Η «κατάρα των πόρων» στοιχειώνει τη Βενεζουέλα, όπως ακριβώς στοίχειωνε και τοΙράκ το 2003.

Η ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη φιλοσοφία της «ήπιας ισχύος» που οι προκάτοχοί του – Ρεπουμπλικάνοι και Δημοκρατικοί – οικοδομούσαν προσεκτικά επί δεκαετίες.

Έχοντας πια τερματίσει τη ρητορική της καταγγελίας της διακίνησης ναρκωτικών και κατηγορώντας τον Νικολάς Μαδούρο ως παράνομο πρόεδρο μετά από μια αμφιλεγόμενη και αμφισβητούμενη εκλογή, ο Ρεπουμπλικανός ηγέτης – επηρεασμένος από το μακρύ ιστορικό του στον κόσμο των συναλλαγών – φαίνεται να έχει προχωρήσει στην καρδιά του θέματος, κατηγορώντας το Καράκας για υπεξαίρεση πόρων, γης και περιουσιακών στοιχείων από τις Ηνωμένες Πολιτείες και ανακοινώνοντας ναυτικό αποκλεισμό με στόχο τη βίαιη ανάκτηση αυτών των πόρων

Αλλά γιατί ο Τραμπ θεωρεί τα πλούτη της Βενεζουέλας δικά του;

Δεκαετίες έντασης

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1930, η Βενεζουέλα στηριζόταν στις εξαγωγές καφέ, αλλά η ανακάλυψη του πετρελαίου -η οποία ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα και αργότερα κορυφώθηκε- άλλαξε την οικονομική κατεύθυνση της χώρας.

Εν τω μεταξύ, οι Ηνωμένες Πολιτείες κατασκεύαζαν και εξήγαγαν αυτοκίνητα και οι ανάγκες τους για καύσιμα αυξήθηκαν, βρίσκοντας μια έτοιμη και αυξανόμενη αγορά στη γείτονα.

Αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες, όπως η Shell, η Gulf Oil και η Standard Oil, εισήλθαν σύντομα δυναμικά στο Καράκας.

Μέχρι το 1929, οι ΗΠΑ παρήγαγαν περίπου το 60% του πετρελαίου της λατινικής χώρας, ελέγχοντας τις γεωτρήσεις και τις έρευνες και εδραιώνοντας την πολιτική τους επιρροή, έτσι ώστε κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Βενεζουέλα έγινε ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο και οικονομική σανίδα σωτηρίας για τους Συμμάχους.

Αριστερός Τσάβες

Ωστόσο, η κατάσταση άλλαξε μετά την άνοδο του πρώην προέδρου Ούγκο Τσάβες στην εξουσία το 1999 μέσω της λεγόμενης Μπολιβαριανής Επανάστασης.

Έθεσε το σύνθημα του “αντιιμπεριαλισμού” και οικοδόμησε φιλικές σχέσεις με εχθρικά προς την Ουάσιγκτον καθεστώτα, όπως η Κούβα, το Ιράκ και η Λιβύη.

Ο Τσάβες εθνικοποίησε μεγάλους οικονομικούς τομείς, από το πετρέλαιο και τη γεωργία μέχρι τις βιομηχανίες και τη γη, και δημιούργησε την PDVSA, η οποία αντιπροσωπεύει περίπου το 50% των κρατικών εσόδων και το 80% των εξαγωγών της χώρας, γεγονός που επηρέασε αρνητικά τα συμφέροντα αρκετών αμερικανικών εταιρειών και συνέβαλε στη δημιουργία εχθρότητας, σε βαθμό που ο τότε υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Ντόναλντ Ράμσφελντ τον παρομοίασε με τον «Αδόλφο Χίτλερ».

Μετά τον θάνατο του Τσάβες, ο Νικολάς Μαδούρο ανέβηκε στην εξουσία στο Καράκας το 2013 και αντιμετώπισε μια ριζική αλλαγή στην πολιτική της Ουάσινγκτον έναντι της χώρας του.

Ενώ οι κυβερνήσεις Ομπάμα και Μπάιντεν ακολούθησαν μια πολιτική αναμονής και σταδιακής πίεσης, ο Τραμπ, από την πρώτη του θητεία, επέλεξε να ακολουθήσει την αντίθετη κατεύθυνση, υιοθετώντας μια πολιτική άμεσης αντιπαράθεσης, μεταβαίνοντας η Ουάσινγκτον από το «αναμονή και παρακολούθηση» σε συνολική πίεση και ανοιχτή αντιπαράθεση με στόχο την ανατροπή του καθεστώτος του Μαδούρο.

