Περραιβού και ξένων όπως του Finley και του Bartholdy αλλά και του Hertsberg. Υπάρχει μακροχρόνια φιλονικία ανάμεσα στα δύο χωριά σχετικά με το ποια είναι η γενέτειρά του.

Είχε έφεση στη θρησκεία και σε ηλικία 12 ετών στάλθηκε από τη μητέρα του στο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στην Αρτοτίνα Φωκίδας για την εκπαίδευσή του.

Έγινε μοναχός σε ηλικία δεκαεπτά ετών και, λόγω της αφοσίωσής του στη χριστιανική πίστη και της ιδιοσυγκρασίας του, έγινε πολύ γρήγορα διάκος.

Η λαϊκή παράδοση αναφέρει πως όταν ο Αθανάσιος Διάκος ήταν μοναχός, ένας Τούρκος πασάς πήγε στο μοναστήρι του Προδρόμου στην Αρτοτίνα με τα στρατεύματά του και εντυπωσιάστηκε απ’ την εμφάνιση του νεαρού μοναχού.

Ο Διάκος προσβλήθηκε απ’ τα λεγόμενα του Τούρκου (και την μετέπειτα πρόταση) και μετά από καβγά τον σκότωσε.

Έτσι αναγκάστηκε να φύγει στα κοντινά βουνά και να γίνει κλέφτης.

Κατά μια άλλη εκδοχή, σε ένα γάμο στην Αρτοτίνα, όπου γλεντούσαν και πυροβολούσαν όπως συνηθιζόταν, είχε πάρει μέρος και ο Διάκος.

Μια αδέσποτη σφαίρα βρήκε και σκότωσε τον γιό της Κοντογιάννενας, που ήταν από μεγάλο σόι της Κοσταρίτσας (ενός γειτονικού χωριού της Αρτοτίνας).

Ο φόνος καταλογίστηκε από όλους, Χριστιανούς και Τούρκους, στον Διάκο και ας μην ήταν καθόλου βέβαιο πως εκείνος, άθελά του, ήταν ο φονιάς.

Αναγκάστηκε έτσι να κρυφτεί στα περίχωρα γιατί τον αναζητούσαν τα τουρκικά αποσπάσματα.

Αργότερα τον Δεκαπενταύγουστο, στο πανηγύρι της Παναγίας, ο Διάκος κατέβηκε στο χωριό.

Οι Τούρκοι, που παραμόνευαν, τον συνέλαβαν μαζί με κάποιον Καφέτζο που κυνηγούσαν και τους οδήγησαν δεμένους στον Φεράτ-εφέντη, διοικητή του Λιδωρικίου, ο οποίος τους φυλάκισε.

Ο Διάκος κατάφερε να αποδράσει μαζί με τον Καφέτζο και να φύγουν στα βουνά. Μαζί έφτασαν στο λημέρι του ξακουστού κλέφτη της Δωρίδας, Τσαμ Καλόγερος.

Αρχικά κλέφτης υπό την εξουσία διαφόρων καπετάνιων της Ρούμελης, διακρίνεται σε διάφορες συγκρούσεις με τους Τούρκους.

Ο Καπετάνιος Τσαμ Καλόγερος, σε μια συμπλοκή με τους Τούρκους, πληγώθηκε βαριά στο πόδι και θα έπεφτε στα χέρια τους αν ο Διάκος δεν έμενε να τον υπερασπιστεί.

Με το σπαθί στο χέρι, τον σήκωσε και τον μετέφερε ως την Γραμμένη Οξυά, μια ψηλή ράχη, δύο ώρες από την Αρτοτίνα.

Εκεί έφτασαν και οι άλλοι Κλέφτες και μπροστά τους είπε ο Τσαμ Καλόγερος: «Αν πεθάνω, αυτός πρέπει να γίνει καπετάνιος σας».

Αργότερα οι Κλέφτες χωρίστηκαν σε μικρές ομάδες, κατατρεγμένοι από το κυνήγι των Τούρκων.

Ένα μπουλούκι έγινε από τον Διάκο, τον Γούλα και τον Σκαλτσοδήμο.

Εκείνο τον καιρό, έμαθε ο Διάκος ότι πέθαναν ο πατέρας του κι ένας από τους αδερφούς του, ο Απόστολος.

Ο πατέρας του με τον Απόστολο και τον Κωνσταντίνο, είχαν προτιμήσει την τσοπάνικη ζωή και τότε ήταν με τα κοπάδια τους στα χειμαδιά. Μόλις πληροφορήθηκε το γεγονός ο Διάκος, ορκίστηκε να εκδικηθεί.

Τουρκικό απόσπασμα δεν προλάβαινε να ξεμυτίσει και το αποδεκάτισε με τα παληκάρια του.

Από τότε άρχισαν να αναζητούν και το αρματολίκι της περιοχής.

Έτσι μια μέρα, οι κλέφτες, ορμώντας στα Μπαϊρια (θέση κοντά στην Αρτοτίνα), απήγαγαν την Κρουστάλλω, κόρη του Μπαμπαλή, κοτζαμπάση της Δωρίδας.

Οι κλέφτες την πήγαν στην Καρυά, στο λημέρι τους. Ζήτησαν από τον Μπαμπαλή, αν θέλει το κορίτσι του, να πάει στο Λιδωρίκι και να ενεργήσει, ώστε να τους δώσουν οι Τούρκοι το αρματολίκι. Και το πέτυχαν.

Εκείνη την περίοδο ο Αλή πασάς, στα Γιάννενα, έκανε σχέδια εναντίον του Σουλτάνου και κάλεσε στην έδρα του όλους τους καπετάνιους, Αρβανίτες και Χριστιανούς.

Ανάμεσα τους και τον Σκαλτσοδήμο (σαν αντιπρόσωπο των αρματολών του Λιδωρικίου). Εκείνος όμως έστειλε τον Διάκο στη θέση του.

Ο Αθανάσιος Διάκος υπήρξε αρματολός για δύο χρόνια (1814-1816) στο στρατό του Αλή πασά τον ίδιο καιρό με τον Οδυσσέα Ανδρούτσο.

Όταν ο Ανδρούτσος έγινε καπετάνιος μιας μονάδας αρματολών στη Λιβαδειά, ο Διάκος ήταν για ένα χρόνο πρωτοπαλίκαρο του.

Στα χρόνια που ακολουθούν και που καταλήγουν στην Επανάσταση του 1821, ο Διάκος είχε φτιάξει τη δική του ομάδα κλεφτών και όπως πολλοί άλλοι καπετάνιοι κλεφτών και αρματολών γίνεται μέλος της Φιλικής Εταιρίας.

Η δράση του την Επανάσταση

Σύντομα μετά από το ξέσπασμα των εχθροπραξιών, ο Διάκος κι ένας ντόπιος καπετάνιος και φίλος, ο Βασίλης Μπούσγος, οδήγησαν ένα απόσπασμα μαχητών στη Λιβαδειά με σκοπό την κατάληψη της.

Στις 1 Απριλίου του 1821, μετά από τρεις ημέρες άγριας μάχης από σπίτι σε σπίτι, το κάψιμο του σπιτιού του Μερ Αγά και την κατάληψη του κάστρου, η πόλη έπεσε στους Έλληνες.

Η Λιβαδειά, ελεύθερη πλέον, σήκωσε την ελληνική σημαία στις 4 Απριλίου στο κάστρο και την θέση Ώρα.

