ΑΡΧΑΙΑ ΙΘΩΜΗ ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΙΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ

…. «Ρώτα, λοιπόν», είπαν (οι Αιγύπτιοι), «διότι ό λόγος, όπως είναι γνωστό, άκολουθεί τήν έρώτηση».
Καί ό ’Απολλώνιος είπε:
– «Θά σάς ρωτήσω πρώτα γιά τούς θεούς, τί δηλ. είναι αυτό πού μάθατε καί δημιουργήσατε τήν παράδοση στούς εδώ άνθρώπους γιά άνάρμοστες καί γελοίες άπεικονίσεις τών θεών, πλήν λίγων• τί λίγων δηλαδή; έλαχίστων θεών οί παραστάσεις έχουν άποδοθεί σοφά καί θεόμορφα, ένώ οί ύπόλοιπες ιερές σας παραστάσεις δείχνουν νά τιμούν άλογα καί άσήμαντα ζώα μάλλον παρά θεούς».
Ό Θεσπεσίων δυσανασχέτησε καί είπε:

– «Τά δικά σας άγάλματα πώς θά πεις ότι είναι κατασκευασμένα;».
– «Όπως είναι πιό ώραίο» είπε ο Απολλώνιος «καί πιό ευσεβές νά δημιουργεί κάποιος θεούς».
– «Τόν Δία άσφαλώς έννοείς», είπε, «στήν ’Ολυμπία καί τό είδωλο τής Άθηνάς και τής Κνιδίας καί τής Άργείας καί όσα είναι σάν κι αυτά ώραία καί γεμάτα άπό χάρη».
– «Όχι μόνον αύτά», είπε, «άλλά γενικότερα έννοώ ότι ή άγαλματοποιία των άλλων άνταποκρίνεται σ’ έκείνο πού άρμόζει καί ότι άντίθετα εσείς γελοιοποιείτε τό θείο μάλλον παρά τό τιμάτε».
– «Καί οί Φειδίες» είπε «καί οί Πραξιτέλες μήπως, άφού άνέβηκαν στόν ουρανό καί άποτύπωσαν σε κέρινα έκμαγεία τις μορφές των θεών, τις άπέδωσαν εν συνεχεία μέ τήν τέχνη τους ή μήπως κάτι άλλο ήταν αύτό πού τούς καθοδηγούσε στο πλάσιμο;».
– «Κάτι άλλο» είπε «καί γεμάτο σοφία».
– «Ποιο;» ρώτησε «γιατί δέν θά πεις άσφαλώς κάτι άλλο παρά τή μίμηση».
– «Ή φαντασία», άπάντησε, «τά έκαμε αύτά, ή όποια είναι δημιουργός σοφώτερη άπό τή μίμηση• διότι ή μίμηση θά δημιουργήσει αύτό πού είδε, ή φαντασία όμως κι έκείνο πού δέν είδε, διότι αύτό θά τεθεί ώς βάση προς τήν άναγωγή στο πρότυπο• τή μίμηση έξάλλου τήν απωθεί πολλές φορές ό τρόμος, τή φαντασία όμως τίποτε, διότι αύτή προχωρεί άτάραχη πρός έκείνο, τό οποίο ή ίδια έθεσε ώς βάση.
Καί πρέπει, ίσως, όταν στοχάζεσαι τή μορφή τού Δία, νά βλέπεις αύτόν σέ σχέση μέ τόν ουρανό, τίς έποχές καί τά άστρα, όπως άκριβώς καί ό Φειδίας τότε ξεκίνησε τό έργο του, καί, όταν έπρόκειτο νά δημιουργήσει τήν Άθηνά, ότι σκεπτόταν στρατόπεδα, σοφία, τέχνες καί τό γεγονός, ότι αύτή άναπήδησε άπό τό κεφάλι τού ίδιου τού Δία. Άν, όμως, άφού κατασκευάσεις γεράκι ή κουκουβάγια ή λύκο ή σκύλο, τά φέρεις αύτά στά ιερά άντί γιά τόν Ερμή, τήν Άθηνά καί τόν Απόλλωνα, τά θηρία καί τά όρνια θά φανούν άσφαλώς άξιοζήλευτα χάρη στίς εικόνες, οί θεοί όμως θά χάσουν πάρα πολύ άπό τό μεγαλείο τους».
– «Δείχνεις», είπε ο Θεσπεσίων, «νά έξετάζεις μέ έπιπολαιότητα τά δικά μας• σοφό όμως, άν κάτι τέτοιο ύπάρχει σπούς Αιγυπτίους, θεωρείται καί τό νά μή είναι κανείς ύπερβολικά τολμηρός (στήν άπόδοση τών θεϊκών μορφών, άλλά νά τίς κάμνει συμβολικές καί ύπονοούμενες, διότι έτσι θά φαίνονταν πιο σεβάσμιες».
Τότε ό Απολλώνιος γέλασε καί είπε ειρωνικά:
– «Άνθρωποι, έχετε ωφεληθεί πολύ άπό τή σοφία των Αιγυπτίων καί των Αίθιόπων, έάν πιό άξιοσέβαστο καί πιό θεόμορφο θά θεωρείται άπό έσάς ή ίβις τό σκυλί καί ό τράγος, γιατί αύτά άκούω άπό τον Θεσπεσίωνα τον σοφό. Τί όμως τό σεβαοτό υπάρχει σ’ αύτά ή τί πού νά προκαλεί φόβο;
Διότι οί έπίορκοι, οί ιερόσυλοι, καθώς καί τά άσεβή έθνη είναι φυσικό νά περιφρονούν παρά νά φοβούνται αύτά τά ιερά δημιουργήματα• έφόσον όμως τά ιερά ύπονοούν κάτι σεβαστότερο, πολύ πιό σεβάσμιοι θά ήταν οί θεοί στην Αίγυπτο, αν δεν στήνονταν κανένα άγαλμά τους καί χρησιμοποιούσατε κάποιον άλλο τρόπο σοφώτερο καί πιό μυστηριακό γιά τή θεολογία• διότι θά ήταν δυνατό π.χ. νά άνοικοδομήσετε πρός τιμήν τους ναό καί νά ορίσετε ποιά πρέπει νά θυσιάζουν καί ποιά όχι, πότε καί γιά πόσο διάστημα, καθώς καί τί λέγοντας καί έκτελώντας• άγαλμα όμως νά μή βάζετε μέσα στό ναό, άλλά τίς μορφές των θεών νά τις αφήνετε στή φαντασία αύτών πού συχνάζουν στούς ναούς, διότι ό νους χαράζει μέσα του καί σχηματίζει κάτι άνώτερο άπό τή δημιουργία• άντίθετα, έσείς στερήσατε άπό τούς θεούς τή δυνατότητα καί στό νά βλέπονται καί στό νά υπονοούνται ώραίοι».
Σ’ αυτά ο Θεσπεσίων είπε:
-«Υπήρξε κάποιος Αθηναίος, ο Σωκράτης, ένας ανόητος γέρος όπως ακριβώς εμείς, ο οποίος τον σκύλο, την χήνα και τον πλάτανο, τα θεωρούσε θεούς και ορκιζόταν σ’ αυτά».
«Όχι ανόητος, αλλά θείος και πράγματι σοφός, διότι ορκιζόταν σ’ αυτά όχι ως προς θεούς, αλλά για να μην ορκίζεται στους θεούς».
Βίος Απολλωνίου, Βιβλίο Ζ, Κεφάλαιο ΧΙΧ
#Τυαννέυς #φιλοσοφία
Μυσταγωγία – Μυθαγωγία