Το 2019, η πρώτη κυβέρνηση Τραμπ αναγνώρισε επίσημα τον ηγέτη της αντιπολίτευσης Χουάν Γκουαϊδό ως νόμιμο προσωρινό πρόεδρο της Βενεζουέλας, περιγράφοντας τον Μαδούρο ως «σφετεριστή της εξουσίας» εν μέσω μιας εγχώριας αντιπολίτευσης που τον κατηγορεί για ολοκληρωτισμό και λαϊκισμό.

Τερματισμός της παλίρροιας των αριστερών κυβερνήσεων

Για δεκαετίες, η σχέση ΗΠΑ-Βενεζουέλας αποτελεί μια ειδική περίπτωση που αξίζει πολιτικής και οικονομικής μελέτης. Πιστεύεται ότι η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζει το Καράκας ως πύλη για τον τερματισμό της «ροζ παλίρροιας» των αριστερών κυβερνήσεων στη Λατινική Αμερική.

Καθώς τα πραξικοπήματα ή οι κυρώσεις απέτυχαν να επιτύχουν τους στόχους τους, ο Λευκός Οίκος κατέφυγε στην άμεση πίεση για να αναγκάσει τις κυβερνήσεις αυτές να παραιτηθούν, κάτι που ορισμένοι περιγράφουν ως «τιμωρία» για κάθε πολιτικό καθεστώς που δεν ανοίγει την οικονομία του στο διεθνές κεφάλαιο, σύμφωνα με τον Gregory Wilbert, έναν Αμερικανό μελετητή που ειδικεύεται στις υποθέσεις της Βενεζουέλας.

2025: Η χρονιά της κλιμάκωσης

Τον Ιανουάριο του 2025, ο Μαδούρο ορκίστηκε για τρίτη θητεία σε εκλογές των οποίων η ακεραιότητα αμφισβητήθηκε, και ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο για δεύτερη θητεία.

Ο τελευταίος δεν άργησε να τελειώσει αυτό που ξεκίνησε, κατηγορώντας τον Μαδούρο για εκλογική απάτη και στη συνέχεια ακυρώνοντας το καθεστώς προσωρινής προστασίας (TPS) που προστάτευε περίπου 600.000 Βενεζουελάνους που ζούσαν στις Ηνωμένες Πολιτείες από την απέλαση.

Στη συνέχεια, η κυβέρνηση Τραμπ χαρακτήρισε τη συμμορία Tren de Aragua της Βενεζουέλας ως “ξένη τρομοκρατική οργάνωση.”

Ο Τραμπ ισχυρίστηκε χωρίς κανένα στοιχείο των μυστικών υπηρεσιών ότι η συμμορία ήταν βιτρίνα του Μαδούρο, στη συνέχεια προχώρησε στην ακύρωση των πετρελαϊκών παραχωρήσεων της Βενεζουέλας που είχαν χορηγηθεί από την κυβέρνηση Μπάιντεν και επέβαλε δασμό 25% στις χώρες που αγοράζουν πετρέλαιο από το Καράκας.

Τον Αύγουστο, ο Τραμπ προσέφερε αμοιβή έως 50 εκατομμύρια δολάρια για τη σύλληψη του Μαδούρο και τον χαρακτήρισε “παγκόσμιο τρομοκράτη ηγέτη” του Cartel de los Soles.

Ακολούθησε μια ναυτική εκστρατεία “κατά των ναρκωτικών” στην Καραϊβική και τον Ειρηνικό, προτού απειλήσει με στρατιωτική επέμβαση που θα μπορούσε να ξεπεράσει τη θάλασσα και να φτάσει στην ξηρά, σε μια αναφορά που θυμίζει την εισβολή στο Ιράκ το 2003.

Ο πλούτος της Βενεζουέλας

Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, τα οποία το 2014 ανέρχονταν σε περίπου 298 δισεκατομμύρια βαρέλια.

Το πετρέλαιο αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας του Καράκας, συνεισφέροντας σχεδόν το 90% των συνολικών εσόδων και δημιουργώντας ένα σταθερό εμπορικό πλεόνασμα.

Εκτός από τον πετρελαϊκό πλούτο, η χώρα διαθέτει τεράστια αποθέματα φυσικού αερίου, σιδηρομεταλλεύματος και βωξίτη, ο οποίος αποτελεί το βασικό υλικό της βιομηχανίας αλουμινίου.

Υδροηλεκτρική ενέργεια: Η υδροηλεκτρική ενέργεια καλύπτει περίπου το 25% των αναγκών της χώρας σε ηλεκτρική ενέργεια και το πλεόνασμα εξάγεται στη γειτονική Κολομβία και τη Βραζιλία.