Ο Χουρσίτ πασάς, εντεταλμένος από τον Σουλτάνο, έστειλε δύο από τους ικανότερους διοικητές του απ’ τη Θεσσαλία, τον Ομέρ Βρυώνη και τον Κιοσέ-Μεχμέτ πασά, επικεφαλής 8.000 πεζών και 900 ιππέων Τούρκων με διαταγή να καταστείλουν την επανάσταση στη Ρούμελη και μετά να προχωρήσουν στην Πελοπόννησο και να σταματήσουν την πολιορκία της Τριπολιτσάς.

Ο Χουρσίτ στηριζόταν στις ικανότητες του Ομέρ Βρυώνη.

Ο Βρυώνης, αλβανικής καταγωγής και πασάς του Βερατίου, ήταν ικανότατος στρατηγός και γνώριζε πολύ καλά τα εδάφη και τους Έλληνες οπλαρχηγούς, τους περισσότερους εκ των οποίων είχε γνωρίσει στην αυλή του Αλή πασά.

Μαζί τους ήταν και οι Αρβανίτες αρχηγοί Τελεχά-μπέης, Χασάν Τομαρίτσας, και Μεχμέτ Τσαπάρας.

Ο Διάκος και το απόσπασμα του, που ενισχύθηκαν από τους μαχητές Πανουργιά και Δυοβουνιώτη, αποφάσισαν να αποκόψουν την τούρκικη προέλαση στη Ρούμελη με την λήψη αμυντικών θέσεων κοντά στις Θερμοπύλες.

Η ελληνική δύναμη των 1.500 ανδρών χωρίστηκε σε τρία τμήματα: ο Δυοβουνιώτης θα υπερασπιζόταν τη γέφυρα του Γοργοποτάμου, ο Πανουργιάς τα ύψη της Χαλκωμάτας και ο Διάκος τη γέφυρα της Αλαμάνας.

Στρατοπεδεύοντας στο Λιανοκλάδι, κοντά στη Λαμία, οι Τούρκοι διαίρεσαν γρήγορα τη δύναμή τους. Η κύρια τούρκικη δύναμη επιτέθηκε στο Διάκο.

Η άλλη επιτέθηκε στο Δυοβουνιώτη, του οποίου το απόσπασμα γρήγορα οδηγήθηκε σε οπισθοχώρηση, και η υπόλοιπη στον Πανουργιά, οι άντρες του οποίου υποχώρησαν όταν πληγώθηκε σοβαρά, ενώ βρήκαν ηρωικό θάνατο, μεταξύ των άλλων ανδρών, και ο επίσκοπος Σαλώνων Ησαΐας με τον αδερφό του Παπαγιάννη.

Έχοντας η πλειοψηφία των Ελλήνων υποχωρήσει, οι Τούρκοι συγκέντρωσαν την επιθετική τους ισχύ ενάντια στη θέση του Διάκου στη γέφυρα της Αλαμάνας. Βλέποντας ότι ήταν θέμα χρόνου προτού κατακλυστούν απ’ τον εχθρό, ο Μπούσγος, που πολεμούσε παράλληλα με τον Διάκο, του πρότεινε να υποχωρήσουν.

Ο Διάκος επέλεξε να μείνει και να παλέψει μαζί με 48 συμπολεμιστές του σε μία απελπισμένη μάχη σώμα με σώμα, λίγες ώρες πριν συντριβούν.

Το µαρτυρικό τέλος του Αθανάσιου ∆ιάκου

Στην παραπάνω μάχη ο Διάκος τραυματίστηκε σοβαρά στον δεξί ώμο και συνελήφθη από πέντε Τσάμηδες.

Οι συναγωνιστές του Καλύβας και Μπακογιάννης που όρμησαν ξιφήρεις να το σώσουν σκοτώθηκαν κοντά στον αρχηγό τους.

Ο Διάκος μεταφέρθηκε από τους Τούρκους στην Λαμία μπροστά στον Ομέρ Βρυώνη, ο οποίος τον γνώριζε από την κοινή θητεία τους παλιότερα στην αυλή του Αλή πασά, τον εκτιμούσε πολύ και προσφέρθηκε να τον κάνει ανώτερο αξιωματικό στον οθωμανικό στρατό, αν αλλαξοπιστούσε και ασπαζόταν το Ισλάμ.

Ο Διάκος αρνήθηκε απαντώντας «Εγώ Γραικός γεννήθηκα, Γραικός θε να πεθάνω!».

Ο Ομέρ πασάς έδειξε συμπάθεια προς τον Διάκο, αλλά κάποιος Χαλήλ μπέης από την πόλη ικέτευσε για την άμεση και παραδειγματική θανάτωσή του, επηρεάζοντας και τον Κιοσέ-Μεχμέτ, που ιεραρχικά ήταν ανώτερος του Ομέρ Βρυώνη.

Την επόμενη μέρα ο Αθανάσιος Διάκος βρήκε φρικτό μαρτυρικό θάνατο.

Οι Τούρκοι τον παλούκωσαν ζωντανό. Ένας Τούρκος παραγγέλθηκε για να του περάσει το σουβλί μέσα από το σώμα του.

Χωρίς να πειράξει τα ζωτικά εσωτερικά όργανα, και μόνον τρυπώντας του το έντερο και το διάφραγμα, ο Τούρκος του πέρασε το σουβλί ανάμεσα από τα σπλάχνα και το πνευμόνι, μέχρι που του το έβαλε επάνω από τον ώμο.

Ο Διάκος στήθηκε όρθιος στραμμένος προς τη Δύση για να τον καίει ο ήλιος.

Γύρω του οι Τούρκοι έστησαν σε πασσάλους τα ακρωτηριασμένα κεφάλια των παλικαριών του, να τον κοιτάνε.

Ο Διάκος άντεξε για πολύ το φρικτό βασανιστήριό του, απαξιώνοντας έτσι τους Τούρκους της Ασίας και τη θρησκεία τους, ενώ επαινούσε τους Έλληνες και παρακάλεσε κάποιον εντόπιο Τούρκο να τον λυτρώσει, πυροβολώντας τον.

Ζητούσε επίσης νερό να πιει και κανείς δεν τολμούσε να του δώσει.

Ένας από τους συντρόφους του ή ο προαναφερόμενος Τούρκος τον λυπήθηκε και προσπάθησε να τον απαλλάξει από το μαρτύριό του, πυροβολώντας τον από μακριά, για να μη συλληφθεί από τη φρουρά και τιμωρηθεί.

Αστόχησε όμως, και αντί να τον σκοτώσει, η σφαίρα του τρύπησε τον ώμο, επιδεινώνοντας περαιτέρω το μαρτύριό του.

Ο βάναυσος τρόπος θανάτου του Διάκου στα χέρια των Τούρκων τρομοκράτησε αρχικά το λαό της Ρούμελης, αλλά η γενναία στάση του κοντά στις Θερμοπύλες τον έκανε μάρτυρα για τον απελευθερωτικό σκοπό.

Ένα μνημείο στέκεται τώρα κοντά στη γέφυρα της Αλαμάνας στο Σπερχειό, το σημείο της τελικής μάχης του. Προς τιμήν του, η Άνω Μουσουνίτσα (το χωριό στο οποίο γεννήθηκε ο πατέρας του) μετονομάστηκε σε «Αθανάσιος Διάκος» στις 15/12/1958. Επίσης, προς τιμήν του Ήρωα, η Κεντρική Επιτροπή Εκατονταετηρίδος (1830 – 1930) οργάνωσε πανηγυρικές εκδηλώσεις το 1930 για τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Αθανασίου Διάκου στην Αρτοτίνα και εντοίχισε στην πρόσοψη του κελιού του Ήρωα στο Ι. Μονή Τιμίου Προδρόμου μαρμάρινη πλάκα με την ακόλουθη επιγραφή «Ενταύθα εμόνασε το τέκνο της Αρτοτίνης, ο Αθανάσιος Διάκος – Εγένετο 31 Αυγούστου 1930» .

Ο Αθανάσιος Διάκος στις 24 Απριλίου 1821 όπου και πέθανε, ήταν 33 ετών.

Αδελφοί Υψηλάντη

Μετά την ήττα του στο Δραγατσάνι (7 Ιουνίου 1821) ο Αλέξανδρος Υψηλάντης παραδόθηκε στους Αυστριακούς, φυλακίστηκε και απελευθερώθηκε στις 24 Νοεμβρίου 1827. Η κλονισμένη υγεία του δεν του επέτρεψε έκτοτε να βοηθήσει το επαναστατημένο έθνος.

Δύο μήνες μετά την αποφυλάκισή του στις 31 Ιανουαρίου 1828 πέθανε στη Βιέννη μέσα σε συνθήκες ακραίας φτώχειας και μιζέριας.

Η τελευταία του επιθυμία ήταν η καρδιά του να απομακρυνθεί από το σώμα του και να σταλεί στην Ελλάδα.

Παρά τις πάμπολλες διώξεις εναντίον του ο Δημήτριος Υψηλάντης κατάφερε να επιβιώσει.

Διορίστηκε τελικά στην Ελεύθερη Ελλάδα αρχιστράτηγος των ελληνικών ένοπλων δυνάμεων και πέθανε στο Ναύπλιο τον Αύγουστο του 1832 χωρίς περιουσία.

Μαντώ Μαυρογένους

Απεβίωσε στην Πάρο από την πείνα και την εξαθλίωση και έχοντας δαπανήσει όλη της την περιουσία στον αγώνα – περίπου 500.000 γρόσια.

Αυτή η ηρωίδα του αγώνα, που έδωσε τα πάντα για την επανάσταση, βίωσε ένα θυελλώδη έρωτα με τον Δημήτριο Υψηλάντη στα πεδία των μαχών, ο οποίος όμως έληξε άδοξα βυθίζοντας την ίδια στην κατάθλιψη.

Η μεγάλη ηρωίδα αναγκάστηκε να περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής της πάμπτωχη, ξεχασμένη και παραγκωνισμένη από την ίδια της την οικογένεια.

Μπουμπουλίνα Λασκαρίνα

Δολοφονήθηκε μέσα στο ίδιο της το σπίτι, στις Σπέτσες στις 22 Μαΐου 1825, από Σπετσιώτες «πατριώτες», καθώς προσέβαλε την τιμή τους κι ενώ η Ελλάδα σπαράσσονταν από τον εμφύλιο.

Η Μπουμπουλίνα, η μεγάλη καπετάνισσα, έδωσε την περιουσία της για τον αγώνα και θρήνησε ένα γιο στην επανάσταση.

Θύμα και αυτή του εμφυλίου πολέμου αποσύρθηκε στις Σπέτσες, όπου έπεσε θύμα δολοφονίας από την οικογένεια της γυναίκας που ερωτεύτηκε ο γιος της.

Η ελληνική πολιτεία έκλεισε την υπόθεση και δεν αναζήτησε καν τους δράστες.

Αντώνης Οικονόμου

Ο άνθρωπος που ξεσήκωσε το λαό της Ύδρας το Μάρτη του ‘ 21.

Δολοφονήθηκε από Υδραίους φονιάδες στις 16 Δεκέμβρη του 1821 με εντολή των Υδραίων προκρίτων γιατί τους «χάλαγε τη σούπα».

Παναγιώτης Καρατζάς

Ο τσαγκάρης από την Πάτρα που πρόλαβε τον Παλαιών Πατρών Γερμανό, κήρυξε την Επανάσταση στην Πάτρα και ξεσήκωσε τον λαό της παίρνοντας φαλάγγι τους Τούρκους. Δολοφονήθηκε στις 4 Σεπτέμβρη 1821 από το ρουφιάνο «συμπολίτη» του Θάνο Κουμανιώτη, στη Μονή Ομπλού, έξω από την Πάτρα ύστερα από άνωθεν εντολή.

Ιωάννης Μακρυγιάννης

Μετά το τέλος της επανάστασης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματά του, τα οποία αποτελούν δείγμα της δημώδους γλώσσας στην νεοελληνική γραμματεία. Ήρθε σε αντίθεση με τους οπαδούς του Καποδίστρια και αργότερα με τον Όθωνα.

Έλαβε μέρος στην Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου. Το 1852 καταδικάστηκε σε θάνατο με την κατηγορία ότι σχεδίαζε τη δολοφονία του Όθωνα, αλλά το 1854 αφέθηκε ελεύθερος. Το 1864 ονομάστηκε αντιστράτηγος και πέθανε λίγο μετά στο μόνο πράγμα που του απέμεινε, το σπίτι του κάτω από την Ακρόπολη.

Κόμης Ιωάννης Καποδίστριας

Γόνος αριστοκρατικής οικογένειας από την Κέρκυρα, Υπουργός εξωτερικών της Ρωσίας όταν ξέσπασε η επανάσταση.

Το 1827 η εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας του αναθέτει το αξίωμα του κυβερνήτη. Αφού πούλησε την τεράστια περιουσία του, διέθεσε όλα τα χρήματα για την ανόρθωση της Ελλάδας (περίπου 5.000.000 ρούβλια).

Αρνήθηκε να λάβει μισθό από το δημόσιο ταμείο και προτίμησε μια λιτή ζωή και χωρίς προκλήσεις, δείχνοντας ιδιαίτερη φροντίδα στις χήρες, τα ορφανά και τους αγωνιστές της Επανάστασης.

Στις 27 Σεπτέμβρη 1831 δολοφονήθηκε στο Ναύπλιο από τον αδελφό και το γιο του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη καθώς «τόλμησε» να τα βάλει με τα μεγάλα τζάκια.

4. Γιάννης Μακρυγιάννης: Πρωταγωνίστησε στην επανάσταση, αλλά κυρίως στην λαϊκή εξέγερση στις 3 του Σεπτέμβρη για την παραχώρηση Συντάγματος από τον μονάρχη Όθωνα. Καταδικάστηκε σε θάνατο για εσχάτη προδοσία και έμεινε φυλακισμένος και σε απομόνωση επί τριετία (1851-1854). Πέθανε από τις κακουχίες αυτές το 1864 σε ηλικία 67 ετών. Έγραψε «Και λευτερωθήκαμεν από τους Τούρκους και σκλαβωθήκαμεν εις ανθρώπους κακορίζικους, όπου ήταν η ακαθαρσία της Ευρώπης.»

5. Ο Ανδρέας Λόντος (1786–1846) , καταγόταν από ισχυρή οικογένεια προυχόντων της Βοστίτσας και ήταν αρκετά εύπορος.  Αξιοσημείωτη ήταν η μεγαλοδωρία του Λόντου κατά τον Αγώνα.

6. Διέθετε όλα του τα υπάρχοντα χωρίς φειδώ. Κάποτε μάλιστα, που ο Οδυσσέας Ανδρούτσος του παρατήρησε «να κρατήσει και παραπίσω τα χρήματά του, για να μην ψωμοζητήσει το σπίτι του», ο Λόντος του απάντησε: « Πλούτη μου είναι η Πατρίδα ! Χωράφια μου είναι η Ελλάδα!» Στην κυβέρνηση  του Α. Μεταξά, ο Α. Λόντος ανέλαβε το υπουργείο Στρατιωτικών και έγινε αντιπρόεδρος της Εθνικής Συνέλευσης για το Σύνταγμα του 1844.