Μεγάλα φράγματα κατασκευάζονται στον ποταμό Καρούνι, με το φράγμα Γκούρι (που άρχισε να λειτουργεί το 1978) να είναι ένα από τα μεγαλύτερα φράγματα στον κόσμο από άποψη παραγωγικής ικανότητας.

Σίδηρος και αλουμίνιο:

• Σιδηρομετάλλευμα: Συγκεντρώνεται στα υψίπεδα της Γουιάνας, εξορύσσεται από την κρατική εταιρεία CVG Ferrominera Orinoco και μετατρέπεται εσωτερικά σε σίδηρο και χάλυβα.

• Βωξίτης: Το δεύτερο σημαντικότερο ορυκτό μετάλλευμα της χώρας, που εξορύσσεται για την παραγωγή αλουμινίου, τοποθετώντας τη Βενεζουέλα μεταξύ των μεγαλύτερων προμηθευτών του μετάλλου αυτού παγκοσμίως.

• Οι τοπικές βιομηχανίες σιδήρου και αλουμινίου επωφελούνται από τη φθηνή υδροηλεκτρική ενέργεια, η οποία ενισχύει την ανταγωνιστικότητά τους.

Άλλοι πόροι: Η Βενεζουέλα διαθέτει ποικίλο πλούτο άλλων μετάλλων και ορυκτών, όπως χρυσό, ασήμι, ουράνιο, νικέλιο, φώσφορο, άνθρακα, μόλυβδο, ψευδάργυρο, χαλκό, τιτάνιο και διαμάντια.

Ωστόσο, οι εξαγωγές αυτών των πόρων αποτελούν μόνο μικρά ποσοστά της παγκόσμιας αγοράς σε σύγκριση με το πετρέλαιο και άλλους βασικούς πόρους.

Γιατί η Κίνα ενδιαφέρεται για την Καραϊβική;

Καθώς κλιμακώνονται οι εντάσεις στην Καραϊβική, προκύπτουν ερωτήματα σχετικά με το αν οι απειλές του Τραμπ θα μεταφραστούν σε πραγματική στρατιωτική δράση ή αν είναι απλώς ένας τρόπος να πιεστεί ο Μαδούρο να παραιτηθεί.

Αλλά ένας διεθνής παίκτης παρακολουθεί σιωπηλά όλα αυτά που εκτυλίσσονται: Η Κίνα.

Στις 3 Δεκεμβρίου, η εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών Lin Jian δήλωσε ότι το κλείσιμο του εναέριου χώρου της Βενεζουέλας παραβιάζει τους διεθνείς κανόνες και προσβάλλει την εθνική κυριαρχία, προσθέτοντας ότι η χώρα της απορρίπτει την ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις της Βενεζουέλας “με οποιοδήποτε πρόσχημα” και κάλεσε όλα τα μέρη να διατηρήσουν τη Λατινική Αμερική μια “ζώνη ειρήνης”.

Το Πεκίνο έχει αναπτύξει ισχυρούς δεσμούς με αρκετές χώρες της Λατινικής Αμερικής, συμπεριλαμβανομένης της Βενεζουέλας, στο πλαίσιο μιας στρατηγικής για την επέκταση της παρουσίας του σε περιοχές που επί μακρόν κυριαρχούνταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Από την εποχή του Τσάβες, ο οποίος τάχθηκε υπέρ ενός πολυπολικού διεθνούς συστήματος, η Κίνα έχει γίνει ο κύριος προορισμός για το πετρέλαιο της Βενεζουέλας, αγοράζοντας 268.000 βαρέλια ημερησίως το 2024.

Οι παρατηρητές πιστεύουν ότι οποιαδήποτε στρατιωτική δράση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα είναι πιθανό να αυξήσει τις περιφερειακές ανησυχίες, αλλά είναι απίθανο ο ασιατικός γίγαντας να επέμβει στρατιωτικά για να προστατεύσει τις χώρες της Λατινικής Αμερικής, καθώς η στρατηγική της Κίνας επικεντρώνεται στη χρήση της αναπτυξιακής επιρροής για την επίτευξη πολιτικών στόχων, χωρίς να δεσμεύεται να υπερασπιστεί τους εταίρους της.

Ωστόσο, η εκστρατεία του Τραμπ μπορεί να προσφέρει ευκαιρίες για την Κίνα, όπως η επέκταση της κινεζικής αγοράς όπλων στη Λατινική Αμερική.

Η Βενεζουέλα αγοράζει διάφορα πολεμικά μέσα, από εξοπλισμό ελέγχου ταραχών μέχρι πυραύλους και ενδεχομένως στο μέλλον μαχητικά αεροσκάφη, ενώ το Πεκίνο έχει πουλήσει στρατιωτικό εξοπλισμό στην Αργεντινή, τη Βολιβία και τον Ισημερινό.