7. Στις εκλογές του 1845 εκλέχτηκε βουλευτής, αλλά με παρεμβάσεις των ανακτόρων και του Κωλέττη, έχασε την έδρα. Απογοητευμένος από την αχαριστία των τότε ιθυνόντων  αποσύρθηκε από την πολιτική, ενώ «κατετρύχετο υπό της πενίας και εστερείτο και των αναγκαιοτάτων».

8. Ο πλούσιος πρόκριτος των Καλαβρύτων Α. Λόντος , συμπρωταγωνιστής του Μακρυγιάννη στα γεγονότα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 για την παραχώρηση Συντάγματος,  αυτοκτόνησε στις 27 Σεπτεμβρίου του 1846,  σε ηλικία 62 ετών ‘’μη δυνάμενος να ανεχθεί την ένδεια του’’!

9. Μαντώ Μαυρογένους: Η πλούσια αρχόντισσα της Μυκόνου διέθεσε όλη της την περιουσία για τον μεγάλο Αγώνα. Πέθανε φτωχή και εγκαταλειμμένη από όλους σε ηλικία 44 ετών από τύφο στην Πάρο το 1840!

10. Είναι συγκλονιστική η ιστορία ενός Προύχοντα των Σπετσών , ενός καραβοκύρη , του θρυλικού Λέκα Ματρόζου , που τα έδωσε όλα ,για τον Αγώνα .

11. Όλα : Σπίτια , χρυσαφικά ,  καράβια  και έγινε ένας από τους μπουρλοτιέρηδες , που γράψανε   το έπος , του 1821 , μαζί με τον Κωνσταντή Κανάρη.

12. Μετά την απελευθέρωση ο Ματρόζος κατάντησε ζητιάνος. Σκέφθηκε , λοιπόν, να πάει στον Κανάρη, που ήταν Πρωθυπουργός και Υπουργός  και να του ζητήσει οικονομική βοήθεια, να γλυτώσει από την πείνα.

13. Αυτόν, λοιπόν, τον Κανάρη, του οποίου τη ζωή είχε γλυτώσει κοντά στην Τένεδο, πήγε να συναντήσει στην Αθήνα ο ήρωας γερο-Ματρόζος, που ζούσε σεμνός και αφανής όλα τα χρόνια της ζωής του, μέχρι που η πείνα τον ανάγκασε να καταπιεί την υπερηφάνειά του και να ζητήσει βοήθεια.

14. Στο Υπουργείο, δυστυχώς, του έκλεισε το δρόμο ένας άνθρωπος, που ευεργετημένος ασκούσε τη μικρή εξουσία του με υπεροψία.

15. Μπαίνοντας στο Υπουργείο ο γέρο-Ματρόζος, που είχε την όψη ζητιάνου, είπε στον υπασπιστή, που ήταν ντυμένος στα χρυσά:

– Θέλω να δω τον Κωνσταντή!
– Ποιόν Κωνσταντή; Τον ρώτησε εκείνος.
– Αυτόν… τον Ψαριανό!
Ο υπασπιστής εκνευρισμένος του απαντά:
– Δε λεν κανένα Ψαριανό, εδώ είν΄ Υπουργείο, να ζητιανέψεις πήγαινε μεσ΄ στο φτωχοκομείο.
Ο Ματρόζος τότε παλληκαρήσια του απάντησε:
– Αν οι ζητιάνοι σαν κι εμέ δεν έχυναν το αίμα, οι καπετάνιοι σαν κι έσέ δε θα φορούσαν στέμμα!

Την σκηνή κατάγραψε σε ένα έξοχο ποίημά του, ο ποιητής Γεώργιος Στρατήγης στο ομότιτλο ποίημά του «Ο Ματρόζος».

Παραθέτουμε ένα απόσπασμα του ποιήματος:

«Ένας Ματρόζος δεν μπορεί να κάνει το ζητιάνο,
μα να βαστάξω δεν μπορώ της πείνας τον καημό.

Κλαίω που αφήνω το νησί, θα πάω στην Αθήνα,
πριν πεθαμένο μ’ εύρετε μια μέρα από την πείνα…
Μου λεν, ο καπετάν Κωνσταντής, απ’ τα Ψαρά κει πέρα,
πως υπουργός εγίνηκε μεγάλος και τρανός,
κι αν θυμηθεί πως τη ζωή τού έσωσα μια μέρα
απ’ έξω από την Τένεδο, μπορούσε ο Ψαριανός
να κάνει τίποτε για με κι ίσως να δώσουν κάτι
σ’ εκείνον που ‘χε τάλαρα τη στέρνα του γεμάτη».

«Εδώ τι θέλεις, γέροντα;» ρωτά τον καπετάνο
στο υπουργείον εμπροστά κάποιος θαλασσινός
ντυμένος στα χρυσά. «Παιδί μου, είναι πάνω
ο Κωνσταντής;». «Ποιος Κωνσταντής;». «Αυτός… ο Ψαριανός».
«Δε λεν κανένα Ψαριανό, εδώ είναι Υπουργείο,
να ζητιανέψεις πήγαινε μες στο φτωχοκομείο!».

Ο γέρος ανασήκωσε το κάτασπρο κεφάλι
και τα μαλλιά του εσάλεψαν σαν χαίτη λιονταριού
και με σπιθόβολη ματιά μες απ’ τα στήθια βγάνει
με στεναγμό βαρύγνωμο φωνή παλληκαριού :
«Αν οι ζητιάνοι σαν κι εμέ δεν έχυναν το αίμα,
οι καπετάνοι σαν και σε δεν θα φορούσαν στέμμα!»

 Ζητώ Συγνώμη για όποια ονόματα /και φωτογραφίες δεν πρόλαβα να τα αναφέρω, του χρόνου θα βάλω και τα υπόλοιπα!

Ήθελα να γράψω και για την σημερινή παιδεία αλλά δεν με παίρνει ο χώρος και το μέγεθος του άρθρου, για την παιδεία που δεν είναι Ελληνική και παράγει μόνο μόλυνση και μηδέν Ελληνικό πολιτισμό.

………………………

Σαν σήμερα, στις 23 Μαρτίου 1821, ο εκ Δημητσάνης Αγγελόπουλος, Πατριάρχης των ρωμιών (πιο γνωστός ως Γρηγόριος ο Ε’) συνέταξε τον φοβερό αφορισμό της Επανάστασης και των επαναστατών.

Αξίζει να σημειωθεί, πως οι θεοκράτες υπέγραψαν τον αφορισμό “επάνωθεν του ιερού θυσιαστηρίου”, προσδίδοντας έτσι με αυτή την συμβολική κίνηση όλη την «ιερότητα» που απαιτούνταν και αποδεικνύοντας την σημασία που του έδιναν, διαψεύδοντας ταυτοχρόνως τους ισχυρισμούς περί δήθεν εξαναγκασμού.

Επιπλέον ο Πατριάρχης αναγράφει επανειλημμένως το όνομα του Υψηλάντη με μικρό γράμμα ύψιλον.

Εκτός από τον αφορισμό, ο ίδιος είχε αποστείλει και δύο ακόμη εγκυκλίους:

Μία ανοιχτή για να διαβαστεί στους κληρικούς και μία ακόμη εμπιστευτική προς τους μητροπολίτες (εν αγνοία του Σουλτάνου, την οποία φυσικά κανένας δεν τον υποχρέωσε να συντάξει.)

Ακολουθεί το κείμενο του αφορισμού, μαζί με τα ονόματα όσων το προσυπέγραψαν.

Ιωάννης Μπαντέκας

(πρωτοδημοσιεύθηκε στο ελληνικό περιοδικό «Ερμής ο Λόγιος» που τυπώνονταν στην Βιέννη της Αυστρίας):

Γρηγόριος ελέω Θεού αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, νέας Ρώμης και Oικουμενικός Πατριάρχης.

Οι τω καθ’ ημάς αγιωτάτω, πατριαρχικώ, αποστολικώ και οικουμενικώ θρόνω υποκείμενοι ιερώτατοι μητροπολίται και υπέρτιμοι και θεοφιλέστατοι αρχιεπίσκοποι τε και επίσκοποι, εν αγίω Πνεύματι αγαπητοί αδελφοί και συλλειτουργοί, και εντιμότατοι κληρικοί της καθ’ ημάς του Χριστού μεγάλης εκκλησίας και εκάστης επαρχίας ευλαβέστατοι ιερείς και οσιότατοι ιερομόναχοι, οι ψάλλοντες εν ταις εκκλησίαις της Πόλεως, του Γαλατά και όλου του Καταστένου και απανταχού, και λοιποί απαξάπαντες ευλογημένοι Χριστιανοί, τέκνα εν Κυρίω ημών αγαπητά, χάρις είη υμήν και ειρήνη παρά Θεού, παρ’ ημών δε ευχή, ευλογία και συγχώρεσις.

Η πρώτη βάσις της ηθικής, ότι είναι η προς τους ευεργετούντας ευγνωμοσύνη είναι ηλίου λαμπρότερον και όστις ευεργετούμενος αχαριστεί είναι ο κάκιστος των ανθρώπων.

Αυτήν την κακίαν βλέπομεν πολλαχού στηλιτευομένην και παρά των ιερών γραφών και παρ’ αυτού του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού ασυγχώρητον, καθώς έχομεν το παράδειγμα του Ιούδα.

Όταν δε η αχαριστία ήναι συνωδευμένη και με πνεύμα κακοποιόν και αποστατικόν εναντίον την κοινής ημών ευεργέτιδος και τροφού, κραταιάς και αηττήτου βασιλείας, τότε εμφαίνει και τρόπον αντίθεον, επειδή ουκ έστι, φησί, βασιλεία και εξουσία ειμή υπό Θεού τεταγμένη όθεν και πας ο αντιττατόμενος αυτή τη θεόθεν εφ’ ημάς τεταγμένη κραταιά βασιλεία, τη του Θεού διαταγή ανθέστηκε.

Και τα δύο ταύτα ουσιώδη και βάσιμα ηθικά και θρησκευτικά χρέη κατεπάτησαν με απαραδειγμάτιστον θρασύτατα και αλαζονείαν ο,τε προδιορισθείς της Μολδαυίας ηγεμών ως μη ώφειλε, Μιχαήλ, και ο του γνωστού αγνώμονος και φυγάδος υψηλάντου αγνώμων υιός Αλέξανδρος υψηλάντης.

Εις όλους τους ομογενείς μας είναι γνωστά τα άπειρα ελέη, όσα η αένναος της εφ’ ημάς τεταγμένης κραταίας βασιλείας πηγή εξέχεεν εις τον κακόβουλον αυτόν Μιχαήλ’ από μικρού και ευτελούς τον ανύψωσεν εις βαθμούς και μεγαλεία από αδόξου και ασήμου τον προήγαγεν εις δόξας και τιμάς• τον επλούτισε, τον περιέθαλψε, τέλος πάντων τον ετίμησε και με τον λαμπρότατον της ηγεμονίας αυτής θρόνον και τον κατέστησεν άρχοντα λαών.

Αυτός όμως, φύσει κακόβουλος ων, εφάνη τέρας έμψυχον αχαριστίας και συνεφώνησε μετά του Αλεξάνδρου υψηλάντου, υιού του δραπέτου και φυγάδος εκείνου υψηλάντου, όστις παραλαβών μερικούς ομοίους του βοηθούς ετόλμησε να έλθη αίφνης εις την Μολδαυίαν, και αμφότεροι απονενοημένοι επίσης, αλαζόνες και δοξομανείς, ή μάλλον ειπείν, ματαιόφρονες, εκήρυξαν του γένους ελευθερίαν και με την φωνήν αυτήν εφείλκυσαν πολλούς των εκεί κακοήθεις και ανοήτους, διασπείραντες και αποστόλους εις διάφορα μέρη δια να εξαπατήσωσι και να εφελκύσωσιν εις τον ίδιον της απωλείας κρημνόν και άλλους πολλούς των ομογενών μας.

Διά να δυνηθώσι δε τρόπον τινά να ενθαρρύνωσι τους ακούοντας μετεχειρίσθησαν και το όνομα της Ρωσσικής Δυνάμεως, προβαλλόμενοι, ότι και αυτή είναι σύμφωνος με τους στοχασμούς και τα κινήματά των πρόβλημα διόλου ψευδές και ανύπαρκτον, και μόνον της ιδικής των κακοβουλίας και ματαιοφροσύνης γέννημά τε και αποκύημα επειδή, εν ω το τοιούτον είναι αδύνατον ηθικώς και πολλής προξένον μομφής εις την ρωσσικήν αυτοκρατορίαν, και ο ίδιος ενταύθα εξοχώτατος πρέσβυς αυτής έδωκεν έγγραφον πληροφορίαν, ότι ουδεμίαν ή είδησιν ή μετοχήν έχει το ρωσσικόν κράτος εις αυτήν την υπόθεσιν, καταμεμφόμενον μάλιστα και αποτροπιαζόμενον του πράγματος της βδελυρίαν και προσεπιπλέον η αυτού εξοχότης ειδοποίησεν εξ επαγγέλματος τα διατρέχοντα, υπομνήσας το βασίλειον κράτος, ότι ανάγκη πάσα να φροντίση ευθύς εξ αρχής τον αποσκορακισμόν και την διάλυσιν των τοιούτων κακών• και τόσον εκ της ειδοποιήσεως ταύτης, όσον και από τα έγγραφα, τα οποία επιάσθησαν από μέρους των μουχαφίσιδων των βασιλικών σερχατίων, και από άλλους πιστούς ομογενείς επαρρησιάσθησαν, έγεινε γνωστή εις το πολυχρόνιον κράτος η ρίζα και η βάσις όλου αυτού του κακοήθους σχεδίου.

Με τοιαύτας ραδιουργίας εσχημάτισαν την ολεθρίαν σκηνήν οι δύο ούτοι και οι τούτων συμπράκτορες φιλελεύθεροι, μάλλον δε μισελεύθεροι, και επεχείρησαν εις έργον μιαρόν, θεοστυγές και ασύνετον, θέλοντες να διαταράξωσι την άνεσιν και ησυχίαν των ομογενών μας πιστών ραγιάδων της κραταιάς βασιλείας, την οποίαν απολαμβάνουσιν υπό την αμφιλαφή αυτής σκιάν με τόσα ελευθερίας προνόμια, όσα δεν απολαμβάνει άλλο έθνος υποτελές και υποκείμενον, ζώντες ανενόχλητοι με τας γυναίκας και τα τέκνα των, με τας περιουσίας και καταστάσεις, και με την ύπαρξιν της τιμής των, και κατ’ εξοχήν με τα προνόμια της θρησκείας, ήτις διεφυλάχθη και διατηρείται ασκανδάλιστος μέχρι της σήμερον επί ψυχική ημών σωτηρία.

Αντί λοιπόν φιλελευθέρων εφάνησαν μισελεύθεροι, και αντί φιλογενών και φιλοθρήσκων εφάνησαν μισογενείς, μισόθρησκοι και αντίθεοι, διοργανίζοντες, φευ, οι ασυνείδητοι με τα απονενοημένα κινήματά των την αγανάκτησιν της ευμενούς κραταιάς βασιλείας εναντίον των ομογενών μας υπηκόων της, και σπεύδοντες να επιφέρωσι κοινόν και γενικόν τον όλεθρον εναντίον παντός του γένους.

Και αγκαλά είναι γνωστόν, ότι, όσοι είναι κατηρτισμένοι τω όντι εις την ευσέβειαν, όσοι νουνεχείς και τίμιοι και των ιερών κανόνων και θείων νόμων ακριβείς φύλακες δεν θέλουν δώσει ευηκοιαν εις τας ψευδολογίας των αχρείων εκείνων και κακόβουλων• επειδή όμως είν’ ενδεχόμενον να σηνηρπάσθησάν τινές και παρασυρθώσι και άλλοι, διά τούτο προκαταλαμβάνοντες εκ προνοίας εκκλησιαστικής υπαγορεύομεν πάσιν υμίν τα σωτήρια, και γράφοντες μετά των περί ημας ιερωτάτων συναδελφών, του μακαριωτάτου πατριάρχου των Ιεροσολύμων, των εκλαμπροτάτων και περιφανεστάτων προυχόντων του γένους, των τιμιωτάτων πραγματευτών, των αφ’ εκάστου ρουφετίου προκριτωτέρων και όλων των εν τη βασιλευούση ορθοδόξων μελών εκάστης τάξεως και εκάστου βαθμού, συμβουλεύομεν και παραινούμεν και εντελλόμεθα και παραγγέλλομεν πάσιν υμίν τοις κατά τόπον αρχιερεύσι, τοις ηγουμένοις των ιερών μοναστηρίων, τοις ιερεύσι των εκκλησιών, τοις πνευματικοίς πατράσι των ενοριών, τοις προεστώσι και ευκαταστάτοις των κωμοπόλεων και χωρίων, και πάσιν απλώς τοις κατά τόπον προκρίτοις να διακηρύξετε την απάτην των ειρημένων κακοποιών και κακοβούλων ανθρώπων, και να τους αποδείξετε και να τους στηλιτεύσετε πανταχού ως κοινούς λυμεώνας και ματαιόφρονας, και να προσέχετε όσον το δυνατόν εις τας απάτας αυτών και ραδιουργίας, γινώσκοντες, ότι η μόνη απόδειξις της αθωότητος των είναι να εμφανίσωσιν όσα γράμματα λάβωσι τυχόν εις χείρας περί της αυτής υποθέσεως, ή ειδήσεις μάθωσι, και να παρρησιάσωσιν οι μεν ενταύθα εν βασιλευούση προς ημάς, οι δ’ εν τοις έξω μέρεσιν εις τους κατά τόπον αρχιερείς και τους διοριζομένους παρ’ ημών εκκλησιαστικούς εξάρχους και τους βασιλικούς εξουσιαστάς και διοικητάς, δηλοποιούντες και παραδίδοντες και εκείνους τους απλουστέρους, όσοι ήθελαν φωραθή ότι ενεργούν ανοίκεια του ρεαγιαδιακού χαρακτήρος, καθότι οι τοιούτοι διαταράττουσι την γενικήν ησυχίαν, και κατακρημνίζουσι τους αδυνάτους και αθώους ομογενείς μας εις της απωλείας το βάραθρον.

Και τόσον υμείς οι αρχιερείς, οι μοναστηριακοί, οι ιερωμένοι, και οι προεστώτες και ευκατάστατοι και πρόκριτοι εκάστου τόπου με την άγρυπνον προσοχήν σας, όσον και οι λοιποί εκάστης τάξεως και βαθμού άνθρωποι με τας εκ μέρους σας αδιαλείπτους συμβουλάς και νουθεσίας, και κατά τας πατρικάς και προνοητικάς εκκλησιαστικάς ημών οδηγίας και παραινέσεις να γενήτε εδραίοι και αμετακίνητοι επί του κέντρου του ρεαγιαλικίου, και εξ όλης ψυχής και καρδίας σας να διαφυλλάττετε την πίστιν και κάθε υποταγήν και ευπείθειαν εις αυτήν την θεόθεν εφ’ ημάς τεταγμένην κραταιάν και αήττητον βασιλείαν, και να αποδεικνύετε εντελώς με όλα τα πραγματικά της ειλικρινείας σημεία, καθότι η μετ’ ευχαριστίας και ειλικρινείας υποταγή χαρακτηρίζει και την προς Θεόν αγάπην και πίστιν, και την προς τας θείας αυτού εντολάς και τας υπαγορεύσεις των θείων νόμων και ιερών κανόνων υπακοήν, και την ευγνωμοσύνην της καρδίας ημών διά τ’ άπειρα ελέη, οπού απολαμβάνομεν παρά της βασιλικής φιλανθρωπίας.

Επειδή δε προς τοις άλλοις εγένετο γνωστόν, ότι οι το σατανικόν της δημεγερσίας φρόνημα επινοήσαντες, και εταιρίαν τοιαύτην συστησάμενοι προς αλλήλους συνεδέθησαν και με τον δεσμόν του όρκου, γινωσκέτωσαν, ότι ο όρκος αυτός είναι όρκος απάτης, είναι αδιάκριτος, και όμοιος με τον όρκον του Ηρώδου, όστις, διά να μη φανή παραβάτης του όρκου του, απεκεφάλισεν Ιωάννην τον βαπτιστήν.

Αν ήθελεν αθετήσει τον παράλογον όρκον του, τον οποίον επενόησεν η άλογος επιθυμία του, έζη βέβαια τότε ο θείος πρόδρομος, ώστε ενός απλού όρκου επιμονή έφερε τον θάνατον του προδρόμου.

Η επιμονή άρα του όρκου εις διατήρησιν των υποσχεθέντων παρά της φατρίας αυτής, πραγματευομένης ουσιωδώς την απώλειαν ενός ολοκλήρου γένους, πόσον είναι ολεθρία και θεομίσητος είναι φανερόν εξ εναντίας, η αθέτησις του όρκου αυτού, απαλλάττουσα το γένος εκ των επερχομένων απαραμυθήτων δεινών, είναι θεοφιλής και σωτηριώδης.

Διά τούτο τη χάριτι του παναγίου Πνέυματος έχει η εκκλησία αυτόν διαλελυμένον, και αποδέχεται και συγχωρεί εκ καρδίας τους μετανοούντας και επιστρέφοντας, και την προτέραν απάτην ομολογούντας, και το πιστόν ρεαγιαλίκι αυτών εναγκαλιζομένους ειλικρινώς.

Ταύτα αμέσως να κοινολογήσετε εις όλους του γνωστούς σας, και να κατασταθήτε όλοι προσεκτικώτεροι, ανατρέποντες και διαλύοντες ως αραχνιώδη υφάσματα, όσα η απάτη και η κακοβουλία των πρωταιτίων εκείνων καθ’ οιονδήτινα τρόπον συνέπλεξε.

Επειδή, εάν, ο μη γένοιτο, δεν ήθελε καθαρισθή η θανατηφόρος αύτη λύμη, και φωραθώσί τινες τολμώντες εις επιχειρήματα εναντία των καθηκόντων του ρεαγιαλικίου, κοντά οπού οι τοιούτοι έχουσι να παιδευθώσι χωρίς ελέους και οικτιρμών (μη γένοιτο, Χριστέ βασιλεύ!) αμέσως θέλει εξαφθή η δικαία οργή του κράτους του καθ’ ημών, και ο θυμός τής εκδικήσεως γενικός των εχλιϊσλάμιδων, και θέλουν εκχυθή τόσων αθώων αίματα αδίκως και παραλόγως, καθώς αποκριματίστως ταύτα πάντα διεσάλπισεν η κραταιά και αήττητος βασιλεία διά του εκδοθέντος και επ’ ακροάσει κοινή ημών αναγνωσθέντος υψηλού βασιλικού προσκυνητού ορισμού.

Εκείνους δε τους ασεβείς πρωταιτίους και απονενοημένους φυγάδας και αποστάτας ολεθρίους να τους μισήτε και να τους αποστρέφεσθε και διανοία και λόγω, καθότι και η εκκλησία και το γένος τους έχει μεμισημένους, και επισωρεύει κατ’ αυτών τας παλαμναιοτάτας και φρικωδεστάτας αράς• ως μέλη σεσηπότα, τους έχει αποκεκομμένους της καθαράς και υγιαινούσης χριστιανικής ολομελείας• ως παραβάται δε των θείων νόμων και κανονικών διατάξεων, ως καταφρονηταί του ιερού χρήματος της προς τους ευεργέτας ευγνωμοσύνης και ευχαριστίας, ως εναντίοι ηθικών και πολιτικών όρων, ως την απώλειαν των αθώων και ανευθύνων ομογενών μας ασυνειδήτως τεκταινόμενοι, αφωρισμένοι υπάρχειεν και κατηραμένοι και ασυγχώρητοι, και μετά θάνατον άλυτοι, και τω αιωνίω υπόδικοι αναθέματι, και αυτοί, και όσοι τοις ίχνεσιν αυτών κατηκολούθησαν του λοιπού, αν μη θελήσωσιν εννοήσαι την αρπαγήν και απάτην, και επιστραφήναί τε και βαδίσαι την ευθείαν της σωτηρίας οδόν, αν δεν αναλάβωσιν, ό εστι, τον εντελή χαρακτήρα του ρεαγιαδικού αυτών επαγγέλματος.

Τα αυτά δε και κατά της αρχιερωσύνης σας και ιερωσύνης σας επανατείνομεν, εαν μη βαδίσετε, εις όσα εν Πνέυματι αγίω αποφαινόμεθα δια του παρόντος εκκλησιαστικώς, εάν δεν δείξετε εν έργω την επιμέλειάν σας και προθυμίαν εις την διάλυσιν των σκευωριών, εις την αναστολήν των καταχρήσεων και αταξιών, εις την επιστροφήν των πλανηθέντων, εις την άμεσον και έμμεσον καταδρομήν και εκδίκησιν των επιμενόντων εις τα αποστατικά φρονήματα, εάν δεν συμφωνήσετε τη εκκλησία του Θεού, και, εν ενί λόγω, εάν καθ’ οιονδήτινα τρόπον δολιευθήτε και κατενεχθήτε κατά της κοινής ημών ευεργέτιδος κραταιάς βασιλείας, έχομεν υμάς αργούς πάσης ιεροπραξίας, και τη δύναμει του παναγίου Πνεύματος εκπτώτους του βαθμού της αρχιεροσύνης και ιερωσύνης και το πυρί της γεέννης ενόχους, ως την κοινήν του γένους απώλειαν προτιμήσαντας.

Ούτω τοίνυν γινώσκοντες, ανανήψατε προς Θεού και ποιήσατε καθώς γράφομεν εκκλησιαστικώς και γενικώς παρακελευόμεθα, και μη άλλως εξ αποφάσεως, ότι περιμένομεν κατά τάχος την αισίαν των γραφομένων αποπεράτωσιν, ίνα και η του θεού χάρις και το άπειρον έλεος είη μετά πάντων υμών.

αωκα’ εν μηνί Μαρτίω.

Υπεγράφη συνοδικώς επάνωθεν του ιερού θυσιαστηρίου παρά της ημών μετριότητος και της μακαριότητός του και πάντων των συναδέλφων αγίων αρχιερέων.

Εν όψει της γιορτής της  Εθνικής Παλιγγενεσίας 1821 Έλληνες δεν πρέπει να ξεχνάμε.

Η μαρτυρία ενός Γερμανού τεχνίτη για τις σφαγές του 1821 στην Κωνσταντινούπολη

Η μαρτυρία του Γερμανού Johann W.A. Streit, νεαρού τεχνίτη, για τις σφαγές Ελλήνων στην Κωνσταντινούπολη τους πρώτους μήνες της Επανάστασης.

Πρόκειται για μια μαρτυρία που κυκλοφόρησε στην Λειψία το 1822.

‘’Το βιβλίο του Streit αποτελεί ένα πολύτιμο ντοκουμέντο.

Τις φρικαλέες σκηνές που ιστορεί με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες και σχολαστική ακρίβεια δεν τις γνωρίζουμε από άλλη πηγή”

Ο Γερμανός Johann Wilhelm Streit. εργαζόταν ως τεχνίτης στην Κωνσταντινούπολη και βρέθηκε στην καρδιά των τραγικών γεγονότων του 1821.

Όπως γράφει ο νεαρός τότε Γερμανός στο χρονικό του που κυκλοφόρησε στις αρχές του 1822 στην Λειψία, την πρώτη κιόλας μέρα μετά την πληροφόρηση των Τούρκων για την επανάσταση του Υψηλάντη έγιναν 200 συλλήψεις κορυφαίων Ελλήνων της Πόλης.

Πολλοί απ’ αυτούς κακοποιήθηκαν άγρια από το πλήθος καθώς μεταφέρονταν στις φυλακές Κατροσάν.

Το άλλο πρωί διαλαλήθηκε σε έξι γλώσσες στους δρόμους κυβερνητική απόφαση που απαγόρευε να συγκεντρώνονται και να συνομιλούν περισσότερα από δύο άτομα μαζί.

Παραβίαση της διαταγής σήμαινε εκτέλεση επί τόπου: «Ο Οθωμανικός όχλος σε φοβερή έξαψη ρίχτηκε στα σπίτια των Ελλήνων αρχόντων και άρχισε την λεηλασία.

Βασάνιζαν τους ενοίκους με θηριωδία, έκοβαν μύτες και αφτιά και τους γκρέμιζαν ύστερα από τα παράθυρα στον δρόμο».

Το ίδιο απόγευμα χιλιάδες εργάτες που δούλευαν στο αγγλικό εργοστάσιο εριουργίας ξεχύθηκαν σαν να είχε δοθεί σύνθημα στους δρόμους και αφόπλισαν πολλούς γενίτσαρους, οι οποίοι είχαν εντολή να προστατεύουν τους Έλληνες: «Μέσα σε μια ώρα η απέραντη Κωνσταντινούπολη έγινε θέατρο αιματηρών και φρικαλέων σκηνικών».

Το πλήθος κατέλαβε τις φυλακές του Κατροσάν και άρπαξε 186 Έλληνες.

Πολλούς τους σκότωσαν επί τόπου κι άλλους τους έδεσαν με σκοινιά και τους έσερναν στα καλντερίμια, ώσπου οι σάρκες αποκολλήθηκαν από τα οστά και οι δύστυχοι βρήκαν πικρό θάνατο.

Έδεναν τα πόδια και τα χέρια των Ελλήνων με σκοινιά και τα τραβούσαν από όλες τις μεριές διαμελίζοντάς τα.

Έκοβαν τα κεφάλια τους, τα κάρφωναν στις αιχμές των σπαθιών και τα τριγύριζαν στους δρόμους θριαμβικά.

Άναψαν φωτιές σε όλους τους δρόμους και εκεί βασάνιζαν τους Έλληνες.

Πύρωναν στη φλόγα τα μεταλλικά τμήματα των όπλων και τα έμπηγαν στα ξεγυμνωμένα κορμιά.

Τους έψηναν στα κάρβουνα σιγά-σιγά πρώτα τα πόδια, ύστερα τα χέρια και ολόκληρο το κορμί ώσπου να ξεψυχήσουν.

Περνούσαν πυρακτωμένα σύρματα στη μύτη, έκαιγαν τα βλέφαρα των θυμάτων με πυρακτωμένα σίδερα».

Και συνεχίζει ο Streit:«Εκείνο το πρωινό γύρω στα 4.000 πτώματα και των δύο φύλων, κεφάλια, πόδια κείτονταν στους δρόμους της Πόλης.

Χωρίς να λογαριάσουμε όσους σκοτώθηκαν στα σπίτια τους ή κρεμάστηκαν από τα παράθυρα».

Μόνο στην πλατεία του Μουφτή, όπου εργαζόταν ο Streit, μέτρησε γύρω στα 300 πτώματα!

Μάλιστα οι Τούρκοι όριζαν και βραβεία για την επινόηση των πιο φρικτών βασανιστηρίων.

…Στο μεταξύ άλλοι Τούρκοι στερέωναν στο χώμα πολλές ΣΙΔΕΡΈΝΙΕΣ ΣΟΎΒΛΕΣ.

Εκεί θα κάθιζαν τα θύματά τους για να παραδώσουν το πνεύμα σφαδάζοντας. …

Οι σούβλες ήταν ογδόντα περίπου. Γύμνωσαν τους Έλληνες και τους κύκλωσαν με ξαθηκαρωμένα σπαθιά, μπροστά στις σούβλες.

Κάθε τόσο τραβούσαν έναν Έλληνα κοντά στις πυρές και τον βασάνιζαν.

Κάρφωναν τα αφτιά τους πάνω σε πάγκους, άδειαζαν με το φτυάρι ΚΆΡΒΟΥΝΑ ΣΤΟ ΣΤΌΜΑ ΤΟΥΣ, που το άνοιγαν με ρόπαλα, ΞΕΚΟΛΛΟΎΣΑΝ ΜΕ ΠΥΡΩΜΈΝΕΣ ΤΑΝΆΛΙΕΣ  κομμάτια από τις σάρκες τους».

Ο Στρέιτ περιγράφει κι άλλη τρομακτική σκηνή του μαρτυρίου.

«Δυο κακούργοι άρπαζαν έναν Έλληνα ή μια Ελληνίδα, τους ανασήκωναν ψηλά και τους ΚΆΘΙΖΑΝ ΜΕ ΔΎΝΑΜΗ ΠΆΝΩ ΣΕ ΚΟΦΤΕΡΌ ΚΑΙ ΜΥΤΕΡΌ ΣΙΔΕΡΟΠΆΛΟΥΚΟ, έτσι που η ΑΙΧΜΗ περνώντας από τα σπλάχνα έφτανε στο στήθος.

Παλούκωσαν 44.

Ένα ουρλιαχτό θανατερής αγωνίας υψωνόταν ως τον ουρανό.

Κρατούσε μια περίπου ώρα, έσβηνε και τα κεφάλια έγερναν στο πλάι».

Κάποιοι μεθυσμένοι Τούρκοι μπήκαν στο σπίτι ενός Έλληνα κοσμηματοπώλη.

Το κατάστημά του είχε ήδη λεηλατηθεί.

Εκεί βρήκαν τον ίδιο, την σύζυγό του, τον γιο, τις δύο κόρες του και μια υπηρέτρια.

Όταν ένας Τούρκος επιχείρησε να επιτεθεί στη μία κοπέλα, αυτή πήδηξε από το παράθυρο και σκοτώθηκε.

Κατέβασαν την οικογένεια στην πλατεία του Μουφτή.

Εκεί ξεγύμνωσαν την άλλη κόρη και την υπηρέτρια, τους έκοψαν πρώτα τους μαστούς και έπειτα τη μύτη τους.

Ο γιος της οικογένειας, ένας εύρωστος νεαρός γύρω στα 24, όρμησε πάνω σε έναν Τούρκο, τον γρονθοκόπησε στον κρόταφο, άρπαξε το ματωμένο γιαταγάνι από το χέρι του και μ’ ένα χτύπημα του έκοψε τη μύτη, έτσι που έμεινε κρεμασμένη από τα χείλη του».

Μέσα σ’ ένα λεπτό τον είχαν κιόλας κομματιάσει εκατό σπαθιά, γράφει ο Streit.

Ο θάνατος του Τούρκου εξόργισε τους υπόλοιπους, οι οποίοι έστησαν σούβλες, 80 περίπου.

Αρχικά σούβλισαν γύρω στους 65 Έλληνες, ενώ αργότερα έφεραν κι άλλους ακόμα και μικρά παιδιά, που βρήκαν φρικτό θάνατο.

Υπήρξαν όμως και ηρωικές πράξεις Ελλήνων.

Έξι νεαροί οπλισμένοι Έλληνες που είχαν βρει καταφύγιο στο σπίτι ενός ρολογά ήρθαν αντιμέτωποι με οκτώ Τούρκους, οι οποίοι έσπασαν την πόρτα του σπιτιού, άρπαξαν το μωρό της οικογένειας και το πέταξαν στο δρόμο.

«Έπεσε ακριβώς πλάι μου και κατατσακίστηκε», γράφει ο Streit.

Οι Έλληνες εξόντωσαν τους Τούρκους και τους πέταξαν κι αυτούς στον δρόμο.

Άλλοι Τούρκοι μπήκαν στο σπίτι και μετά από συμπλοκή οι νεαροί Έλληνες σκότωσαν οκτώ από αυτούς πριν πέσουν νεκροί οι ίδιοι.

Ένας Έλληνας έμπορος μόλις έγινε εισβολή των Τούρκων στο σπίτι και το μαγαζί του ανέβηκε στο πάνω πάτωμα με την οικογένειά του.

Εκεί είχε δυο βαρέλια μπαρούτι: «Κι ενώ ανέβαιναν στην σκάλα σαράντα αιμοδιψείς Τούρκοι, βάζει φωτιά. Το σπίτι τινάχτηκε στον αέρα», γράφει ο Streit.

Ένας Έλληνας φαρμακοποιός δηλητηρίασε με αρσενικό όλα τα κρασοβάρελα που είχε στο κελάρι του σπιτιού του.

Στη συνέχεια κι ενώ το σπίτι του είχε πολιορκηθεί από 200 Τούρκους, αυτοκτόνησε κόβοντας μ’ ένα ξυράφι το λαιμό του.

«Οι Τούρκοι ήπιαν, φαρμακώθηκαν και πέθαναν κουλουριασμένοι σαν τα σκουλήκια μπροστά στο σπίτι»

Και κλείνω με την 23 Μαρτίου η Καλαμάτα γιορτάζει μία Ιστορική στιγμή.

Την Απελευθέρωσή της από τον τουρκικό ζυγό!!!

ΠΛΑΤΩΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